Dr. Ekrem Öncü [email protected]

Batan fonlardan Hazine’nin elde ettiği tevkifat gelirleri iade edilecek mi?

Bilindiği gibi, gerçek kişilerin elde ettikleri finansal nitelikteki fon gelirlerinin vergilendirilmesi, Gelir Vergisi Kanunu’nun (GVK) Geçici 67. maddesi kapsamında esas olarak tevkifat yoluyla yapılmaktadır. Geçici 67’nci madde uygulaması en son 11 Aralık 2025 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile 31 Aralık 2030 tarihine kadar uzatıldı.

Gerçek kişiler yani bireysel yatırımcılar Geçici 67’nci madde kapsamında kapsamına giren menkul sermaye iradı ve/veya değer artış kazancı elde ediyorlar ise, elde ettikleri kazançları üzerinden tevkifat (vergi kesintisi) yapılıyor ve bu gelirler için yıllık beyanname verilmiyor. Yapılan tevkifat nihai vergi haline geliyor. Yani gerçek kişilerin madde kapsamında elde ettikleri bu gelirleri prensip olarak tevkifat yoluyla gelir vergisine tabi tutuluyor. Tevkifat oranı yüzde 0 (sıfır) olarak belirlenmiş olsa dahi, elde edilen gelirler tevkifata tabi tutulmuş kabul edildiği için bu gelirler nedeni ile beyanname verilmesi gerekmiyor. Yapılan tevkifat oranı ister yüzde  0 (sıfır) ister yüzde 17.5 olsun bu kapsamda elde edilen gelirler için ayrıca beyanname verilmiyor ve yapılan tevkifat nihai vergilendirme oluyor.

Eğer ki, Geçici 67 madde kapsamında tevkifat yapılmayan (tevkifat oranı yüzde sıfır dahi olsa da tevkifat yapılmış sayılır) gelirler elde ediliyor ise, söz konusu gelirler izleyen yılın mart ayında verilen gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilerek gelir vergisine tabi tutuluyor. Bu halde de yüzde 40’a kadar varan artan oranlı bir vergileme söz konusu oluyor.

Kurumlar vergisi mükellefleri ise genel olarak fonlardan elde ettikleri gelirleri beyannamelerine dahil ediyorlar ancak geliri elde ederken ödenen tevkifatları ödeyecekleri vergiden mahsup ediyorlar. Örneğin, elde edilen fon geliri %17.5 tevkifata tabi ise bu ödenen tevkifat ödenecek kurumlar vergisinden mahsup ediliyor. Tevkifat oranı %17.5 ise ve kurumlar vergisi oranı da %25 olduğundan beyan durumuna göre ekstradan %7.5 vergi doğabiliyor.

Fonların vergilemesi gerçek kişi gelir vergisi mükellefleri ile tüzel kişi kurumlar vergisi mükellefleri bakımından genel olarak yukarıdaki gibidir. Tabi ki fon gelirinin türüne ya da kar payı elde etmeye ya da iştirak kazancı elde etmeye vb. bağlı olarak bu vergileme sistemi özellik gösterebiliyor. Ancak bu yazının kapsamı fon gelirlerinin türlerine göre vergilendirilmesini ortaya koymayı amaçlamıyor.

Bilindiği gibi Türk vergi sisteminde vergilendirmede diğer vergi kanunlarının Anayasası niteliğinde olan Vergi Usul Kanunu’nun 3’üncü maddesinde, “vergilendirmede vergiyi doğuran olay ve bu olaya ilişkin muamelelerin gerçek mahiyeti esastır” hükmü yer almaktadır.

Gelir Vergisi Kanunu’na göre, menkul sermaye iradında gelir, gelirin hukuki ve ekonomik olarak tasarruf etme imkanının doğduğu (tahakkuk ettiği) tarihte elde edilmiş sayılır. Türk vergi sisteminde (Gelir Vergisi Kanunu Madde 75 ve devamı) menkul sermaye iratlarında "elde etme" kavramı genel olarak nakden veya hesaben tahsilata bağlanmıştır.

Faiz, kâr payı (temettü), repo veya benzeri menkul sermaye iratları, sahibinin eline nakden geçtiği veya banka/kurumdaki hesabına aktarıldığı (hesaben tahsil edildiği) anda elde edilmiş kabul edilir.

İşleme kapatılan fonlardan elde edilen fahiş gelirler nedeni ile de doğal olarak Gelir Vergisi Kanunu uyarınca tevkifatlar yapıldı. En son uygulanan ve halen yürürlükte olan tevkifat oranı %17,5. Kamu kurumları belirledikleri kriterlere göre fahiş gelir elde edenlerden bu gelirlerin iadesini talep ediyor ve bunun için banka hesapları açtılar. İade alınacak gelirin boyutu eminim ki, yapılacak çalışma ile doğru bir şekilde tespit edilebilecektir. Örneğin geri alınacak tutar 100 Milyar TL olursa bunun için yapılan 17.5 Milyar TL tevkifat da iade edilecek midir?

Fonlarla ilgili olarak ortada bu derece büyük bir sorun varken ve bu sorunun bu boyutlara gelmesinde belirli kurumların da ihmali varken Hazine ve Maliye Bakanlığı da bu fon gelirlerinden aldığı tevkifatları iade etmeyi değerlendirmelidir.

Nitekim, hem Vergi Usul Kanunu hem de Gelir Vergisi Kanunu’nun gelirin elde edilmesine yönelik düzenlemesi bunu gerektirmektedir. Bir kişi gelir elde etmemiş ise elde edilmeyen gelir üzerinden yapılan tevkifat da hatalı bir işlemdir. Hatalı işlemler için Vergi Usul Kanunumuzda vergi hatalarının düzeltilmesi hükümleri yer almaktadır. Vergi hataları hükümlerine göre düzeltmeler yapılarak bu stopajların iadesi yapılabilir.

Fon mağduriyeti nedeni ile atılan adımlarda tahsil edilen tevkifat konusu da gündeme gelmeli ve tevkif edilen vergilerin iadesi değerlendirilmelidir. İade tevkifatı yapan fonlara yapılacaktır ve bu tutar da fonda toplanan kaynağa ilave edilebilir.