Dr. Ekrem Öncü [email protected]

Yüzde doksan dokuz paya sahip olsanız bile yüzde bir ortak tarafından ibra edilemeyebilirsiniz!

Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 436’ncı maddesi “oydan yoksunluk” başlığını taşımaktadır. TTK’nın bu maddesi uygulamada ciddi sorunlar doğurmaktadır. Yazımızda ele alacağımız gibi yüzde birlik pay ile yüzde doksan dokuzluk paya sahip olan yönetim kurulu üyesinin ibra edilmemesi gibi bir durum doğmaktadır. Hatta yüzde bir değil, binde bir bile paya sahip ortağın ibra etmeme durumu doğabilmektedir. Ya da, bir ortak yüzde elliden fazla paya sahip ve yönetim kurulu üyesi ise diğer ortaklar anlaşarak bu yüzde elliden fazla paya sahip yönetim kurulu üyesi ortağı ibra etmeyebilirler ve şirketin faaliyetleri ciddi şekilde aksayabilir.

TTK 436/1’e göre,“pay sahibi kendisi, eşi, alt ve üstsoyu veya bunların ortağı oldukları şahıs şirketleri ya da hâkimiyetleri altındaki sermaye şirketleri ile şirket arasındaki kişisel nitelikte bir işe veya işleme veya herhangi bir yargı kurumu ya da hakemdeki davaya ilişkin olan müzakerelerde oy kullanamaz.”

Bu yazının asıl konusu olan 436/2’ye göre,“şirket yönetim kurulu üyeleriyle yönetimde görevli imza yetkisini haiz kişiler, yönetim kurulu üyelerinin ibra edilmelerine ilişkin kararlarda kendilerine ait paylardan doğan oy haklarını kullanamaz.”

İlk örneğimizde, bir anonim şirketin iki ortaklı olduğunu kabul edelim. Ortaklardan biri %99 paya sahip olsun ve diğer ortağın payı da %1 olsun. %99 paya sahip ortağın da tek yönetim kurulu üyesi olduğunu kabul edelim. İki ortak arasında problem olduğunu varsayalım. Şirketin genel kurulunda %99 paya sahip ve yönetim kurulu üyesi olan ortak %1 paya sahip ortak tarafından (yönetim kurulu vasfı nedeni) ile ibra edilmeyebilecektir. Çünkü, %99 paya sahip olan ortak kendi ibrası için oy kullanamayacaktır. Sonraki süreçlerde de ortaklıktan çıkarmak için ciddi ihtilafların başlayacağı şüphesizdir.

İkinci örneğimizde de büyük paya sahip ve tek yönetim kurulu üyesi olan ortağın %80, diğer iki ortağın da %10’ar paya sahip olduğunu kabul edelim. %80 paya sahip tek yönetim kurulu üyesi olan ortak kendi ibrası için oy kullanamayacaktır. Diğer ortaklardan biri ibra yönünde biri de tersi yönde oy kullanır ise, yine ibra mümkün olmayacaktır. Ya da %10 paya sahip ortakların ikisi de ibra yönünde oy kullanmaz ise yine ibra söz konusu olmayacaktır.

Şüphesiz ki bu örnekleri çoğaltmak mümkündür. Bir şirkette %99 paya sahip olan ortağın %1 paya sahip olan ortak tarafından ibra edilmemesi şirketin sürekliliği açısından da oldukça sıkıntılı durumlar doğurabilir.   Kanun koyucu şüphesiz ki, yönetim kurulu üyesi ortağın kendi ibrasında oy kullanmasını engelleyerek diğer ortakları korumak istemektedir. Ancak bu düzenleme orantısız güç doğurmaktadır.

Aslında TTK’da bu düzenlemeye karşı alternatif bir düzenleme bulunmaktadır. TTK436/2 düzenlemesi olmasa, yani büyük paya sahip yönetim kurulu üyesi olan ortak kendi ibrası için oy kullansa dahi bazı işlemler söz konusu ise bu ibra geçersiz kabul edilecektir.

TTK’nın 424’üncü maddesi uyarınca, “Bilançonun onaylanmasına ilişkin genel kurul kararı, kararda aksine açıklık bulunmadığı takdirde, yönetim kurulu üyelerinin, yöneticilerin ve denetçilerin ibrası sonucunu doğurur. Bununla beraber, bilançoda bazı hususlar hiç veya gereği gibi belirtilmemişse veya bilanço şirketin gerçek durumunun görülmesine engel olacak bazı hususları içeriyorsa ve bu hususta bilinçli hareket edilmişse onama ibra etkisini doğurmaz.”

TTK’nın 424 ‘üncü maddesi yönetim kurulu üyelerinin ibra edilmiş olması halinde dahi, “bilançoda bazı hususlar hiç veya gereği gibi belirtilmemişse veya bilanço şirketin gerçek durumunun görülmesine engel olacak bazı hususları içeriyorsa ve bu hususta bilinçli hareket edilmişse onama ibra etkisini doğurmaz” düzenlemesiile ibranın nihai bir durum olmadığını ortaya koymaktadır.

Uygulamada genel kurullarda yönetim kurulu üyeleri ibra edildiğinde sorumluluk bitiyor gibi bir anlayış bulunmakla birlikte gerçekte durum öyle değildir. Kanun koyucu TTK 424 düzenlemesi ile bu durumu açıkça ortaya koymuştur ve doğrusu da budur. Nitekim, her ne kadar pay sahipleri genel kurullardan önce bilançoları görseler dahi, ilk görüşte bilançoların içeriğini tahlil etmeleri çok zordur. Çoğunlukla, TTK 424’üncü maddede yazılı durumlar sonradan özel incelemelerle ortaya çıkmaktadır.

TTK 424’üncü maddede yer verilen durumlar ibrayı ortadan kaldırmaktadır ve bu önlem amaçlı bir düzenlemedir. Dolayısı ile, TTK 436/2 düzenlemesi ile %1 paya sahip ortağa %99 paya sahip yönetim kurulu üyesini ibra ettirmemek çok sorunlu bir düzenlemedir. %1’lik paya sahip ortak her zaman sonradan 424’üncü maddede belirtilen durumlar varsa hukuki yollarla ibrayı kaldırtabilecektir. Ya da tersten gidecek olur isek, genel kurulda ibra edilmiş olmak da sorumluluktan kurtulmak anlamına gelmeyecektir.

İbra edilmeyen yöneticiler, geçmiş dönem faaliyetlerinden dolayı sorumluluk riski altına girer ve hakkında tazminat davası açılabilir. Hemen belirtelim ki, ibra edilmeme, otomatik olarak görevden alma sonucunu doğurmayacaktır. Yönetim kurulu üyelerinin görevden alınabilmesi için haklı bir sebep olmalıdır. Sorumluluk ve görevden alma meseleleri hukuki süreçlerdir ve bu yazının konusu değildir.

Sonuç olarak %1 paya sahip ortağın %99 paya sahip yönetici ortağı ibra etmemesi ciddi sıkıntılı süreçler doğurabilmektedir. Şirkete küçük ortak alırken bu konunun da göz önünde bulundurulması faydalı olacaktır. Diğer yandan, genel kurullarda ibra edilen yönetim kurulu üyeleri de genel kurullarda ibra edilseler dahi, bilançoda bazı hususlar hiç veya gereği gibi belirtilmemişse veya bilanço şirketin gerçek durumunun görülmesine engel olacak bazı hususları içeriyorsa ve bu hususta bilinçli hareket edilmişse onama ibra etkisini doğurmayacaktır.