Bağımsız, tarafsız İstanbul Tahkim Merkezi adım adım 'küresel adalet" olma yolunda

Volkan Karsan - Finansingundemi.com / Kazandıran Sohbetler

Genel bir kanı var piyasalarda, "Hukukun üstünlüğü ve yargı bağımsızlığına ilişkin kaygılar, Türkiye'nin yabancı yatırım çekme kapasitesini sınırlandıran unsurlar arasında gösteriliyor" şeklinde… Bu nedenle tahkim konusu sık sık gündeme geliyor… Hatta bazı imtiyazlı yerli şirketlerin anlaşmalarında bile yabancı ülke mahkemelerinin yetkili olduğunun yazıldığı iddia ediliyor. Sonuçta Adalet Bakanı’nın açıklamasında bile “tahkim” konusu yer aldı. Nedir bu “tahkim” nasıl işler diye merak ettik ve görevleri arasında İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC)’ta kurucu genel sekreterliği de bulunan milletlerarası özel hukuk konusunda önemli bir deneyim sahibi, İstanbul Bilgi Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğretim üyesi Dr. Candan Yasan Tepetaş’a sorularımızı yönelttik…

“TÜRKİYE’DE YATIRIM YAPACAK YABANCILAR İÇİN ISTAC ÖNEMLİ BİR GÜVENCE SUNUYOR”

- Sayın Yasan Tepetaş, değerli hocam Adalet Bakanı Akın Gürlek yakın zamanda “Ticari uyuşmazlıkların çözümünü hızlandırmak ve yatırım ortamını iyileştirmek amacıyla tahkim mekanizmalarının güçlendirileceğini” söyledi. Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in yurt dışında yaptığı toplantılarda yabancı yatırımcıların hukuk süreçleri ile ilgili “yabancı ülke mahkemelerinin geçerli olması” isteği gündeme geldi. Bu noktada İstanbul Tahkim Merkezi konusunda bizi aydınlatmanız mümkün mü? 

- Tahkim, tarafların anlaşması sonucu aralarındaki ticari uyuşmazlıkların mahkemeler yerine hakem denilen kişilerce çözümlenmesini ifade ediyor. İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC), İstanbul Finans Merkezi projesi kapsamında 6570 sayılı Kanun uyarınca kuruldu. ISTAC, uluslararası standartlarda hizmet veren, tahkim ve arabuluculuk hizmeti sunan bağımsız ve tarafsız bir kurum. 26 Ekim 2015 tarihinde ISTAC Tahkim ve Arabuluculuk Kuralları'nın yürürlüğe girmesiyle faaliyete başladı. Milli ve milletlerarası alanda pek çok dava ISTAC tahkiminde çözümleniyor. 2016/25 sayılı Başbakanlık Genelgesi ile kamu kurum ve kuruluşlarına ISTAC’ı kullanmaları tavsiye edilmiştir. Böylece kamu ihale sözleşmelerinden kaynaklanan davalar da ISTAC tahkiminde görülmeye başlandı. Türkiye’de yatırım yapacak yabancılar için ISTAC önemli bir güvence sunuyor. Ayrıca Türkiye’de tahkim kültürünün ve pratiğinin yerleşmesiyle tahkimin yaygınlaşmasına ISTAC’ın ciddi katkıları oldu.

Tacirlerin tahkimi tercih etmesindeki hız, öngörülebilirlik, irade serbestisi, uzmanlık, gizlilik ve icra kolaylığı gibi sebepler yalnızca uyuşmazlıkların çözümüne değil, ticari ilişkilerin devamlılığına da hizmet eder. Etkin işleyen uluslararası standartlarda bir tahkim sistemi, piyasayı hukuki risklerin yönetilebilir olduğu bir yapıya kavuşturur. Bu durum yatırım ortamının güvenilirliğini pekiştirir ve ekonominin istikrarına katkı sağlar

“ETKİN İŞLEYEN ULUSLARARASI STANDARTLARDA BİR TAHKİM SİSTEMİ, PİYASAYI HUKUKİ RİSKLERİN YÖNETİLEBİLİR OLDUĞU BİR YAPIYA KAVUŞTURUR”

- Tahkim konusu daha çok işlerlik kazanırsa Ticaret Mahkemelerinin yükünün azalması, yabancı yatırımcılar için piyasamızın cazip hale gelmesi ve ekonomimizin sağlıklılığı konusunda ne tür olumlu gelişmeler bekleyebiliriz? 

- Uyuşmazlıkların tahkim yoluyla çözülmesi, devlet mahkemelerinin iş yükünü ciddi olarak hafifletecektir. Bu da Türkiye’deki adli yargı sisteminin hızını ve kalitesini doğal olarak artıracaktır.Tahkimin amacı, ticari hayatı desteklemektir. Tacirlerin tahkimi tercih etmesindeki hız, öngörülebilirlik, irade serbestisi, uzmanlık, gizlilik ve icra kolaylığı gibi sebepler yalnızca uyuşmazlıkların çözümüne değil, ticari ilişkilerin devamlılığına da hizmet eder. Etkin işleyen uluslararası standartlarda bir tahkim sistemi, piyasayı hukuki risklerin yönetilebilir olduğu bir yapıya kavuşturur. Bu durum yatırım ortamının güvenilirliğini pekiştirir ve ekonominin istikrarına katkı sağlar. Hukuki risklerin bu şekilde hesaplanabilir ve yönetilebilir olması, riskleri azaltarak yabancı yatırımları teşvik eder.

“TAHKİMİN PAHALI OLMASI YAPISAL BİR ZORUNLULUK DEĞİL, GENELLİKLE SÖZLEŞME AŞAMASINDAKİ YANLIŞ PLANLAMANIN BİR SONUCU”

- Türkiye’de iş dünyasının tahkime bakışı son yıllarda nasıl değişti ve yerli şirketler tahkimi yeterince kullanıyor mu? En büyük çekinceler neler? 

- Türkiye’de iş dünyasının tahkime yönelik farkındalığı son yıllarda belirgin şekilde arttı. Türk şirketleri hem küçük hem de büyük ölçekli projelerde tahkimi daha sık kullanmaya başladı. Tahkimin yalnızca uluslararası, büyük projelere uygun olduğu yönündeki yanlış algı ortadan kalktı. Uygulamadaki en büyük çekinceler, tahkimin her koşulda masraflı bir süreç olduğuna dair önyargılar ve sürecin işleyişine yönelik tecrübe eksikliği. Oysa tahkimde maliyetler, tamamen tarafların tercihlerine ve seçilen mekanizmaya bağlı olarak yönetilebilir bir unsur. Tahkimin pahalı olması yapısal bir zorunluluk değil, genellikle sözleşme aşamasındaki yanlış planlamanın bir sonucu. Doğru yapılandırıldığında süreç ekonomik açıdan son derece verimli hale getirilebilir. Örneğin, tahkim kurumları, belirli bir meblağın altındaki uyuşmazlıklar için süreyi ve masrafları ciddi oranda kısaltan seri tahkim kuralları sunar. Bu sayede düşük bütçeli işler çok daha kısa sürede, tek hakemle ve hesaplı şekilde çözümlenebilir. Bugün Türkiye'de milletlerarası tahkimde uzmanlaşmış, uluslararası tahkim merkezlerinin kurallarına hakim çok sayıda nitelikli hukukçu meslektaşımız var. Türk hukukçuların bu alandaki artan yetkinliği, Türkiye’deki şirketlerin tahkimi güvenle kullanabilmesi için bir güvence.

“BÖLGEDEKİ GELİŞMELER, TÜRKİYE’NİN BÖLGESEL BİR MERKEZ OLMASI KONUSUNDA ÖNEMLİ FIRSATLAR BARINDIRIYOR”

- ISTAC sitesinin hakkımızda bölümünde yer alan “İstanbul Tahkim Merkezi, Türkiye’nin köprü konumunda olduğu Avrupa, Asya, Orta Doğu ve Afrika arasındaki büyüyen ticaret açısından milletlerarası standartlarda alternatifi olmayan bir yargılama hizmeti sunmaktadır” ifadesinden yola çıkarak Türkiye’yi bölgesel bir tahkim merkezi haline getirme hedefinde hangi aşamadasınız? 

- ISTAC'ın geride bıraktığı 10 yıl, kurumsal altyapının inşa edilmesi ve uluslararası standartların yakalanması açısından başarılı bir temel atma dönemiydi. Bugün ISTAC'ın uluslararası alanda tanınan ve yabancı yatırımcılarca tercih edilen bir merkez haline gelmesini ve artan dava sayısını önemli bir kazanım olarak değerlendiriyorum. Ancak Türkiye’yi gerçek anlamda bölgesel bir tahkim merkezi yapma hedefinde önümüzde yapılması gereken önemli işler var. Bölgedeki gelişmeler, Türkiye’nin bölgesel bir merkez olması konusunda önemli fırsatlar barındırıyor. Hedef sadece Türkiye'ye gelen yatırımcının değil, örneğin Orta Doğu'da veya Türk Cumhuriyetleri'nde iş yapan iki yabancı şirketin de tahkim yeri olarakTürkiye’yi tercih etmesini sağlamak olmalı.

“MİLLETLERARASI TİCARET ODASI TAHKİM VE ARABULUCULUK KOMİSYONU ÜYESİYİM, ULUSLARARASI GELİŞMELERİ DOĞRUDAN TAKİP EDEBİLİYORUM VE TÜRKİYE ADINA KATKI SUNABİLİYORUM”

- Hem akademik çalışmalarınız hem de Tahkim Merkezi’ndeki konumuzu da anlatarak bir milletlerarası hukuk insanının nasıl donanım içinde olması gerektiğini anlatmanız mümkün mü? 

- Milletlerarası özel hukuk alanında öğretim üyesiyim. Uyuşmazlık çözümü ve tahkim pratiği ile ilk yoğun temasım, 2015-2019 yılları arasında ISTAC’ta kurucu genel sekreter olarak görev yaptığım dönemde oldu. Devamında tahkim davalarında hakem, hakem sekreteri, taraf vekili ve uzman olarak farklı şapkalarla yer aldım. Şu anda Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) Tahkim ve Arabuluculuk Komisyonu üyesiyim. Bu sayede tahkim alanındaki uluslararası gelişmeleri doğrudan takip edebiliyorum ve Türkiye adına katkı sunabiliyorum. Bir hukukçu ve akademisyenin en önemli donanımlarından birinin teoriyi pratiğe entegre edebilmesi olduğunu düşünüyorum. Uygulamadaki sorunları tespit edebilmek ve bunları akademik çalışmalarda ele alabilmek benim için önemli bir kazanım. Kısacası, akademik yönüm uygulamada yer aldığım süreçleri, uygulamada edindiğim deneyim ise akademik çalışmalarımı besliyor. Bunun da milletlerarası alanda çalışan bir hukukçu için önemli bir kazanım olduğunu düşünüyorum.

“YAPAY ZEKANIN UYUŞMAZLIK ÇÖZÜMÜNDEKİ, STRATEJİK KARAR ALMA VE HUKUKİ MUHAKEMENİN YERİNİ ALMASI SÖZ KONUSU DEĞİL”

- Biraz da genel bir soru olacak ama, yapay zeka artık hukukun ayrılmaz bir parçası oldu sanırım. Yakın gelecekte bunun davaların işlerliği ve süreçlerin hızlanmasına katkı sunacağını düşünüyor musunuz? 

- Doğru. Yapay zeka artık hukuk pratiğinin önemli bir parçası. Halihazırda sözleşme analizi, veri odalarının tasnifi, hukuki araştırma, yazım kontrolü ve tercüme gibi aşamalarda bize ciddi zaman kazandırıyor. Şu an için yapay zekayı, yorulmak bilmeyen, veri işleme kapasitesi muazzam ama mutlaka hukuki yönlendirmeye muhtaç, kontrol edilmesi gereken çok iyi bir stajyere benzetebilirsiniz. Yakın gelecekte süreçlerin hızlanmasına ve maliyetlerin azalmasına daha önemli katkılar sağlayacağına inanıyorum. Ancak uyuşmazlık çözümündeki, stratejik karar alma ve hukuki muhakemenin yerini alması söz konusu değil.

DR. CANDAN YASAN TEPETAŞ KİMDİR?

Öğretim Üyesi Dr. Candan Yasan Tepetaş, milletlerarası özel hukuk, uluslararası ticaret hukuku ve uluslararası tahkim alanlarında uzmanlaşmış bir akademisyen, hukukçu ve tahkim uygulayıcısıdır. Akademik çalışmaları ile uygulamadaki deneyimini birleştiren Tepetaş, Türkiye'nin önde gelen tahkim uzmanları arasında yer almaktadır.

Galatasaray Lisesi mezunu olan Candan Yasan Tepetaş, lisans eğitimini 2005 yılında Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde tamamladı. Aynı üniversitenin Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk Programı'nda yüksek lisans eğitimini 2009 yılında bitirdi. Doktora derecesini ise 2015 yılında "İmalatçının Sorumluluğuna Uygulanacak Hukuk" başlıklı teziyle aldı. Akademik kariyeri boyunca uluslararası araştırma faaliyetlerinde de bulunan Tepetaş, 2012-2013 yıllarında İsviçre Hükümeti Mükemmellik Bursu'nu kazanarak SwissInstitute of ComparativeLaw bünyesinde konuk araştırmacı olarak çalışmalar yürüttü.

Doktora eğitimini tamamladığı 2015 yılında, İstanbul Tahkim Merkezi'nin (ISTAC) ilk Genel Sekreteri olarak göreve başladı. ISTAC'ın tahkim ve arabuluculuk kurallarının hazırlanması sürecinde aktif rol üstlenirken, aynı zamanda Milli ve Milletlerarası Tahkim Divanı üyeliği görevini de yürüttü. Bugün itibarıyla ISTAC Danışma Kurulu üyesi olan Tepetaş, ayrıca International Chamber of Commerce (ICC) Tahkim ve Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Komisyonu'nda Türkiye’yi temsilen görev yapmaktadır. ICC, DIAC, ISTAC, ITOTAM ve ad hoc tahkimler dahil olmak üzere, milli ve milletlerarası uyuşmazlıklarda hakem, taraf vekili ve uzman olarak görev almaktadır.

Akademik çalışmalarını ise İstanbul Bilgi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Milletlerarası Özel Hukuk Anabilim Dalı'nda sürdürmektedir. Burada milletlerarası özel hukuk, uluslararası ticaret hukuku ve tahkim hukuku alanlarında dersler vermektedir.

Yayınları arasında "İmalatçının Sorumluluğu ve Uygulanacak Hukuk" adlı kitabı öne çıkmaktadır. Bunun yanı sıra "Şirketler Hukuku Uyuşmazlıkları ve Tahkim", "Tahkimde Davanın Açılması: İlk Dilekçeler ve Hakem Seçimi", "Tahkim Okulu Cilt-1: Tahkim Anlaşması" ve "Tahkim Okulu Cilt-2: Tahkim Yargılaması" adlı eserlerde editör olarak görev almıştır. Milletlerarası özel hukuk ve tahkim hukuku alanlarında Türkçe ve İngilizce çok sayıda akademik makalesi bulunmaktadır.

Doç. Dr. Efe Tokdemir’den terörün perde arkasına dair çarpıcı analiz

Yavuz Altun’dan gıda hilecilerine uyarı, marketlere israfı bitirecek bomba öneri

Giyimde kütürel mirasa yeni bir ruh verildi, Pür Atölye ile kadın emeği sanata dönüştü

Togg’la gelen büyük ilgi! OGD Başkanı Öztürk elektrikli otomobillerin avantajını anlattı

Dr. Zekeriya Yelboğa ile ABD/İsrail - İran savaşının psikolojisini masaya yatırdık

Gülser Corat: Kadınlar ve erkekler arasındaki dijital beceri uçurumu çok önemli