UNCTAD’dan küresel ekonomi uyarısı: Büyüme hız kesecek!

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Kuruluşu (UNCTAD), dünya ekonomisinin 2026 yılında yüzde 2,6 büyümesini bekliyor. Geçen yıl yüzde 2,9 olarak gerçekleşen küresel büyümenin yavaşlayacağına işaret eden kuruluş, gelişmekte olan ekonomilerde de ivme kaybı yaşanacağını öngördü. Dünya ticaretinin ise bu yıl yüzde 4 genişlemesi bekleniyor. Raporda, yapay zekânın küresel ticarette giderek daha belirleyici hale geldiği, ancak bu alandaki ekonomik getirilerin sınırlı sayıda ülke ve şirketin elinde toplandığı vurgulandı.

Küresel ekonomide büyüme hız kesecek

UNCTAD tarafından 9 Ekim'de Cenevre'de yayımlanan 2026 Ticaret ve Kalkınma Raporu'na göre, dünya ekonomisinin bu yıl yüzde 2,6 büyüyeceği tahmin ediliyor. Bu beklenti, 2025'te kaydedilen yüzde 2,9'luk büyümeye kıyasla 0,3 puanlık gerilemeye işaret ediyor.

Gelişmekte olan ülkelerde de ekonomik büyümenin geçen yılki yüzde 4,7 seviyesinden yüzde 4'e inmesi bekleniyor.

Raporda, gelişmekte olan ekonomilerin teknolojiye erişim ve ticaret alanındaki engellerle mücadele ettiği belirtildi. Ekonomik büyüme ve gelir seviyelerinin gelişmiş ülkelerle yakınlaşması sürecinin ise dünya genelinde farklı yönlerde ilerlediğine dikkat çekildi.

Dünya ticaretinde yüzde 4'lük büyüme beklentisi

Küresel mal ve hizmet ticaretinin 2026 yılında sabit fiyatlarla yaklaşık yüzde 4 artacağı öngörülüyor. Dünya ticareti, 2025'te 35 trilyon dolara ulaşarak tarihi zirvesini görmüştü.

UNCTAD, 2026'da ticaret değerlerindeki artışta Orta Doğu'daki enerji şokunun tetiklediği fiyat yükselişlerinin etkili olduğunu bildirdi.

Rapora göre, Çin ile ABD arasındaki ticaret hacmi 2024'ten bu yana yüzde 20'den fazla daraldı. Buna karşılık Doğu Asya ekonomileri, hem Çin hem de Kuzey Amerika ile ticari ilişkilerini genişletti.

İhracat kısıtlamaları, yatırımlara yönelik denetimler ve tedarik zincirlerinde uygulanan koşulların stratejik sektörlerde yeni şirketlerin faaliyet göstermesini zorlaştırdığı ifade edildi.

Asya, küresel büyümenin yüzde 59'unu üstlenecek

UNCTAD'ın tahminlerine göre Asya ekonomileri, 2026'da dünya genelindeki ekonomik büyümenin yüzde 59'unu sağlayacak.

Bölgedeki büyük ekonomilerden Hindistan'ın yüzde 7,3, Çin'in yüzde 4,5 ve Endonezya'nın yüzde 5,2 büyümesi bekleniyor.

Diğer Asya ülkelerine yönelik büyüme tahminleri Kırgızistan'da yüzde 8,8, Özbekistan'da yüzde 7,9, Vietnam'da yüzde 7,8, Moğolistan'da yüzde 7 ve Tacikistan'da yüzde 6,6 olarak sıralandı.

Raporda, Asya ekonomilerinin büyük bölümünün dayanıklı bir görünüm sergilediği belirtildi. Bununla birlikte, gelişmekte olan ülkelerin çoğunda gelişmiş ekonomilerle aradaki gelir farkını azaltma sürecinin 2010'lu yılların ortasından itibaren duraksadığı kaydedildi.

Yapay zekâ ticaretin büyümesinde öne çıkıyor

Raporda, Doğu Asya'nın yarı iletkenler ve ileri bilgi işlem teknolojilerinin üretimindeki hızlı genişlemede kilit rol oynadığına işaret edildi. Yapay zekâ bağlantılı ürünlerin, mal ticaretindeki büyümeyi destekleyen başlıca unsurlardan biri haline geldiği ifade edildi.

Ancak UNCTAD, yapay zekâ ticaretindeki genişlemenin ekonomik ve kalkınmaya yönelik faydaları kendiliğinden toplumun geneline yaymadığı uyarısında bulundu.

Gelişmiş bir yapay zekâ sunucu sisteminin incelendiği örnek çalışmada, izlenebilen katma değerin yüzde 68'inin vergi sonrası kârlardan oluştuğu belirlendi. Çalışanların payının ise yüzde 15'in altında kaldığı tespit edildi.

Stratejik yatırımlar gelişmiş ekonomilerde yoğunlaşıyor

UNCTAD'ın 2020-2025 dönemini kapsayan verileri, yarı iletkenler, enerji dönüşümü teknolojileri ve yapay zekâ altyapısı gibi yüksek katma değerli alanlardaki yeni yatırım projelerinin yaklaşık yüzde 70'inin gelişmiş ekonomilerde toplandığını ortaya koydu.

Yarı iletken değer zincirine yönelik yeni yatırımların yüzde 79'u gelişmiş ülkelere yönelirken gelişmekte olan ekonomilerin payı yüzde 21'de kaldı.

Yapay zekâ altyapısı ve bağlantılı teknolojilerde ise gelişmiş ekonomilerin payı yüzde 64, gelişmekte olan ülkelerin payı yüzde 36 olarak hesaplandı.

Kritik mineraller ve stratejik malzemeler, gelişmekte olan ekonomilerin daha fazla yatırım çektiği alanlar arasında yer aldı. Bu kategorideki yeni doğrudan yabancı yatırımların yaklaşık yüzde 60'ının gelişmekte olan ülkelere gittiği belirtildi.

Raporda ayrıca Afrika'nın dünya kobalt üretiminin büyük bölümünü gerçekleştirmesine rağmen yeşil tedarik zincirlerinde oluşan katma değerden aldığı payın yüzde 1'in altında kaldığına dikkat çekildi.

Enerji maliyetleri gelişmekte olan ülkeleri zorluyor

UNCTAD, Orta Doğu'daki çatışmaların ardından Brent petrolün varil fiyatının 70 dolardan 110 doların üzerine yükseldiğini hatırlattı.

Enerji fiyatlarındaki artışın, özellikle dışarıdan enerji temin eden gelişmekte olan ekonomiler ve düşük gelirli haneler üzerinde baskı oluşturduğu belirtildi.

Rapora göre yükselen enerji giderlerine borçlanma maliyetlerindeki artış da eşlik etti. Çatışmaların başlamasından bu yana sermaye hareketlerindeki oynaklığın iki katına çıktığı ifade edildi.

Ayrıca yapay zekâ sektöründeki büyümenin, finansal piyasaların az sayıda şirkete bağımlılığını artırdığı ve bu durumun finansal istikrar bakımından yeni riskler doğurduğu kaydedildi.

Kalkınma yardımlarında üst üste üçüncü düşüş bekleniyor

UNCTAD, resmi kalkınma yardımlarının 2026 yılında yaklaşık yüzde 7 azalacağını tahmin etti. Böylece bu yardımlarda üst üste üçüncü yılda da gerileme yaşanabileceği öngörüldü.

Özellikle en az gelişmiş ülkeler ve küçük ada devletleri açısından önemli bir finansman kaynağı olan yardımların, bağışçı ülkelerin gayrisafi millî gelirlerine oranının yüzde 0,23'e kadar düşebileceği bildirildi.

Bu seviyenin, uluslararası alanda belirlenen yüzde 0,7'lik yardım hedefinin oldukça gerisinde kaldığı vurgulandı.

Yenilenebilir enerji yatırımları stratejik önem kazanıyor

Enerji fiyatlarındaki yükselişin, ülkelerin enerji kaynaklarını çeşitlendirme ihtiyacını artırdığı belirtildi.

Rapora göre, 2024'ten bu yana yeni yenilenebilir enerji yatırımları, karşılaştırılabilir koşullarda yeni kurulan en ucuz fosil yakıt alternatiflerinden vakaların yüzde 90'ından fazlasında daha düşük maliyetli oldu.

UNCTAD, yerli yenilenebilir enerji kapasitesinin uygun koşullarda genişletilmesinin, ülkelerin ithal fosil yakıtlara olan bağımlılığını azaltabileceğine işaret etti.

Kuruluş ayrıca arz kaynaklı enflasyonla mücadelede enerji ve tedarik darboğazlarının giderilmesinin, geniş kapsamlı para ve maliye politikası sıkılaştırmalarından daha etkili sonuçlar verebileceğini değerlendirdi.

Gelişmekte olan ülkelere sanayi ve teknoloji politikalarını güçlendirme çağrısı

UNCTAD, gelişmekte olan ekonomilere stratejik sektörlere öncelik verme, ihracat ürünlerini ve pazarlarını çeşitlendirme, enerji dönüşümünü hızlandırma tavsiyesinde bulundu.

Raporda sanayi, finans ve teknoloji politikalarının koordineli biçimde uygulanması gerektiği vurgulandı. Yabancı yatırımların yerli tedarikçilerle bağlantısının güçlendirilmesi ve ülke içinde oluşturulan katma değerin artırılması da öneriler arasında yer aldı.

Bölgesel ekonomik iş birliklerinin yeni pazarlara ulaşılması ve ticaret maliyetlerinin düşürülmesi bakımından önem taşıdığı belirtildi. Bu kapsamda Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Bölgesi ile 42 Afrika para birimini birbirine bağlamayı amaçlayan Pan-Afrika Ödeme ve Mutabakat Sistemi, bölgesel bütünleşmeyi destekleyen girişimler olarak gösterildi.

UNCTAD, küresel ticaret büyümeyi sürdürse de teknolojik üretimden, finansmana erişimden ve stratejik yatırımlardan elde edilen ekonomik kazanımların ülkeler arasında giderek daha dengesiz dağıldığı uyarısında bulundu.

Ünlü ekonomistten Türkiye için büyüme fırsatı mesajı

ABD ekonomisinde ikinci çeyrek büyümesi yüzde 2.2

Euro Bölgesi'nde ekonomiye güven geriledi

Ömer Koç açıkladı: Küresel ekonomi için dört büyük risk!