Dr. Ekrem Öncü [email protected]

Bakanlıktan gelen yazılar ve nereden buldun!

Bilindiği üzere Hazine ve Maliye Bakanlığı bugünlerde yaklaşık 16.500 kişiye yazılar göndererek banka hesapları ve harcamalara bakılarak, bu 16.500 kişiden izah istemektedir. Bu kişiler genelde şirket ortakları ve yöneticileridir. Muhtemeldir ki, gönderilen yazılarda yer alan rakamlar belirli kriterlere göre risk analizine dayalı olarak hesaplanmış ve gönderilmiştir. Bu yazılarda yer alan rakamlar genelde gerçek durumlarla örtüşmemekle birlikte bakanlık görevlileri de zaten bu rakamların doğruluğu kabul edilerek hareket etmemekte ve doğru rakamları bu kişilerden istemektedir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı vergi incelemesi konusunda yetkisini Vergi Usul Kanunu’ndan ve diğer kanunlardan almaktadır ve bu yetki çok geniştir. Bakanlık, her türlü belge ve bilgiyi talep edebilir. Mükellefler de her türlü bilgi ve belgeyi vermekle mükelleftir.

Ancak belirtelim ki, Türk vergi sisteminde Gelir Vergisi Kanunu’nda geliri kavrayan yedi gelir unsuru bulunmaktadır. Gelir üzerinden vergi alabilmenin yolu, gelirin bu yedi gelir unsuru arasında yer almasıdır.

Yedi gelir unsuru, ticari kazançlar, zirai kazançlar, ücretler, serbest meslek kazançları, gayrimenkul sermaye iratları, menkul sermaye iratları, diğer kazanç ve iratlardır. Bir yıl içerisinde bu yedi gelir unsurunu elde eden gerçek kişiler gelir vergisi beyannamelerini izleyen yılın Mart ayı içerisinde beyan etmek zorundadırlar.

Türk vergi sistemimizde bu yedi gelir unsuru üzerinden vergileme mümkündür. Örneğin, düğünlerde takılan takılar bu yedi gelir unsuru  arasında yer almadığı için gelir vergisine tabi değildir.

Son gelen yazılar insanlar üzerinde “nereden buldun” sorusu mu sorulacak algısı yaratıyor. Çünkü gelen yazılarda harcamaların dökümü de olduğu için, madem gelirin düşük nasıl bu kadar harcama yapıyorsun algısı oluşuyor. Evet gerçekten de kişilerin geliri düşük ve harcamaları yüksek ise yine bakılacak şey yukarıda saydığımız yedi gelir unsuru elde edilip de beyan dışı bırakılan bir gelir olup olmadığı meselesidir. Bir kişi yukarıda saydığımız yedi gelir unsurunu elde edip bunu da beyan etmiş ise bunda çekinilecek bir durum bulunmamaktadır. Ancak, bu yedi gelir unsuru elde edilip beyan edilmemişse bakanlık beyanname verilmesini amaçlamaktadır.

Ülkemizde bu sayılan yedi gelir unsuru dışında sekizincibir gelir unsuru yoktur. Kanun bu yedi gelir unsuruna girmeyen diğer gelirler de gelir vergisine tabidir diye sekizinci bir gelir unsuru yaratmamıştır. Bu durumda harcamalarının kaynağı nedir dendiğinde bu yedi gelir unsuru gösterilir ve bu gelirler de beyan edilmişse hiçbir sorun olmayacaktır. Vergisi ödenmiş ya da istisna kazançlar üzerinden elde edilen gelirler yasal olduğu sürece her türlü harcamaya konu olabilir.

Örneğin, bir şirket ortağı bir anonim şirketin basılı hissesini en az iki yıl elde tuttuktan sonra satıp bundan da ciddi bir gelir elde etmiş ise, bu gelir artık vergisi ödenmiş bir gelirden farksızdır ve yasal olan her türlü şekilde harcamaya konu edilebilir. Yani, harcama bakımından bir ücret gelirinden farkı bulunmamaktadır. Lüks ev de alınabilir, lüks araba da alınabilir, lüks tekne de alabilir. Yani nasıl istenirse öyle harcayabilir.

Ülkemizde “nereden buldun” yasası var mı sorusunun cevabı, eğer ki yedi gelir unsuru üzerinden soru soruluyor ise evet var, bu yedi gelir unsuru dışında soruluyor ise yoktur. Bizim gelir vergisi sistemimizde yedi gelir unsuru dışındaki gelirler de sekizinci unsur olarak vergiye tabidir diye bir düzenleme bulunmadığından, yukarıda verdiğimiz örnekte olduğu gibi düğün takıları bakımından nereden buldun sorusu sorulamaz.

Hemen belirtelim ki, kaynağı suça dayanan gelirler bakımından durum farklıdır. Kaynağı suça dayalı kara para geliri Masak suçları kapsamında incelenir ve değerlendirilir. Ancak, bu yazının konusu kaynağı suça dayalı gelirler değildir.

Gelelim gelen yazılarda neler sorulduğuna ve bakanlığın amacına. Hazine ve Maliye Bakanlığı hesapları yüksek hareket gören kişileri çağırarak 2025 döneminde elde edilen gelirlerin beyan edilip edilmediğini sorgulamakta ve beyan edilmeyen gelirler olması halinde beyana yönlendirmektedir. Yapılan işlem ön bir tespit niteliğindedir.

Çağırılan kişiler özellikle şirket ortak ve yöneticileridir. Sorulan sorulardan bir tanesi de şirketle ortak arasında para hareketi var ise kar payı dağıtılmış mıdır, dağıtılmadı ise de ortakların şirketten kullandıkları paralar için faiz/adat hesaplanmış mıdır? Bakanlık firmaları kar dağıtımına teşvik ederek %15 stopaj geliri ve sonrasında da şahsi gelir vergisi beyanlarında buna bağlı gelir elde etmek istemektedir. Burada sıkıntılı sayılabilecek konu, örneğin zarar eden bir şirket ortağı şirketten borç para almış ise bu şirket ortağına kar payı elde ediyorsun gibi bir zorlama hukuken mümkün değildir.

Kaldı ki, şirketler karlı olsa dahi finansman ihtiyacı nedeni ile kar dağıtmak istemeyebilir. Karı sermayeye eklemek isteyebilir. Karın ne yapılacağına karar verme yetkisi şirketlerin genel kurullarına aittir. Genel kurulda karar vericiler ise şirket ortaklarıdır. Bakanlık dönem dönem bu kar dağıtımı konusunu gündemine almaktadır, ancak şirketleri kar dağıtımına zorunlu olarak yönlendirmek sermayesi yetersiz olan şirketler için şirketlerin sürekliliği bakımından sıkıntılı bir konudur. Muhtemeldir ki, bütün şirketler kar elde etmek ve bunu ortaklarına dağıtmak istemektedir, ama her şirketin ve sektörün kendine özgü koşulları bulunmaktadır.

Konuyu toparlayacak olur isek, Bakanlığın amacı “nereden buldun”dan çok gelirlerini beyan edip vergisini ödedin midir. Şirket ortakları bakımından amaçlanan ise, şirket paralarının şirket ortaklarınca kullanılmasından ziyade kar dağıtımı yapılmasının teşvik edilmesidir. Aksi türlü bakanlık ve yetkilileri ülkemizde nereden buldun yasası olmadığını çok iyi şekilde bilmektedir.