Yörüngedeki çöp krizi ticarete dönüşüyor: Şirketler enkaz temizleme yarışında

Dünya yörüngesinde görevini tamamlamış uydular, roket parçaları ve uzay enkazı her geçen yıl artarken, bu tablo yeni bir sektörün doğmasına zemin hazırlıyor. Çalışan uydular için ciddi risk oluşturan uzay çöpleri, artık şirketlerin gelir elde etmeyi hedeflediği yeni bir iş alanına dönüşüyor.

Yüksek hızla hareket eden enkaz parçaları, milyarlarca dolarlık uzay yatırımları için tehdit oluşturuyor. Bu nedenle şirketler, yörüngedeki atıkları toplamak, uydulara bakım yapmak ve kullanım ömrünü uzatmak için yeni teknolojiler geliştiriyor.

Yörüngede 30 bin cisim izleniyor

OrbitRadar verilerine göre Dünya yörüngesinde yaklaşık 30 bin cisim takip ediliyor. Bu cisimlerin yaklaşık 18 bin 500’ünü aktif uydular oluştururken, geri kalan bölüm büyük ölçüde görevini tamamlamış uydular, roket parçaları ve uzay enkazından meydana geliyor.

Sorunun büyüklüğü yalnızca enkaz sayısıyla sınırlı değil. Alçak Dünya yörüngesindeki cisimler saniyede 7-8 kilometre hıza ulaşabiliyor. Bu nedenle küçük bir parça bile çalışan uydulara ciddi zarar verebiliyor.

Çarpışmalar ise yeni enkaz parçalarının ortaya çıkmasına yol açıyor. Bu parçaların bir kısmı Dünya’dan takip edilemeyecek kadar küçük olduğu için risk daha da büyüyor. Avrupa Uzay Ajansı, yeni uydu fırlatılmasa bile yörüngedeki enkaz miktarının artmaya devam edebileceğine dikkat çekiyor.

Şirketler uzay enkazına talip oldu

Yörüngedeki riskin büyümesi, uzay enkazı temizliğini ticari bir fırsata dönüştürdü. Tokyo Borsası’nda işlem gören Astroscale, uzay enkazını yakalayabilecek ve yörüngedeki araçlara hizmet verebilecek sistemler geliştiriyor.

Şirket, başka bir uzay aracına yaklaşarak manyetik sistemle kenetlenebilen teknolojiler üzerinde çalışıyor. Bu sistemlerin, hem işlevini yitirmiş parçaların yörüngeden uzaklaştırılması hem de aktif uydulara bakım yapılması için kullanılması hedefleniyor.

Uyduların yörüngede kontrol edilmesi, onarılması ve kullanım ömrünün uzatılması da gelecekte önemli bir gelir kalemi olarak görülüyor. Sektör henüz gelişim aşamasında olsa da ilk müşterilerin büyük bölümünü hükümetler ve uzay ajansları oluşturuyor.

Astroscale’in gelirlerinin son mali yılda yüzde 142 artması, bu alana yönelik talebin büyümeye başladığını gösteriyor. Buna rağmen şirketin halen zarar ettiği ve gelirlerinin önemli kısmını kamu destekli projelerden sağladığı belirtiliyor.

Uydular uzayda tamir edilecek

Lüksemburg merkezli ClearSpace de uzay enkazı temizliği ve yörüngede servis hizmetleri alanında öne çıkan şirketlerden biri olarak dikkat çekiyor. Şirket, yalnızca enkaz toplamaya değil, yörüngedeki araçların incelenmesi, onarılması ve bakımının yapılmasına odaklanan daha geniş bir pazar hedefliyor.

ClearSpace’in geliştirdiği sistemlerin, özel bir mekanizmayla uzay enkazını yakalaması planlanıyor. Yakalanan cisimlerin Dünya’ya doğru yönlendirilmesi ya da aktif uydulardan uzak güvenli bölgelere taşınması amaçlanıyor.

Şirket, 2023 yılında 26 milyon euro yatırım aldı ve yeni finansman arayışını sürdürüyor.

Savunma sektörü de yakından izliyor

Şeyda Karaca'nın Dünya'daki haberine göre uzay enkazını temizlemek için geliştirilen teknolojiler, savunma sektörü açısından da stratejik önem taşıyor. Çünkü yörüngede başka bir uzay aracına yaklaşabilen, onu inceleyebilen veya hareket ettirebilen sistemler askeri kullanım potansiyeli de barındırıyor.

Bu nedenle uzay çöplerini temizlemeye yönelik teknolojilere savunma alanından da ilgi artıyor. Avrupa’da savunma ve uzay yatırımlarının hızlanması, bu alanda faaliyet gösteren şirketler için pazarın büyüyebileceği beklentisini güçlendiriyor.

Maliyeti kimin ödeyeceği tartışılıyor

Uzay enkazı temizliği yeni bir ticari fırsat olarak görülse de sektörün önündeki en önemli soru, bu temizliğin maliyetini kimin karşılayacağı.

Uydu operatörlerine yörüngede bıraktıkları araç ve parçalar için temizleme yükümlülüğü getirilmesi gündemde. Böyle bir düzenleme, uzay enkazı temizliği ve yörüngede bakım hizmetleri sunan şirketler için yeni bir gelir kapısı oluşturabilir.

Uzay ekonomisinde yeni dönemin yalnızca daha fazla uydu fırlatmakla sınırlı kalmayacağı, yörüngedeki araçları onarmak ve işe yaramayanları güvenli şekilde ortadan kaldırmak üzerine de şekilleneceği değerlendiriliyor.

Türkiye'nin ilk atomik saati uzayda

Türkiye, NATO'nun uzaydaki gözü

İnsanlığın geleceği projesi: İlk uzay bebeği Türk doktora emanet

Uzayda yaşamın kapısı aralanıyor: Ay toprağından oksijen üretildi

İnsanlı uzay uçuşunda yeni zirve: Artemis II tarihe geçti

Uzayda sır dolu 20 dakika: ISS’de 28 yıl sonra bir ilk... Tüm ekip tahliye edildi

Eski ABD Başkanı Obama: Uzaylılar gerçek

İphone uzaya çıktı!

Musk’tan uzayda yapay zeka hamlesi