Mehmet Bingöl [email protected]

Bankaların maaş promosyon ödemelerindeki enflasyon endekslemesi konusunda son gelişmeler

Bankacılık sektöründe birçok banka 2024 yılı Kurumlar Vergisi beyannamesini ihtirazi kayıtla vermiş ve takiben de Vergi Mahkemeleri nezdinde davalar açmıştı.

Bankalar, müşterisi olan şirketlerle ve tabii esasen de personelleri ile yaptıkları 3-5 yıllık maaş promosyon anlaşmaları ile büyük tutarlarda promosyon harcaması yapmakta ve bilançolarında bu tutarlar “peşin ödenen giderler” adı altında yer almaktadır.

Bankaların yapmış olduğu bu maaş ödeme sözleşmeleri ile bir hizmet ilişkisi kurularak bankanın belirli finansal hizmetleri sunmasını ve kurumların çalışanlarına düzenli maaş ödemelerinin banka kanalıyla yapılmasına aracılık sağlamasını düzenleyen bir sözleşmedir. Bu sözleşmeler uyarınca bankaların yaptığı promosyon ödemesi; bankalar açısından “sözleşmesel bir hak” iktisabı çerçevesinde yapılan bir peşin ödeme olup sözleşme süresine göre ilgili dönemlerde gider kaydedilmektedir. Banka açısından;faydaları gelecek yıllarda alınan peşin yapılmış bir ödeme ve yapılan bir yatırım harcamasıdır.

Parasal olmayan kalem olarak değerlendirilen peşin ödenen gider tutarlarının enflasyon endekslemesine tabi tutulup tutulmaması konusunda Vergi İdaresi ile yaşanan ihtilaflar bankalarca Yargı’ya taşınmıştı.

Açılan davalarda farklı Mahkemelerce lehte ve aleyhte kararlar verilmekte ve söz konusu kararların hukuki süreçte her hal ve takdirde İstinaf Mahkemesi’ne ve sonuçta da Danıştay’a intikali beklenmektedir.

Açılan bu davaların; bankaları enflasyon muhasebesi uygulaması dışında bırakan V.U.K. Geçici Madde:33 hükmü sebebiyle açtıkları diğer dava konusu ile bir karışıklık yarattığı da gözlenmektedir. Bu diğer davalar, banka ve finans şirketlerinin enflasyon muhasebesinin dışına çıkarılmaları sebebiyle “Anayasa’ya aykırılık” savıyla açılan davalardır. Oysa V.U.K. Geçici Madde:33 hükmü başka, V.U.K. Madde:298/A-5 hükmü başka olup; bugünkü yazı konumuz da endekslenmiş değerlerden amortisman ve gider yazabilme imkânı tanıyan V.U.K. Madde:298/A-5 hükmünün uygulanmasına münhasırdır.

Vergi mevzuatımızda diğer reel sektör firmalarından farklı olarak Banka ve Finans kurumları 2024 hesap döneminde enflasyon muhasebesi kapsamı dışında bırakılmış olmakla beraber bu kurumların; 2023 sonu itibariyle endekslenmiş değerlerin amortismanı ve itfasının bu endekslenmiş değerlerden yapılacağı, 2024 yılı içinde de endekslenebileceği aynı kanunda ve uygulamaya ilişkin genel tebliğde net bir şekilde hükme bağlanmıştır. Böylece bankalarda enflasyon endekslemesine tabi tutulan değerlerin amortismanı ve itfası yoluyla hesaplanan giderlerin vergi matrahından indirilmesi mevzuatta net olarak imkân dahilindedir.

Aşağıdaki mevzuat düzenlemelerinden görüleceği üzere, 2023 sonu itibariyle endekslenmiş değerlerin amortismanı ve itfasının bu ENDEKSLENMİŞ değerlerden yapılacağı kanunda net bir şekilde hükme bağlanmıştır. Yine 555 sayılı genel tebliğde; peşin ödenen giderler “PARASAL OLMAYAN KALEMLER” arasında sayılmıştır.

-VERGİ USUL KANUNU, “Mükerrer Madde 298-A)-5

-VERGİ USUL KANUNU GENEL TEBLİĞİ SIRA NO: 555 ,Madde 29-(3)

-VERGİ USUL KANUNU 20/2/2024 TARİH VUK-165-2024-3/ENFLASYON DÜZELTMESI UYGULAMASI-15 SAYILI SIRKÜLER, “13. 213 Sayılı Kanun’un Geçici 33’üncü Maddesinin (7491 sayılı Kanunla Eklenen) Dördüncü Fıkrası Kapsamındaki Mükelleflerde Enflasyon Düzeltmesi, 13.1. Ortak Hususlar

Ancak Gelir İdaresi Başkanlığı 1/11/2024 tarihinde enflasyon düzeltmesi uygulamasına ilişkin açıklamaların yer aldığı “VUK-176/2024-14/Enflasyon Düzeltmesi Uygulaması-18” sirkülerinde yer alan bir örnek ve buna ilişkin açıklamalar ile bir tartışma başlamış ve bu ihtilaflar yargıya taşınmıştır.

Bize göre bahse konu 176 sayılı sirküler ile yapılan düzenleme vergi mevzuatına ve hukuka aykırılık teşkil etmektedir. Ayrıca ikincil idari düzenlemeler ile Yasanın verdiği hakların geri alınması hakkaniyete de uygun değildir.

Maliye Bakanlığı GİB tarafından 30 Aralık 2023 tarihinde yayımlanan 555 sıra nolu V.U.K. tebliğinde; peşin ödenen giderler “PARASAL OLMAYAN KALEMLER” arasında sayılmıştır. Buna göre nasıl amortismana tabi sabit kıymetler için enflasyon düzeltmesi yapılabiliyorsa, gelecek yıllara ait olarak yapılan peşin ödenen giderlerin de bu kapsamda olduğu kabul edilmektedir. Dolayısıyla yukarıda belirtilen enflasyon düzeltmesi mevzuatı çerçevesinde, “Peşin Ödenen Giderler” tutarının ENDEKSLENEREK gider yazılması mevzuata uygundur.

Bu husus, enflasyon düzeltmesi mantığının da bir gereğidir. Zira bankalarca yapılan peşin ödenen giderler; yapılan bir yatırım ya da başka deyişle banka parasının gelecekteki bankacılık faaliyetleri için bu işlemlere bağlanmasıdır. Bu yönüyle BİLANÇODA YER ALAN BİR AKTİF KALEMDİR. 555 sıra nolu V.U.K. tebliğinde de bu bilanço unsuru, “PARASAL OLMAYAN KALEMLER” arasında sayılmıştır.

Maliye Bakanlığı VUK-165 sayılı sirkülerinde; bankaların, sabit kıymetlerini ve diğer parasal olmayan kıymetlerini enflasyona göre endekslenmiş değerler üzerinden amortisman ve itfa yoluyla gelecek dönemlere sâri bir şekilde gider yazabilecekleri açıkça belirtilmektedir. Sirkülerin anılan bölümünde “bahse konu mükellefler” ile banka, sigorta ve diğer finans sektörü şirketlerinin kastedildiği şüphesizdir. Bu kısım bizzat V.U.K. mevzuatına göre yasal defter tutmayan kurumlar için düzenlenmiştir.

Enflasyon düzeltmesi mantığı açısından; bahse konu tutarların amortismana tabi sabit kıymet yatırımlarından hiçbir farkı bulunmamaktadır. Çünkü amortismana tabi bir sabit kıymet iktisabı da esas itibariyle peşin olarak yapılmış bir harcamadır. İşletmelerde 1 yıldan uzun ömürlü bir sabit kıymet edinildiği zaman bir fon çıkışı olur. Bu fon çıkışı, başka deyişle yapılan bu harcama, satın alma yılında bir defada gider yazılmak suretiyle sonuç hesaplarına intikal ettirilemez. İşte amortisman, bu yönüyle sabit kıymetin satın alındığı dönemde sonuç hesaplarına aktarılamayan alış değerinin kullanım yıllarına dağıtılarak gider yazılması işlemidir. Faydası yıllara sâri olan sabit kıymete ilişkin ödemenin ilgili yıllarda gider yazılmasıdır. Bu yönüyle banka parasının gelecekteki bankacılık faaliyetleri için peşin olarak harcanması,örneğin; çok sayıda personel istihdam eden şirketlerle yapılan 3-5 yıllık maaş promosyon anlaşmaları ile yıllara sâri olarak yapılmış peşin ödemeler bu kapsamda olupdiğer kıymetlerin amortisman konusu ile aynı niteliktedir.

Başka deyişle; amortismana tabi değerlerde düzeltilmiş değerlerden amortisman ayrılırken yine yıllara sâri 3-5 yılık sözleşmelere istinaden yapılan “peşin yapılan harcamalar” için enflasyon düzeltmesi yapılamamasının hukuken izahı bulunmamaktadır.

Sonuç olarak; amortismana tabi değerlerde olduğu gibi “peşin yapılan harcamalar” için de enflasyon endekslemesi yapılması gerektiğini düşünmekteyiz.Bir yandan lehte bir yandan aleyhte Vergi Mahkemesi ve BİM kararları varken, mükelleflere de hukuki sürecin sonuna kadar gidilecek ve DANIŞTAY’da bitecek uzun bir yol gözükmektedir. Yanı sıra 2025 yılı için de sektörde yine ihtirazi kayıtla beyan değerlendirmeleri yapılıyor.