Hikmet Baydar [email protected]

Borsa’da neler oluyor?

Borsa uzun vadeli yatırım aracıdır. Burada yapılan yatırımlarla eğer hisse senedi alınıyorsa şirketin gelecekteki performansı satın alınarak o şirketin büyümesine ve vereceği temettüye odaklanılır. Bu durum teorik olarak doğrudur. Ama iş pratiğe gelince işler değişiyor.

Borsa’da işlem yapanlar temel verilere bakarak işlem yaparlarsa o zaman işlem olmaz ve alıp kenara çekilirler. Oysa aracı kurumları ayakta tutan şey işlem komisyon gelirleridir. Bu durumda ister sahip oldukları fonlar veya yatırım ortaklıkları, ister portföy yönetimi üzerinden olsun, işlem yapmazlarsa para kazanamazlar. Bu durumda teoride ifade ettiğimiz uzun vade nerdeyse günlük işlem hacimlerine kadar indirgenmektedir.

Yatırım fonları veya ortaklıkları gibi finansal ürünlerin düzenlemesi Sermaye Piyasası Kurumu yapar. Her fonun bir iç tüzüğü vardır ve SPK tarafından kabul edilmeden o tüzüğe göre işlem bile yapılamaz. Kaldı ki tüzükte hangi enstrümanlara yatırım yapılacağına kadar detaylar bulunur.

Bir para piyasası fonu düşünün, bu fonu alanlar fonun getirisinin asla düşmeyeceğini düşünür. Kaldı ki her an bu fonu satma haklarının olduğunu da bilirler. O yüzden en düşük risk grubu fonlar olup, bu nedenle tercih edilirler.

Şimdi bir para piyasası fonu sadece getiriye bakarak yüksek faizli bir özel sektör tahvili almışsa ve o firma bu tahvilini ödeyemeyerek temerrüde düşmüşse yani vadesinde ödemesi gereken tutarı ödeyememişse o zaman ne olacak? Fon iadesi geldiğinde bu finansal varlığı satamayan fon yatırımcının parasını nasıl ödeyecek? İşte kritik nokta burasıdır. Kağıt üzerinde yüksek getiri sunarken, reelde alınan risk doğru öngörülememişse bedelini kim ödeyecek?

Son zamanlarda fonlarla ilgili tatsız haberler duyuyoruz. Yatırımcıların parasının ödenememesi ve temerrüde düşülmesi piyasaya ve fonlara olan güveni sarsabilir.

Sermaye Piyasası Kurulu’nun internet sitesinde fonlara ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. https://spk.gov.tr/kurumlar/fonlar/yatirim-fonlari/borsa-yatirim-fonlari Fon kuran kuruluşlar bu düzenlemelere aykırı davranış sergilemişlerse bu davranışlarından sorumlu tutulmalıdır. Kaldı ki Finansal İstikrar Komitesi de acilen toplanmış ve Finansal İstikrar Komitesi (FİK), Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek başkanlığında piyasalardaki son gelişmeleri değerlendirmek üzere toplanarak piyasalardaki hareketliliğin bazı portföy yönetim şirketlerinin uhdesindeki fonlarda yaşanan kredi ve likidite sorunlarından kaynaklandığını, Borsa İstanbul ve sermaye piyasalarının işleyişine ilişkin temel veya yapısal bir risk bulunmadığını bildirmiştir.

Fonlara iade geldikçe fonlar, ellerindeki menkul kıymetleri satarak oluşan nakdi fon yatırımcısına ödemek zorundadır. Bu durumda satılan menkul kıymet hisse senedi ise borsa da satışların gelmesi karşılanamadığı takdirde düşüşe neden olabilir. Ancak fonların elindeki menkul kıymetlerin büyüklüğü, gelen iadenin miktarı ve en önemlisi piyasa derinliği bu düşüşün olup olmayacağında en kritik konulardır.  Şimdilik gelen açıklamalar piyasayı bir miktar rahatlatsa da yatırımcıların fon iadelerini durdurduğunda borsada ki satış dalgası da sona erecektir diye düşünüyoruz. Ancak şunu sormadan da edemiyoruz. Bugüne kadar tahtası kapatılan hisse senedinde borsaya güvenerek hisse senedi alan yatırımcıların mağduriyetinin giderilmesi için ne yapıldı?

İşlem yaptığınız kurumun disiplini, sermaye gücü son derece önemlidir. Mevzuata uygun davranmaları yatırımcı riskinin düşük olmasını sağlasa da, kurumun ne sıklıkta ve nasıl denetlendiği de son derece önemlidir. O zaman sorun çok küçükken daha kolay müdahale edilebilir. Elinizdeki fonu hangi kurumun hangi yöneticileri yönetiyor bilmelisiniz. Çünkü riski ayarlayan da onlar.

Saygılarımla.