Süheyl Aygül [email protected]

Yeniçeri Sendromu – Kurumların sessiz riski

Tarih güç sevicileri, güce gelenleri değil; gücü taşıyanları ve taşıyamayanları yazar.

Bugün gücü taşanları yazacağız.

Yeniçeri Sendromunu tanımlayacak olursak;

“Bir kişinin ya da grubun, kurumu koruma gerekçesiyle aşırı güç biriktirmesi ve bunun zamanla kurumun önüne geçmesi “diye ifade edebiliriz.

Belirtileri;

* “Onsuz olmaz algısı” nın yaratılması,

* Krizlerin sürekli aynı kişilerce çözülmesi,

* Bilginin bu kişi/grup tarafından paylaşılmaması,

* Bu konuda yapılan eleştirilerin “tehdit” olarak algılanması,

* Bir kişinin ya da grubun, kurumu koruma gerekçesiyle aşırı güç biriktirmesi ve zamanla kurumun önüne geçmesi,

Tarihsel devimine baktığımızda ise;

Yeniçeri, Osmanlı’nın askeri birimi olmadan önce bir kurumsal ruh halidir. Devletin acil refleksi, şehrin kas hafızasıdır. Savaşta cepheye sürülür, barışta yangına koşar, kriz anında herkesin gözleri onlara dönerdi. İşte tam da bu yüzden tehlikeliydi. Çünkü tarih boyunca şunu görürüz.

Bir yapıyı ayakta tutanlar, bir süre sonra onun sahibi olduklarını sanırlar.

Yeniçeri, devleti korumak için doğmuştur.

Devlet zayıfladığında ise kendini devletin yerine koymaya başlar.

Bu, ihanet değildir.

Bu “kontrolsüz aidiyet” in sonucudur.

İstanbul bu nedenle yeniçeriyi hem sevmiş hem de ondan korkmuştur.

Çünkü yeniçeri, bir şehrin ihtiyacı kadar büyümüş; ama bir şehrin kaldıracağından daha fazla ağırlaşmıştır.

* Başlangıçta: Devletin askeri

* Sonrası: Devletin ortağı

* Son perde: Devletin rakibi

Ünlü Amerikalı Yönetim ve strateji uzmanı Robert Greene’nin “Gücün 48 yasası” adlı kitabında da ifade ettiği Yeniçeriler 47. “Zaferde aşırıya kaçma” kuralını ihlal ederler.

Zaferi yönetemez, gücün zirvesinde durmayı bilmezler.

Osmanlı’nın yeniçeriyi yeteneksiz olduğu için değil, fazla merkezi güç haline geldiği için tasfiye ettiğini görürüz.

Haliyle güç sınır tanımazsa sonunda sahibini yer.

* Yeniçeri = Kriz refleksi

* Kriz uzadıkça = Güç birikir

* Güç biriktikçe = Denge bozulur

* Denge bozulunca = Tasfiye kaçınılmaz olur

Tarih hükmü: Yeniçeri yanlış değildi. Yeniçeri olması gerekenden fazlaydı!

Yeniçeri sendromu şudur:

* Gücü ilk gün hizmet için alırsın

* Sonra güç seni tanımlar

* En sonunda güç, seni devletten bile büyük hissettirir

Bugüne dönecek olursak;

Yeniçeri aslında ölmedi. Şekil değiştirdi.

Bugünün yeniçerileri:

* Kurumların “olmazsa olmaz” adamları,

* Krizi çözen ama krizi de doğuran yöneticiler,

* Yangın söndüren ama sistemi yanıcı hâle getiren profesyoneller

Tulumba hâlâ omuzda, sadece adı değişti: “Yetki”, “Network”, “İtibar”, “Vazgeçilmezlik”

Modern yönetimde karşılığı;

* Aşırı güçlenmiş üst düzey yönetici,

* Kurum içi dokunulmaz ekip,

* Krizi yöneten ama bitmesini istemeyen bir yapı,

Bu kavram artık:

* Kurum içi liderlikte

* Siyaset analizinde

* Aile şirketlerinde

* Devlet–bürokrasi ilişkilerinde

rahatlıkla kullanılan bir çerçeve.

Yönetim için sorulması gereken ana soru şudur;

Bu kişi/grup kurumu mu büyütüyor, yoksa kurum mu bu kişiyi/grubu büyütüyor?

Eğer bu sorunun cevabını bulamadıysanız, aşağıdaki diğer sorularla bulmacayı çözme çalışmalarına devam edin;

1. Bu kişi kriz mi çözüyor, kriz mi üretiyor?

2. Bilgi neden hep aynı yerde toplanıyor?

3. Alternatif liderler neden büyüyemiyor?

4. Eleştiri neden tehdit gibi algılanıyor?

5. Bu kişi giderse gerçekten sistem çöker mi?

6. Yoksa sistem uzun süredir bu kişiye mi çalışıyor?

7. Tasfiye mi daha riskli, devam mı?

Genelde çıkarım;

“Bir kurumu en çok yakanlar, onu en iyi kurtaranlardır.”

Unutmamak gereken;

Bir kurumu ayakta tutanlar, denetlenmezse onu esir alır.

Ve tarih mesajları almadığınız sürece aynı cümleyi sürekli tekrar eder durur:

“Kontrolsüz güç, sadakati yer.”

Ve her çağda şu soruyla biter:

“Gücü mü taşıyorsun…
Yoksa güç mü seni?”