Kadınlar 'kadim tohum'a sahip çıkıyor: İşte "nadir tarım elementi" keten mucizesi

Volkan Karsan – Finansingundemi.com / Kazandıran Sohbetler

Konu üstat Prof. Kenan Mortan’ı dostlarıyla paylaştığı haftalık yazısı ile dikkatimi çekti. Meslektaşım, eski mesai arkadaşım, Hürriyet’in önceki Almanya Genel Müdürü Sevda Boduroğlu adını da konuya dahil görünce hayatım kolaylaştı. Zaten oluşum çok hayati ve takdir görmesi gereken bir konu olarak ortaya çıkıyordu.

Keteni sadece şık bir gömlek kumaşından ibaret sananların aksine bazı tarım ürünlerinin en az yeraltı cevherleri kadar önemli olduğunu geniş kitlelerin bilmesi amacıyla sorularımızı Döngü Tarımda Kadim Bilgiler Yeni FikirlerBilimsel AR-GE Kooperatifi Yönetim Kurulu Başkanı Zeynep Derece’ye yönelttik.

Biz çok şey öğrendik, okuyanların ve ülkenin çok kazançlı çıkacağı bir sohbet oldu...

Ayakta (soldan sağa): Zeynep Derece (Başkan-Endüstri Mühendisi) , Aslı Odabaşı (Başkan Yardımcısı-Yüksek İnşaat Mühendisi), Zeynep Çakaloz (Tekstil Mühendisi), Sevda Boduroğlu (Gazeteci), Dr. Burcu Karaca Uğural (Tekstil Mühendisi) Oturanlar (soldan sağa): Meltem Çiftçi (Çevre Mühendisi-Rehber), Elmas Kuruoğlu (Ekonomist), Tülay Aktan (Avukat), Müge Nisari (Gıda Mühendisi-Tasarımcı), Güliz Kıymaz (Yönetim Kurulu Üyesi-İşletmeci) Fotoğrafta olmayan ortaklar: Ayçe Bükülmeyen Özerdem (Gazeteci-Yazar), Yeşim Akbörü Ok (Kimya Mühendisi)

“DÖNGÜ KOOPERATİFİ, HIZLANDIRICI VE ARAYÜZ GÖREVİ GÖRMEKTE”

- Sayın Başkan önce kooperatifinizin adından başlasak, Döngü adı neyi amaçlıyor ve bu amaç yolundaki organizasyonunuzu kısaca özetler misiniz?

- Döngü ismine, yaptığımız işi en iyi tanımladığı için hep birlikte karar verdik.  Toprak, tohum, ekolojiden başlayıp, kırsal kalkınma, kadının görünürlüğünün güçlenmesi ile devam edip, sanayi ve son kullanıcı ihtiyaçlarına giden yolda, üniversite ve kamuyu aktive eden projelerle döngüsel ve sürdürülebilir bir ekonomik model kurmak üzere yola çıktık. Bu modelde Döngü Kooperatifi, hızlandırıcı ve arayüz görevi görmekte.

“KETEN, HER DÖNEMDE ALTIN BİTKİ OLARAK ADLANDIRILMIŞ”

- Keten bitkisinin önemini tanımlayarak çalışmalarınızın safahatini sizden öğrenebilir miyiz? Bu bağlamda yakın çalışma arkadaşınız Dr. Burcu Karaca Uğural’ı da bize tanıtmanız mümkün mü?

- Keten bitkisi bilinen en eski bitkilerden olup katma değeri çok yüksek olduğu için her dönemde altın bitki olarak adlandırılmış. Keten tohumu bitkisel protein, vitamin, mineral içeriği ile bir süper gıda,  keten yağı (bezir yağı) hem gıda olarak çok değerli, hem boya sanayiinin önemli bir hammaddesi hem de ahşap korumada tik yağı ile aynı kullanım alanlarına sahip. Keten saplarından elde edilen lifler tekstil sanayinin yanı sıra, bitkisel kompozit olarak birçok sanayide geleceğin malzemesi olarak görülüyor. Otomotiv, savunma, havacılık, denizcilik, spor ekipmanları, inşaat gibi birçok sanayide sahip olduğu hafiflik, sağlamlık gibi avantajlar nedeniyle her geçen gün daha çok kullanım alanı buluyor.

Bu alanlar arasında gelişmeye en açık olanı bitkisel kompozit. Bu konuda şanslıyız. Çünkü ortağımız tekstil mühendisi Dr. Burcu Karaca Uğural'ın bitkisel kompozit alanında patentli bir ürünü var. Bu patent Türkiye'de tek,  dünyada da sayılı üreticide var. Keten bitkisini tarladaki ekimden, elyaf ve kompozit üretimine ulaştıracak sürdürülebilir, yerli bir model oluşturmak hedefindeyiz.  Bunun için de üreticiden, sanayi ve kamuya kadar, bütüncül bir yaklaşım gerekmektedir.

“KETEN BİTKİSİ, SÜMERLERDEN MISIR'A EN ESKİ BİTKİLERDEN, AYNI ZAMANDA YENİ KULLANIM ALANLARI NEDENİYLE GELECEĞİN BİTKİSİ OLARAK DA KABUL EDİLİYOR”

- Anadolu’nun yerelinde çok alışılmış bir uygulama olan kadın tarlada erkek kahvede genetiği nedeniyle kadınlar tarımda daha başarılı ve verimli diyebilir miyiz?

- Anadolu'nun kadın tarlada erkek kahvede genetiği aslında sadece Anadolu'ya ait değil. Dünya'da pek çok kültürde toprak bilgisi ve tohum kadınlar üzerinden bir sonraki nesle geçiriliyor. Kısaca tarımın kadim bilgileri kadınlarda. Her ne kadar parayı ve tarım makinalarını erkekler kontrol ettiği için tarım erkekler tarafından yönetiliyor gibi görünse de, toprağa ve tohuma derin bir yerden kadın sahip çıkıyor.  Keten bitkisi, Sümerlerden Mısır'a en eski bitkilerden, aynı zamanda yeni kullanım alanları nedeniyle geleceğin bitkisi olarak da kabul ediliyor. Tıpkı bizim ismimizdeki gibi: "Döngü Tarımda Kadim Bilgiler, Yeni Fikirler..." Ketenin kadim bilgisini günümüze taşıyan kadınların elbirliği ve sahip çıkması ile altın bitki ketenin geleceğin teknolojisi ile buluşması için çalışmalarımızı sürdürüyoruz.

Türkiye'nin tamamen ithalata dayalı olan keten elyaf ve iplik ihtiyacı yerli üretimle karşılanabilecektir. Yanı sıra keten elyaftan elde edilen kompozit ürünler ile önemli bir ihracat potansiyeli elde edilecektir. Bunun için bütüncül bir yaklaşım, yani kamu, sanayi, üniversite işbirlikleri ve doğru tarım politikaları çok önemlidir.

“UZUN VADELİ HEDEFİMİZ TÜRK PAMUĞU GİBİ TÜRK KETENİ'NİN DE DÜNYADA BİR YERİNİN OLMASI”

- Döngü Kooperatifi’nin yakın gelecek hedefleri konusunda da bilgiler rica etsek…

- Döngü Kooperatifi’nin kısa ve orta vadede en önemli hedefi, tescille başlayan süreci ilerletmek.  2 adet tohumumuz Efe35 ve Cemre35'in standart ve sürdürülebilir bir kalitede elyaf ve ipliğe dönüşmesi için gerekli sistemleri kurarak, tohumla başladığımız döngünün en önemli bölümünü tamamlamak. Dünyada keten elyaf ve iplik standartlarını EuroFlax Standartları ile Avrupa belirliyor. Hedeflediğimiz çalışmalarda başarılı olabilirsek, uzun vadeli hedefimiz Türk Pamuğu gibi Türk Keteni'nin de dünyada bir yerinin olması.

“KETEN ELYAFTAN ELDE EDİLEN KOMPOZİT ÜRÜNLER İLE ÖNEMLİ BİR İHRACAT POTANSİYELİ ELDE EDİLECEKTİR”

- Keten bitkisinin ekonomimize nasıl katma değer yaratabileceği konusunda neler söylemek istersiniz?

- Keten üretiminin yaygınlaşması ve elbette sürdürülebilir standartlarda elyaf ve iplik elde edilmesi durumunda, Türkiye'nin tamamen ithalata dayalı olan keten elyaf ve iplik ihtiyacı yerli üretimle karşılanabilecektir. Yanı sıra keten elyaftan elde edilen kompozit ürünler ile önemli bir ihracat potansiyeli elde edilecektir. Bunun için bütüncül bir yaklaşım, yani kamu, sanayi, üniversite işbirlikleri ve doğru tarım politikaları çok önemlidir. Döngü'nün ara yüz ve kolaylaştırıcı rolü bu süreçte önem taşımaktadır.

“KETEN BİTKİSİNİN BELLİ BİR KALİTEDE İŞLENEBİLMESİ SAĞLANDIĞINDA, EKİM ALANLARI ARTACAK, ÜRETİMİN YAYGINLAŞMASININ ÖNÜ AÇILACAK”

- Ürünlerinizi geniş kitlelere ulaştırmak için hangi yöntemleri kullanıyorsunuz, bu konuda çözüm ortaklarınız var mı?

- AR-GE süreçlerinde ortaya çıkan ürünlerimizi, web sitemiz ve internet satış platformları üzerinden tüketicilere ulaştırıyoruz. 44.000 takipçili instagram hesabımız ve keten bitkisi konusunda bir başvuru kaynağı olarak kurguladığımız web sitemiz ile, her geçen gün daha çok kişiye ulaşıyoruz. Şimdiye dek ortaklarımız ve gönüllülerimizin desteği ile bu sistemi kendi çabalarımızla yürüttük. Keten bitkisinin belli bir kalitede işlenebilmesi sağlandığında, ekim alanları artacak, üretimin yaygınlaşmasının önü açılacak. Bu aşamada biz de kooperatif olarak farklı ortaklıklar, işbirlikleri için adım atabileceğiz.

Zeynep H. Derece kimdir?

Lise eğitimini ABD Oregon’da Huntington Lisesi, yüksek öğrenimini de Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Endüstri Mühendisliği bölümünde 1990 yılında tamamlayan Zeynep H. Derece iş hayatına bankacılık sektöründe başladı. Yatırım bankacılığı ve KOBİ'lerde finansman yöneticiliği yapan Derece,  kurduğu kendi şirketinde 1999 yılından bu yana Yönetim Danışmanlığı, İş Geliştirme, Finansal Planlama ve Finans Yöneticiliği, Yaratıcı Düşünme, Proje Geliştirme ve Proje Yönetimi, Sosyal Girişimcilik, Kadın Örgütlenmeleri, Görünmez Yapılar gibi konularda danışmanlık hizmeti veriyor.

2014 yılından bu yana TÜBİTAK 1512 BİGG - Teknogirişim Sermayesi Destek Programında İş Rehberliği/mentorluk yapan Zeynep Derece kurucu ortak olduğu Mutlu Çiftlik’te 1997'den beri permakültür tasarımcılığı yapıyor.

Tarımsal üreticiler, üniversiteler ve tüketiciler arasında arayüz olmayı hedefleyen; farklı disiplinlerden 10 kadın tarafından kurulan özgün bir kooperatif olan S.S. Döngü Ar-Ge Kooperatifi’nde de 2018’den bu yana kurucu ortak ve Yönetim Kurulu Başkanı olarak görev yapıyor.

Dr. Burcu Karaca Uğural kimdir?

Ege Üniversitesi Tekstil Mühendisliği bölümünde lisans-yüksek lisans ve doktora eğitimini tamamlayan Dr. Burcu Karaca Uğural, tezinde geliştirdiği keten elyaf takviyeli kompozit malzemeleri endüstriyel ölçekte üretebilmek adına 2017 yılında Tübitakteknogirişim sermaye desteği almaya hak kazanarak BPREG Kompozit ve Tekstil A.Ş firmasını kurdu. Akademisyenlik kariyerinin yanına girişimcilik yolculuğunu da ekleyerek, 2011-2017 yılları arasında laboratuvarda geliştirdiği ileri malzemeleri endüstriyel ölçekte üretmek için yola çıktı. Dr. Uğural'ın doktora tezinde geliştirdiği keten/kenevir elyaf takviyeli kompozit malzemelerin hem üretim yöntemi hem de ürünlerin kendisi patentli bir teknolojiye sahiptir. 2017'de başlayan BPREG yolculuğu ile Dr. Uğural hem ulusal hem de uluslararası arenada geliştirilen yenilikçi ürün ve üretim yöntemi ile çeşitli ödüller kazandı. Ekonomist Dergisi’nin Garanti BBVA ve Türkiye Kadın Girişimciler Derneği (KAGİDER) iş birliğiyle gerçekleştirdiği Türkiye’nin Kadın Girişimcisi Yarışması’nda 2022 yılının Gelecek Vaat Eden Kadın Girişimcisi olarak seçildi.  Söz konusu patentli teknolojinin seri ölçeğe taşınması ve patentli ürünlerin potansiyel pazarları üzerine çalışmalar yaparken, bir yandan da hammadde olarak keten elyafın yerli olarak tedariği üzerine kafa yormaya başladı. Bu esnada TÜBİTAK Teknogirişim Sermaye Desteği programı kapsamında, Zeynep Derece'yi iş geliştirme dikeyinde mentorluk yapması için BPREG firması ile eşledi ve Döngü Kooperarifi'ninhikayesi de bu şekilde başladı.

Yıldızlardan şirketlere 2026 mesajı: Değişime direnme, ayak uydur, kurtul

Murat Sağman: Türkiye yabancı yatırımcı için cazip fırsatlar sunuyor

Ünlü çiftçi ailesinden İbrahim Cevher Cevheri, tarım ve hayvancılıktaki son durumu anlattı

Türk sağlık teknolojisinden dünyaya armağan: Bloocell

İnsanlığın geleceği ‘yeşil hidrojen’de, Avrupa’nın geleceği Türkiye’nin 'yeşil hidrojen'inde

Uyuyan dev Çin uyandı, Türkiye’ye fırsatlar ve rekabet kapısı açıldı