Mehmet Bingöl [email protected]

TCMB nezdindeki zorunlu karşılık faizleri üzerinden hesaplanan BSMV için vergi istisnası

Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan, “Türkiye Yüzyılı Yatırım İçin Güçlü Merkez Programı” kapsamında yatırım ortamını güçlendirmeye yönelik yeni vergi düzenlemelerini açıkladı. Pakette özellikle ihracat, finans ve yurt dışı sermaye girişini artırmaya dönük teşvikler öne çıktı.İstanbul Finans Merkezi’ne taşınan şirketlere 20 yıl vergi avantajı sağlanırken, ihracatçılar için kurumlar vergisi oranı yüzde 9’a kadar indiriliyor. Yurt dışından gelenlere de uzun vadeli vergi muafiyeti getiriliyor. İstanbul Finans Merkezi projesine ise özel önem verilmekte.

Bu çerçevede acaba bankacılık sektöründe öteden beri tartışılan bir konunun da yasa teklifine alınması söz konusu olabilir mi?

ÖNERİ: TCMB Nezdindeki Zorunlu Karşılık Faizleri Üzerinden Hesaplanan Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi İçin Vergi İstisnası getirilebilir mi? Zira bu işlemde, yani TCMB’ye zorunlu devir işlemlerinde bankalar zarar etmelerine rağmen bir de BSMV ödemektedirler.

Bilindiği üzere; Türkiye’de kurulmuş veya şube açmak suretiyle Türkiye’de faaliyet gösteren bankaların 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 10’uncu maddesine göre zorunlu karşılık yükümlülüğü vardır.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) 25.12.2013 tarihli ve 28862 sayılı Resmî Gazete ’de yayımlanan 2013/15 sayılı Zorunlu Karşılıklar Hakkında Tebliği ile 09.02.2026 tarihli Uygulama Talimatı çerçevesinde; bankaların sağladığı başta mevduat olmak üzere repo, menkul kıymet ihraçları, sermaye benzeri borçlanmalar ve diğer bazı kalemler üzerinden belli oranlarda hesaplanan tutarlar tebliğde belirtilen sürelerde TCMB nezdinde tutulur.

Zorunlu karşılık olarak tutulan bu tutarlara TCMB tarafından faiz ödenir. Örneğin Türk lirası mevduat hesapları için tesis edilmesi gereken zorunlu karşılık tutarına Merkez Bankası ağırlıklı ortalama fonlama maliyeti*%86 oranında faiz ödenmektedir.

Bankaların mevduat fonlama maliyetinin TCMB ağırlık ortalama faizinin üzerinde gerçekleştiği bilinen bir gerçektir. Bunun yanı sıra bankaların faaliyet giderlerinden buna pay verildiğinde TCMB tarafından ödenen faizin zorunlu karşılık işlemindeki zararları karşılayamadığı kuşkusuzdur. Ve bu tutar üzerinden ayrıca %5 oranında Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi ödenmesi de bu zarar tutarının daha da artırmaktadır.

Zira 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu’nun 28. maddesine göre; banka ve sigorta şirketlerinin her ne şekilde olursa olsun yapmış oldukları bütün muameleler dolayısıyla kendi lehlerine, her ne nam ile olursa olsun nakden veya hesaben aldıkları paralar Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisine tabidir. Bu çerçevede Zorunlu Karşılıklardan elde edilen faiz gelirleri Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi kapsamındadır.

Oysa bu işlemlerde bankalarca elde edilen bir kazanç olmadığı için bankaların lehine kalan bir paradan da bahsedilemez. Yukarıda açıklanan gerekçelerle zorunlu karşılıklardan elde edilen faiz gelirlerinin Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi’ne tabi olmaması gerekir. Tabii bunun için yasal değişiklik yapılması gerekir.

Bu çerçevede olmak üzere Gider Vergileri Kanunu’nun istisnaları düzenleyen 29. Maddesine yeni bir bent eklenerek “TCMB nezdinde tutulan zorunlu karşılıklara ait faiz gelirlerinin” vergiden istisna edilmesi uygun olacaktır.