Mehmet Bingöl [email protected]

Matrah artırımı yerine yurt içi varlık beyanı

Son “varlık barışı” kanunu ile matrah artırımı gelmedi, ama aynı faydayı belki de daha fazlasını sağlayan “yurt içi varlık bildirimi”getirildi. Evet son kanunda yurt dışı varlık barışına yurt içi de eklendi.

7582 sayılı Kanunun 10 uncu maddesiyle K.V.K.’ya eklenen geçici 19. madde çerçevesinde getirilen “yurt dışı varlık barışı” imkânının yanı sıra yurt içi kaynaklı gelirler için de bildirim ve aynı imkândan yararlanma hakkı mevcuttur.Düzenleme 04.06.2026 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.(1)

Yurt içi varlık bildirimi yapmak suretiyle; yasal defterlere kaydedilmemiş gelirler, beyan edilmemiş temettü geliri, eurobond faizi, 5 yıl dolmadan satılmış gayrimenkul kazancı, ücret&komisyon ve benzeri gelirler varsa yasanın getirdiği koruma kalkanı içine girmiş olacaktır. Başka deyişle beyan dışı kalmış bu gelirler için vergi tarhiyat ve ceza riski ortadan kalkacaktır.

Tabii kanundan faydalanma, sadece vergi mevzuatı açısından risklerin bertaraf edilmesine münhasır olup, başvuru yapanların diğer mevzuatlar uyarınca alınması gereken tedbirlere ve/veya yaptırımlara tabi olabileceği anlaşılmaktadır. Örneğin; 5549 sayılı kanun ve bağlı mevzuatının hükümleri dikkate alınırsa suç geliri niteliğinde olduğundan şüphe duyulursa varlık barışı kapsamında olsa da ilgili parasal kaynak ve/veya malvarlığı değerleri zamanaşımı süresi içinde aklama incelemesine tabi tutulabilecektir. Çünkü ilgili madde metni eski düzenlemelerden farklı olarak; “Bildirilen varlıklara isabet eden tutarlara ilişkin hiçbir suretle vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmaz. Şu kadar ki, diğer mevzuat uyarınca alınması gereken tedbirler bu düzenlemeden etkilenmez.” Şeklinde hükme bağlanmıştır.

1. Genel olarak yurt içi varlık barışı uygulaması

Gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince sahip olunan ve Türkiye'de bulunan, ancak kanuni defter kayıtlarında yer almayan; para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları için 31.7.2027 tarihine (bu tarih dâhil) kadar tebliğ ekinde yer alan EK-1’de yer alan form ile bildirimde bulunulabilecektir. Bildirimde bulunan gerçek ve tüzel kişilerce, söz konusu varlıklara ilişkin olarak ise vergi dairelerine herhangi bir beyanda bulunulmayacaktır.

Gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmayanlar ve mükellefiyeti bulunmasına karşın Vergi Usul Kanunu uyarınca defter tutma zorunluluğu bulunmayanlarında; Türkiye'de bulunan ancak halihazırda banka ve aracı kurumlarda bulunmayan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları için bildirimde bulunmak suretiyle varlık barışından yararlanabilmeleri mümkündür. Söz konusu varlıkların bildirim tarihi itibarıyla banka veya aracı kurumlarda açılan hesaplara yatırılarak, durumun tevsik edici belgelerle kanıtlanması zorunludur.

Vergiye tabi olduğu hâlde beyan edilmemiş veya eksik beyan edilmiş gelirleri bulunanlar ister vergi mükellefi olsunlar isterse hiç mükellefiyeti olmamış olsun kanundan yararlanabileceklerdir. Başka bir deyişle vergi mükellefi değilsiniz ve beyan dışı gelirleriniz sebebiyle Türkiye'de “yastık altında” varlığınız varsa, bildirim yapmak suretiyle yasa hükümlerinden faydalanabiliyorsunuz. Bildirdiğiniz paralarla ilgili herhangi bir vergi inceleme riskiniz bulunmuyor.

Şahıs şirketleri ile adi ortaklıklar adına da bildirimde bulunulması mümkün bulunmakta olup, bildirilen varlıklar dolayısıyla şahıs şirketleri ve adi ortaklıklar katma değer vergisi, ortaklar ise gelir veya kurumlar vergisi yönünden vergi incelemesi ve tarhiyat yapılmaması imkanından faydalanabilecektir.

2.  Yurt içindeki hangi varlıklar, hangi değerler üzerinden ve hangi tarihe kadar beyan edilecek?

Gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri ile vergi mükellefi olmayan gerçek kişiler yurt içi varlık barışı ile yapılan düzenlemelerden yararlanabilir. Varlık barışına ilişkin bildirim kimin adına yapılmış ise getirilen düzenlemeden o yararlanır.

Gerçek ve tüzel kişiler 04.06.2026 tarihi itibariyle yurt içinde sahip oldukları;

· Para,

· Altın,

· Döviz,

· Menkul Kıymetler (Eurobond, Tahvil, bono, yatırım fonu katılma belgesi, hisse senedi vb. gibi),

· Diğer Sermaye Piyasası Araçları (Vadeli işlem ve opsiyon kontratları vb. gibi)

31.07.2027 tarihine kadar rayiç değer üzerinden beyan konusu yapabileceklerdir. Yurt içi varlıklar için 31.07.2027 tarihine kadar istenilen sayıda beyan yapılabilir.

Öte yandan Cumhurbaşkanı 31.07.2027 tarihini, bitim tarihinden itibaren her defasında altı ayı geçmeyen süreler halinde bir yıla kadar uzatmaya yetkili kılınmıştır. Bu durumda düzenlemenin 31.07.2028 tarihine kadar uygulanma ihtimali bulunmaktadır.

Bildirimde esas alınacak rayiç değer; bir kıymetin piyasadaki normal alış satış değeri olup, bu bedelin gerçek durumu yansıtması gerekmektedir. Döviz ve döviz cinsinden varlıklarda T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru dikkate alınarak Türk Lirası karşılığı beyana ve bildirime konu edilecektir. Dolayısıyla beyan konusu edilecek menkul kıymetlerin başvuru tarihi itibariyle rayiç değeri bulunmalı ve o şekilde beyana konu olmalıdır.

3. Yurt içindeki varlıklar nasıl beyan edilecek ve nereye yatırılacak? Yastık altından getirmek şart mı?

Kanundan faydalanmak isteyen gerçek kişiler ve şirketler, Gelir İdaresi Başkanlığı’nca hazırlanan format dilekçe ile Türkiye’deki Bankalara veya Aracı Kurumlara başvuru yapabileceklerdir. Vergi Daireleri’ne müracaat veya bildirim söz konusu olmayacaktır.

Bildirilen varlıkların bildirim tarihi itibarıyla banka veya aracı kurumlara yatırılmak suretiyle tevsik edilmesi zorunludur.

Bildirim formunun 2 nüsha olarak düzenlenmesi ve bir nüshasının, bildirim nedeniyle açılan hesaba ilişkin bilgilerinde yazılıp tasdik edilmesi sonrasında ilgili banka dekontları veya işlem sonuç formlarının 1 nüshası ile birlikte banka müşterisine verilmesi gerekmektedir.İşleme ilişkin dekonta “7582 Sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun” ibaresi yazılabilecektir.

Aracı kurumlara ise sadece menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarının bildirimi yapılmaktadır.

Görüldüğü üzerehalihazırda banka ve aracı kurumlarda bulunmayan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları için bildirimde bulunmak suretiyle varlık barışından yararlanabilmek mümkündür.

Dolayısıylabanka sisteminde olmayan para, altın ve benzeri varlıkların beyan ile birlikte bankaya ibrazı ve yatırılması gerekmektedir. Bu çerçevede varlıklar “yastık altı” veya özel banka kasasından getirilebilecektir. Gerek yasa metni ve gerekse genel tebliğ açıklamalarından; “Benim kayıt dışı param zaten bankada” denilerek uygulama yapılamayacağı anlaşılmaktadır.

4. Beyan edilen varlıklar üzerinden ne kadar vergi ödenecektir? Verginin yatırılması nasıl olacak?

Başvuru tarihindeki beyan edilen toplam varlık bedelinden prensip olarak %5 nispetinde vergi alınması söz konusudur.

Banka ve aracı kurumlar, kendilerine bildirilen varlıklara ilişkin olarak bildirim sahibinden, varlıkların değeri üzerinden %5 oranında peşin olarak tahsil ettikleri vergiyi, bildirimi izleyen ayın on beşinci günü akşamına kadar vergi sorumlusu sıfatıyla bir beyanname ile bağlı bulundukları vergi dairesine beyan eder ve aynı sürede öderler. Bu safhada, müşterilere ait vergi numarası veya kimlik bilgisi verilmesi söz konusu değildir.

Vergi oranı getirilen varlıkların Türkiye’de tutulma süresine paralel olarak azalmaktadır. Bildirilen varlığın vadeli hesaplarda veya 4749 sayılı Kanun kapsamında ihraç edilen devlet iç borçlanma senetleri ile kira sertifikalarında veya girişim sermayesi yatırım fonlarında;

- En az 5 yıl bulundurulacağının taahhüt edilmesi halinde %0,

- En az 4 yıl bulundurulacağının taahhüt edilmesi halinde %1,

- En az 3 yıl bulundurulacağının taahhüt edilmesi halinde %2,

- En az 2 yıl bulundurulacağının taahhüt edilmesi halinde %3,

- En az 1 yıl bulundurulacağının taahhüt edilmesi halinde %4 olarak uygulanır.

Bildirim; 01.01.2027-31.07.2027 tarihleri arasında yapılırsa, vergi oranı yarım puan, 31.07.2027 tarihinin yetki ile uzatılması halinde 01.08.2027 tarihinden sonra yapılırsa 1 puan ilave ile uygulanır. Taahhüt yoksa; bildirim tarihlerine göre varlık değeri üzerinden %5, %5,5 veya %6 oranında vergi hesaplanacaktır.

Taahhüt süreleri; bildirimi yapılan varlıkların vadeli hesaplara, devlet iç borçlanma senetleri ile kira sertifikalarına ve girişim sermayesi yatırım fonlarına yatırıldığı tarihten itibaren başlamaktadır.

Banka veya aracı kurum aracılığıyla ödenen vergilerin hiçbir suretle gider yazılması veya başka bir vergiden mahsup edilmesi mümkün değildir.

5. Şirketlere ait Türkiye’deki varlıkların bildirimindeki özel fon hesabı nedir?

Bildirilen varlıklar 213 sayılı Kanun uyarınca defter tutan mükellefler tarafından bildirim tarihi itibarıyla kanuni defterlere kaydedilir. Ve bu şirketler muhasebe kayıtlarında bu tutarda "bilançonun pasif tarafında açılacak özel bir fon hesabı” tesis ederler.

Bu fon hesabı bildirim tarihinden itibaren iki yıl geçmedikçe işletmeden çekilemez, sermayeye ilave dışında başka bir amaçla kullanılamaz, işletmenin tasfiye edilmesi halinde ise vergilendirilmez.

Bilançodaki öz sermaye içinde yer alacak olan “özel fon”sermayenin cüzü sayılır ve üzerinde bütün hissedarların hisseleri oranında hakkı söz konusu olur. Öte yandan bildirim tarihinden itibaren iki yıl geçmesi koşuluyla vergiye tabi kazancın ve kurumlar için dağıtılabilir kazancın tespitinde dikkate alınmaksızın işletmeden çekilebilir, yani ortaklara dağıtılabilir. Görüldüğü üzere bu oldukça iyi bir imkandır.

Öte yandan kayıt dışı hasılatların şirkete konulması ve bu sayede şirket öz sermayesinin artması bankalar ve kredi kurumları açısından da faydalı olacak ve şirketin kredibilitesine olumlu yansıyacaktır.

6. Kanun’dan faydalanmanın avantajları nelerdir? Vergi kalkanı nasıl çalışacak?

Öncelikle belirtecek olursak; vergi korumasından yararlanılabilmekkişiler nezdinde bir vergi incelemesine başlamamış olmalıdır. Başka deyişle bildiriminvergi incelemesine başlanılmadan veya takdir komisyonuna sevk edilmeden önce yapılması gerekir. Yani halihazırda vergi incelemesi sürecinde olan kişiler bu imkândan yararlanamamaktadır.

Kanun uyarınca başvuru yapan kişiler hakkında, geçmiş yıllarla (ve hatta cari yıl) ilgili olarak bildirimde bulunulan varlıklara isabet eden tutarlara ilişkin hiçbir vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılamayacaktır. Başka nedenlerle bir vergi incelemesi söz konusu olur ise; bu durumda beyan olunan ve bankalara yatırılan varlık tutarı inceleme elemanlarınca saptanan matrah farkından mahsup edilecektir.

Buna göre bildirilen varlıklar dışındaki diğer nedenlerle başlayan vergi incelemeleri veya takdire sevk işlemleri dolayısıyla, madde kapsamında bildirimde bulunan mükellefler hakkında matrah farkı bulunması durumunda; bulunan matrah farkının bildirime konu edilen varlıklar nedeniyle ortaya çıktığının tespiti ve bildirilen varlık tutarının, bulunan matrah farkına eşit ya da fazla olması durumunda gelir veya kurumlar vergisi ile katma değer vergisi yönünden tarhiyat yapılmayacaktır. Bulunan matrah farkının bildirime konu edilen varlıklar nedeniyle ortaya çıktığının tespiti halinde, bu farkın bildirilen varlık tutarından fazla olması durumunda, yalnızca aradaki fark tutar üzerinden gelir veya kurumlar vergisi ile katma değer vergisi yönünden vergi tarhiyatı yapılacaktır

Anlaşılacağı üzere “bu Kanun'da matrah farkı ile bildirilen varlık arasındailliyet bağının bulunmasıesas alınmış; bildirilen varlıklardan kaynaklanan matrah farkının bildirilen tutarı aşmaması hâlinde tarhiyat yapılmayacağı, aşması hâlinde ise yalnızca aşan kısım üzerinden tarhiyat yapılacağı düzenlenmiştir. Bildirime konu edilen varlıklar dışındaki nedenlerden kaynaklanan matrah farkları ise bildirilen tutarlardan mahsup edilmeksizin vergilendirilecektir. Dolayısıyla beyan edilen varlıklar ile olası bir vergi incelemesinde ortaya çıkabilecek matrah farkı arasındaki bağlantının somut bilgi ve belgelerle ispatlanabilmesi önem taşımaktadır.”(2)

Tabii yukarıda açıklandığı üzere bu imkândan yararlanabilmek için kanun ve tebliğin aradığı şart ve sürelere uyulması gerekmektedir. Örneğin; bildirim yapılmakla beraber kayıt dışı varlığın banka veya aracı kurumlara yatırılmaması, indirimli vergi oranı uygulanmasına ilişkin taahhüt şartının ihlal edilmesi halinde madde kapsamında sağlanan vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmamasına ilişkin hükümler işlemeyecektir.

Yine yukarıda da bahsettiğimiz üzereeski düzenlemelerden farklı olarak varlık barışı başvurusunda bulunanların vergi mevzuatı dışındaki diğer mevzuatlar uyarınca alınması gereken tedbirlere ve/veya yaptırımlara tabi olabileceği anlaşılmaktadır. Örneğin; kambiyo mevzuatına aykırılıklar veya 5549 sayılı kanun ve bağlı mevzuatının hükümleri çerçevesinde suç geliri niteliğinde olan varlık beyanları için parasal kaynak ve/veya malvarlığı değerleri zamanaşımı süresi içinde her zaman aklama incelemesine tabi tutulabilecektir.

Sonuç olarak; yurt içindeki “açıktan alınan hasılat, beyan edilmemiş temettü geliri, eurobond faizi, beyan edilmemiş komisyon geliri vb gibi” gelir tutarlarını karşılayacak bir varlık bildirimi yapıldığında kişi hakkında bir vergi tarhiyatı ve yaptırımı söz konusu olmayacaktır. Bu yönüyle varlık barışı, matrah artırımı düzenlemeleri kadar ve hatta daha fazla fayda sağlamaktadır. Çünkü varlık barışında tek bir başvuru ile birçok vergi türü açısından korunma sağlanmaktadır. Öte yandan belirtmek gerekir ki; şirket veya ticari/serbest meslek kazanç mükelleflerinin bu kapsamda olmayan konulara ilişkin vergi incelemelerindeki, örneğin “yanlış amortisman oranıile fazladan amortisman ayrılması” gibi konulara bir etkisi olmayacaktır. 

Dip notlar:

(1) 7582 sayılı Kanun 4 Haziran 2026 tarih ve 33270 sayılı Resmî Gazetede;Uygulama tebliği de 04 Temmuz 2026 ve 33300 sayılı yayımlanmıştır.

(2)Volkan Erdoğdu, Vergi Mahkemesi Başkanı, https://lnkd.in/df8fkU2G