Süheyl Aygül [email protected]

Herkesin bir Castra’sı olmalı!

Roma lejyonları bir savaşa girerken yalnızca mızraklarını değil, gelecekteki geri çekilişlerini de yanlarında taşırdı. Bu yüzden Romalı asker yürüdüğü her toprakta, her akşam, istisnasız biçimde bir kale kurardı: Castra.

Bu kale, savaşın ortasında sığınılacak bir taş yığını değil; Roma aklının ete kemiğe bürünmüş hâliydi. Geri çekilirken güçlenen ordusunun, kale mantığını inceleyelim. Roma ordusu bir çatışmaya asla çıplak girmezdi.Her hücumdan önce, her geri çekilmenin adresi belliydi.

Bir Roma komutanı askerine şunu hissettirirdi:
“Geri çekilmek kaçmak değildir.Geri çekilmek, bir sonraki zaferin dinlenme odasıdır.”
O yüzden Roma ordusunda panik yoktu.
Çünkü her asker, karanlık bastığında sığınacağı duvarın daha sabah kazıldığını bilirdi.
Castra yalnızca hendek ve kazıdan ibaret değildi.
Kale, Taş Değil Psikolojiydi.
O kale, askerin zihninde kurulan bir güven duvarıydı.
Bir insanın arkasında kapısı kapalı bir oda varsa, savaşırken sırtı dik olur.
Ama arkasında boşluk varsa, en keskin kılıç bile titrer.

Bugünün yöneticileri de işte tam da burada kaybediyor;
Kazanmak İçin Önce Geri Çekilmeyi Tasarlamak!
Bugün liderlik kitaplarında “risk yönetimi” diye okuduğumuz her şey, iki bin yıl önce Romalı askerin kazmasına yüklediği anlamın modern tercümesidir.
Modern yönetim diliyle söylersek Romalılar, “Exit stratejisi olmayan zafer yoktur” ilkesini çok erken keşfetmişti.

Bugün şirketler “dayanıklılık” kelimesini çok seviyor.
Oysa dayanıklılık bir sunum slaytı değil, önceden kazılmış hendektir.
Biz bugün başarısızlığı hâlâ bir utanç gibi anlatıyoruz.
Romalılar ise başarısızlığı mimarî bir ihtimal olarak görüyordu.
Her stratejinin içine geri çekilmeyi yerleştirdiler.
Çünkü bilgelik şunu bilir:
“Sadece kazanmaya programlanan lider,ilk kayıpta darmadağın olur.
Ama kaybı planlayan lider,yenilginin içinden zafer çıkarır”

Günün sonunda Roma’yı Roma yapan, ordusunun çok güçlü olması değildi.
Roma’yı Roma yapan, geri çekilmeyi bile disiplinle yapan bir medeniyet olmasıydı.
Bugün iş dünyasında hâlâ “herkes ileri doğru adımlama derdinde, kimse arkayı düşünmüyor.” Oysa, tren tam karşınızdan geliyorsa, ileri değil yana doğru atılacak bir adım hayat kurtarır.

Belki de gerçek liderlik sorusu burada hayat bulur:
“Savaşırken nereye sığınacağını bilenler mi kazanır,yoksa sadece saldırmayı bilenler mi?”

Romalılar yalnızca “iyi savaşan” değil, savaşı sistemleştiren ilk medeniyetti. 
Castra (seyyar kale) onların sigortasıydı; ama asıl imparatorluğu kuran, aşağıda yöntemleri oluşturan stratejik akıldı.

1. 1. Testudo – Kaplumbağa Formasyonu

Kalkanlar üstte ve önde kilitlenir, ordu yürüyen bir zırha dönüşürdü.

Anlamı:Roma askeri tek tek değil, kolektif beden olarak hayatta kalırdı.
Bireysel kahramanlık değil, kurumsal disiplin kazandırırdı.

2. 2. Manipular Lejyon Düzeni – Modüler Ordu

Yunan falanksı gibi tek blok değillerdi. Lejyonu küçük parçalara (manipulus–cohort) bölerlerdi.

Sonuç: Bir parça çökerse bütün ordu yıkılmazdı. Bugünün “çevik organizasyon” modelinin atasıdır.

3. 3. Yıpratma Savaşı (Attritio)

Hızlı zafer peşinde koşmazlardı.
Rakibi aç, yorgun, umutsuz bırakana kadar sabırla beklerlerdi.
Hannibal’e karşı yaptıkları Fabia taktiği bunun zirvesidir:
Savaşı kazanamadığında, savaşı süründürerek kazandılar.

4. 4. Scorpio&Ballista – Teknoloji Üstünlüğü

Roma ordusu çağının en gelişmiş askeri mühendisliğini kullandı.
Top benzeri mancınıklar, seyyar kuleler, hendek sistemleri…
Mesaj: Cesaret yetmez; üstün araç gerekir.

5. 5. Lojistik Deha – Yol, Erzak, Harita

Roma yolları yalnız ticaret için değil,savaş için inşa edildi.
Bir lejyon günde kaç km yürür, hangi köprüden geçer, nerede konaklar…
Her şey ölçülürdü. Roma, kılıçla değil, haritayla fethetti.

6. 6. Divide et Impera – Böl ve Yönet

Cephede de diplomaside de uygulandı. Düşman kabileleri birbirine düşürdüler.
Birine vatandaşlık, diğerine vergi verdiler. Kimse tek başına Roma’ya karşı duramadı.

7. 7. Disiplinle Korku Yaratmak – Decimatio

İsyan eden birliklerin %10’u kura ile idam edilirdi. Acımasızdı ama mesaj netti:
Roma’da düşmandan önce düzensizlik öldürür.
Roma’nın sırrı kahraman askerler değil, insanı aşan bir sistem kurmasıydı.
Bugün hâlâ birçok devlet savaşı “cesaretle”, kurumları ise “alışkanlıkla” yönetiyor. Roma ise her şeyi kural, ölçü ve mekanizma ile yaptı. Bu yüzden Roma yıkıldığında bile,onun yolları hâlâ ayakta kaldı.

Roma’nın castra geleneğini, bugünün firmalarına, STK’larına, siyasi partilerine, spor kulüpleri yönetimlerine hatta kendimize kadar uyarlamak, varoluşsal bir muhasebe gerektiriyor.

Romalı lejyoner savaşa çıkmadan önce şunu bilirdi: Akşam olduğunda sığınacakları kaleleri olacak.
Bizde ise; yalnızca hücum planı yapılır; yenildiğinde nereye çekileceğini önceden inşa etmek düşüncesi pek hayat bulmaz. Aslında, bu bir yenilgi değildir; kurumsal sığınak eksikliğidir.
Roma’da geri çekilmek, düzenin bir parçasıydı. Bizde ise geri çekilmek, travma.
Roma ordusu savaştan sonra kaleye döner, yaralarını sarar,ertesi gün yeniden dizilirdi. Bizde her başarısızlıktan sonra: herkes birbirini suçlar, yönetimler değişir, ayrılanlar “ihanet” metinleri düzerekrövanşçıyadönüşür. Hep “Bir dahaki sefere” umudu bir sonraki hayal kırıklığına devredilir durur.Genelde nakarat finalde hep aynıdır.“Bu kez kazanacağız.”
Roma ise şunu kazıyordu toprağa:“Kaybedersek de buradayız.”
Kazanmak hünerdir, ama kaybederken dağılmamak medeniyettir.
Ve Roma’yı imparatorluk yapan şey, zaferleri değil, yenilgilerden sonra bile hâlâ ayakta kalabilmesiydi.

Sizin Castra’nız peki ne olmalı diye soracak olursanız?

Değerler üzerine kurulu, hukukla tahkim edilmiş, ev sıcaklığında ama kale disiplininde işleyen, mentorlarla büyüyen; sponsorluklarla değil liyakatla güçlenen bir yapı olmalıdır.

Bugün kurumlarda ve insanlarda yaşanan tüm çöküşlerin kökü;

İlk kalenin değerlerle değil, çıkarla kurulmasıdır. Oysa güç geçici, itibar emanet, sadakat kiralıktır.

Kaleniz hukukla tahkim edilmemişse, kale değil han olur.  Hukuk beton, adalet kolon, liyakat demir donatıdır.

Sadece ev olursa fazla rahatlık, sadece kale olursa isyan, ikisi birlikte olursa sadakat oluşur. Roma’da asker evini bırakıp castra’ya gelirdi ama orada bir ikinci vatan bulurdu.

Sponsorlukla gelen, ilk krizde senden kaçar. Roma’da asker kimi tanıdığı için değil kimi takip ettiği için yükselirdi. Sponsor size kapı açar. Ama mentor size  yoluanlatır ve öğretir.

Bugünün dünyasında çoğu firma veya insan kalesini demeyelim çadırını rüzgarın estiği yere kuruyor.
Güç neredeyse orada, çıkar neredeyse orada…

Oysa Roma askeri önce toprağı kazardı, sonra sancağı dikerdi.
Yani önce zemini sonra bayrağı.
Zemini olmayanın bayrağı da göçebe olur.

Sonuçta bir Castra kurarken; 

Temeli; değerler,
Duvarı; hukuk ve adalet,
İklimi; ev sıcaklığı ve kale disiplini,
Büyütüp geliştireni; Mentor
Bozanı; Sponsor kültürü

Olduğu unutulmamalı!
Castra’nı nereye kurduysan, kaderin de oradadır.

Son söz;

Castra’nı yanlış yere kurarsan; savaşı kazansan bile kendini/devleti kaybedersin.
Castra’n doğru yerdeyse; yenilsen bile geleceği kazanırsın.

Bu, Roma’nın değil; medeniyetini kuran herkesin değişmez yasasıdır.