Volkan Karsan [email protected]

Sıfır telefon zenginlik, ikinci el fakirlik mi?

Geçtiğimiz günlerde emekli bir vatandaşla uzun uzun sohbet etme fırsatım oldu. Konu dönüp dolaşıp hayat pahalılığına, geçim sıkıntısına ve dar gelirlinin yaşadığı ekonomik zorluklara geldi.

Bir ara cep telefonlarından söz açıldı.

"Artık ülkede sıfır cep telefonundan çok ikinci el telefon satılıyor." dedi.

Ardından cümlesini şöyle tamamladı:

"Bu bile ekonominin ne durumda olduğunu göstermeye yetiyor."

İlk anda kulağa oldukça mantıklı geldi. Gerçekten de alım gücü düştüğünde insanlar daha ucuz alternatiflere yönelir. Bugün Türkiye'de ikinci el telefon pazarının büyümesinde yüksek enflasyonun, döviz kurunun, ağır vergi yükünün ve azalan satın alma gücünün önemli payı olduğu inkâr edilemez.

Ama eve döndüğümde aklıma başka bir soru takıldı.

Acaba bir ülkede sıfır telefon satışlarının fazla olması gerçekten ekonomik refahın göstergesi midir?

Ya da ikinci el telefon satışlarının artması tek başına ekonomik çöküşün kanıtı olabilir mi?

İşte bu noktada aynı veriye biraz daha geniş bir pencereden bakmak gerektiğini düşünüyorum.

Çünkü bu yalnızca benim yorumum değil. Uluslararası araştırma kuruluşu IDC'nin verileri de dünyada tüketim alışkanlıklarının değiştiğini ortaya koyuyor. IDC'ye göre 2025 yılında kullanılmış ve yenilenmiş akıllı telefon sevkiyatları yüzde 3,2 büyüme gösterirken, yeni akıllı telefon pazarındaki büyümenin yüzde 1'de kalması bekleniyor. Araştırma, bunun başlıca nedenlerini "eskiyi ver yeniyi al" programlarının yaygınlaşması, yenilenmiş cihazlara duyulan güvenin artması ve çevresel kaygılar olarak sıralıyor.

Yani dünya artık sadece daha çok satın almıyor; daha akıllı tüketiyor.

Avrupa Birliği'nin son yıllarda öne çıkardığı "Onarım Hakkı" yaklaşımı da bunun en somut örneklerinden biri. Amaç, bozulan ürünü çöpe atmak yerine tamir edip kullanmaya devam etmek. Çünkü gelişmiş ekonomilerde yeni anlayış, daha fazla tüketmek değil; kaynakları daha verimli kullanmak üzerine kuruluyor.

Belki de yıllardır israfı zenginlikle karıştırıyoruz.

Her yıl telefon değiştirmek...

Modası geçti diye çalışır durumdaki eşyayı yenilemek...

Kullanılabilecek ürünleri sırf yenisi çıktığı için gözden çıkarmak...

Bunlar refahın değil, tüketim kültürünün göstergesi olabilir.

Çocukluğumuzun Türkiye'sini hatırlayın...

Ayakkabılar eskidiğinde tamirciye giderdi.

Televizyon bozulduğunda ustası çağrılırdı.

Düdüklü tencereler, dikiş makineleri, buzdolapları onlarca yıl aynı evin parçası olurdu.

Bugün ise çoğu zaman şarj girişi bozulan bir telefonu tamir ettirmek yerine yenisini almayı daha doğal karşılıyoruz.

Peki hangisi gerçekten daha zengindi? Daha çok tüketenler mi, yoksa sahip olduklarının kıymetini bilenler mi?

İlginç olan şu ki dünya da yeniden bu anlayışa dönüyor. Ancak bu kez mecburiyetten değil; sürdürülebilirlik, çevre bilinci ve tasarruf kültürüyle...

Elbette Türkiye'nin bugünkü şartlarıyla Almanya'yı, Hollanda'yı ya da Japonya'yı birebir kıyaslayamayız. Bizde ikinci el pazarının büyümesinde ekonomik zorunluluk önemli bir etkendir. Ancak aynı istatistikten hareketle "İkinci el satışları arttıysa ülke fakirleşti." sonucunu çıkarmak da eksik bir değerlendirme olur. Çünkü aynı veri, dünyanın başka ülkelerinde tasarruf kültürünü, çevre bilincini ve sürdürülebilir tüketimi anlatıyor.

Belki de asıl tartışmamız gereken cep telefonu değildir.

Asıl mesele, refahı neyle ölçtüğümüzdür.

Bir toplumun zenginliği, her yıl kaç milyon sıfır telefon sattığıyla mı ölçülür?

Yoksa aldığı telefonu altı-yedi yıl güvenle kullanabilmesiyle mi?

Bir ülkenin gelişmişliği AVM'lerdeki alışveriş miktarıyla mı anlaşılır?

Yoksa çöpe giden kullanılabilir eşya miktarının azalmasıyla mı?

Bence gerçek kalkınma, daha çok tüketebilmek değil; ihtiyaç kadar tüketebilmeyi öğrenmektir.

Çünkü tasarruf yalnızca aile bütçesini korumaz.

Ülkenin dövizini korur.

Enerjisini korur.

Doğal kaynaklarını korur.

Ve en önemlisi, gelecek nesillere bırakacağımız dünyayı korur.

Emekli vatandaşın söylediği cümleyi bugün hâlâ düşünüyorum.

Evet... Türkiye'de ikinci el telefon satışlarının artması, ekonomik sıkıntının önemli göstergelerinden biri olabilir.

Ama meseleye yalnızca buradan bakarsak fotoğrafın tamamını göremeyiz.

Belki de biz, tüketimi refahla karıştıran son kuşağız. Çocuklarımız ise bize bambaşka bir dünyanın kapısını aralayacak. Daha az tüketmenin ayıp değil, bilinç olduğu bir dünyanın...

Belki de bir ülkenin gerçek zenginliği, vitrinlerindeki sıfır telefonların sayısıyla değil; insanlarının elindekinin kıymetini bilme kültürüyle ölçülmelidir.

Çünkü israf hiçbir zaman zenginlik olmadı.

Bundan sonra da olmayacak.

UNUTMAYIN… Bu dünyayı torunlarımızdan ödünç aldık. BUGÜN DÜNYA BARIŞI, ÇEVRE, HAK VE ADALET İÇİN BİR ŞEYLER YAPMIŞ OLMANIZI DİLİYORUM