Mehmet Bingöl [email protected]

Banka ve finans sektöründe yeniden değerleme uygulaması

Hızla yasalaşan kanun ile Vergi Usul Kanunu’nda yer alan enflasyon muhasebesi uygulaması 2025 yılı da dahil olmak üzere 2026 ve 2027 yılları için kaldırılmıştır. (7571 Sayılı Kanun, Resmî Gazete: 25.12.2025/33118)

Dolayısıyla; banka ve finans sektöründe enflasyon düzeltmesine tabi tutulan sabit kıymetler üzerinden amortisman uygulaması yapılamayacaktır.

Bununla beraber enflasyon muhasebesinin kaldırılması ile “Yeniden Değerleme” hakkı doğmuş oldu. Buna göre şirketler, amortismana tabi sabit kıymetlerini (2025 yılı dahil) yeniden değerleme işlemine tabi tutup yeni değerler üzerinden amortisman ayırabileceklerdir. Böylece enflasyon düzeltmesiyle endekslenen değerlerden değil, %25,49 oranına göre yeniden değerlenmiş sabit kıymetler üzerinden amortisman gideri yazabileceklerdir. Tabii enflasyon muhasebesi kapsamında düzeltme işlemine tabi tutulabilen “peşin ödenen giderler” için böyle bir imkân bulunmuyor.

Bilindiği üzere 1.1.2022 tarihinden itibaren Vergi Usul Kanunu’nda 7338 sayılı kanunla yapılan değişiklik ileşirketlerin bilanço aktifindeki sabit kıymetlerini yeniden değerlenmesine imkân verilmişti. Ve bankalar dahil tüm şirketler 2022, 2023 yıllarında bu uygulamadan yararlanmıştı. (7338 sayılı kanun, Resmî Gazete: 26 Ekim 2021/31640, Yürürlük: 1.1.2022)

Şimdi enflasyon muhasebesi uygulamasının kaldırılmasıyla şirketler, 2025 yılı da dahil yapacakları yeniden değerleme uygulaması ile enflasyon düzeltmesi hükümlerinin kaldırılmasını kısmen de olsa telafi edebilecekler.

Bu uygulamadan bankalar, sigorta şirketleri, aracı kurumlar, PYŞ’ler, finansal kiralama, faktoring, finansman, tasarruf finansman, varlık yönetim şirketleri ve hatta gayrimenkul yatırım fonları da bu imkândan yararlanabilecektir.(V.U.K., Md: Mükerrer 298/ç)

Yeniden değerleme oranı 2025 yılı için %25,49 olarak açıklandı. Bu oranla artacak değerlerden amortisman ayrılması şirketler için “vergi avantajı” imkânı demek. Muhasebesini Kamu Gözetimi Kurumu tarafından yayımlanan (1) “muhasebe ve finansal raporlama standartları” esaslarına göre tutan bankalar bu avantajı ertelenmiş vergi geliri ile dönem kazançlarına yansıtırlar.

- Uygulama 2025 yılı 4. Geçici vergi beyannamesini de kapsayacak şekilde 2025 hesap dönemi ile başlamaktadır.

- Yeniden değerlemede, iktisadi kıymetlerin enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş son bilanço değerleri dikkate alınır. Dolayısıyla yeniden değerleme uygulamasına 31.12. 2024 tarihli değerler esas alınarak başlanır.

- Yeniden değerlemenin yapılacağı dönem sonunda aktife kayıtlı olmayan iktisadi kıymetler, Yeniden değerlemenin yapılacağı hesap döneminde aktife dahil edilen iktisadi kıymetler ve Yapılmakta olan yatırımlar kapsama girmez.

- Yeniden değerleme; bilançolarında yer alan amortismana tabi iktisadi kıymetler ile bu kıymetlere ilişkin olarak bilançonun pasifinde gösterilen amortismanlar hakkında uygulanır.

- Yeniden değerleme neticesinde iktisadi kıymetlerin değerinde meydana gelen değer artışı, yeniden değerlemeye tabi tutulan iktisadi kıymetlerin her birine isabet eden değer artışı ayrıntılı olarak görünecek şekilde, bilançonun pasifinde özel bir fon hesabında gösterilir. Değer artışı, sabit kıymetlerin yeniden değerleme sonrası ve yeniden değerleme öncesi net bilanço aktif değerleri arasındaki farktır.

- Banka ve sigorta şirketleri ile TMS esaslarına göre finansal tablo hazırlayan diğer kurumlarda yeniden değerlenen sabit kıymetlerin amortismanı ile yasal defterlerdeki amortisman giderleri farkı Kurumlar Vergisi beyannamesinde “diğer indirim” olarak gösterilerek vergi matrahından indirilir.

- Bankalar, sigorta şirketleri, faktöring, leasing ve benzeri şirketlerindeki “değer artış fonu” ayrılması 14.01.2023 tarihli Resmî Gazetede yayımlanan V.U.K. Genel Tebliği’ne (547 Sıra Nolu)(2)uygun olarak yapılır. Zira BDDK mevzuatı gereğince bankalar ve finansal kurumlardayasal defter kayıtlarıKamu Gözetimikurumunca yayımlanan TMS ilkelerine göre tutulmaktadır.Bahse konu V.U.K. tebliği ile bu şirketlerde ayrılması gereken “değer artış fonu”,finansal tablolarda TMS-16 standardına uygun olarak açılmış öz kaynak değerleme fark hesabına ve/veya serbest yedek akçelere (geçmiş yıllar karları da aynı mahiyettedir) borç kaydı verilmek suretiyle oluşturulabilecektir.Bu özel fon tutarının istendiğinde sermayeye eklenebilmesi mümkün olmalıdır.Eğer özel bir fon hesabı oluşturulmasında, bilançoda yetersizlik olması halinde, konu; olayın nedenine ilişkin açıklamayı da içerecek şekilde nazım hesaplarda izlenir ve bilanço dip notlarında belirtilir.Sonraki dönemlerde bahse konu ilgili hesaplardan pay verilerek özel fon hesabındaki eksiklik tamamlanır. Buna paralel olarak daha önce açılmış nazım hesaplarda da gerekli kayıtlar yapılır.

- Yeniden Değerleme Uygulamasında Serbestlik: Yeniden değerleme zorunlu değildir. Ayrıca sabit kıymetlerin tümü veya bir kısmı için yapılabilir.

Yeniden değerleme uygulamasının ayrıntıları için Vergi Usul Kanunu’nun Mükerrer 298’ı̇ncı̇ maddesı̇nı̇n (Ç) fıkrası ile Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 537, 547 ve 585 sıra nolu V.U.K. Genel Tebliğlerine bakılmalıdır.

Dip Notlar:

(1) 5411 sayılı Bankacılık Kanunu:

“Muhasebe ve raporlama sistemi

“Madde 37 —(Değişik birinci fıkra: 6/12/2012-6362/145 md.)Bankalar, Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumunun ve kuruluş birliklerinin görüşü alınmak suretiyle Kurulca belirlenecek usul ve esaslara uygun olarak muhasebe sistemlerinde tek düzeni uygulamak; Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumunca yayımlanan muhasebe ve finansal raporlama standartlarına uygun olarak tüm işlemlerini gerçek mahiyetlerine uygun surette muhasebeleştirmek ve finansal raporlarını bilgi edinme ihtiyacını karşılayabilecek biçim ve içerikte, anlaşılır, güvenilir ve karşılaştırılabilir, denetime, analize ve yorumlamaya elverişli, zamanında ve doğru şekilde düzenlemek zorundadır.

“Bankalar, kanunî ve yardımcı defter ve kayıtlarını, şubeleri, yurt içi ve yurt dışındaki muhabirleri ile hesap mutabakatı sağlamadan bilançolarını kapatamazlar.

“Yayımlanan finansal tabloların gerçeğe aykırı olduğunun tespiti hâlinde Kurul gerekli tedbirleri almaya yetkilidir.”

(2) 547 nolu Tebliğ ile 537 nolu V.U.K. tebliğine “Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğleri ile belirlenenden farklı muhasebe tekniği kullanan kurumlarda değer artış fonu hesabının oluşturulması” başlığı ile ayrı bir bölüm eklenmiştir.