Yüksek faiz döneminde en önemli soru: TL mevduat mı, dolar mı?

İktisatçı Mahfi Eğilmez, 'Kendime Yazılar' adlı bloğunda yatırımcıların yüksek faiz döneminde en çok akıllarına takılan soruya yanıt verdi. "Yüksek faiz döneminde yatırımlar TL mevduatında mı değerlendirilmeli yoksa dolarda mı tutulmalı" sorusunu somut örneklerle cevapladı. İşte Eğilmez'in o yazısı:

Son yıllarda yüksek faiz dönemlerinde yatırımcıların aklındaki en önemli sorulardan biri şu: Paramı TL mevduatta mı değerlendirmeliyim, yoksa dolarda mı tutmalıyım? Çoğu kişi yalnızca faiz oranına bakarak karar vermeye çalışıyor. Oysa doğru karşılaştırma, faiz getirisinin dolar kurundaki artışı telafi edip edemediğine bakılarak yapılabilir.

Bunu somut bir örnekle inceleyelim:

Bir yıl önce elinde 500.000 TL bulunan bir yatırımcının, bu parayı bir yıl vadeli TL mevduata yatırdığını ve vade sonunda parasını dolara çevirmeyi planladığını varsayalım.

Başlangıç (bir yıl önce):

Sermaye: 500.000 TL

USD/TL kuru: 40 TL

Net TL mevduat faizi (stopaj sonrası): %36

Başlangıçta yatırımcının parasının dolar karşılığı:

500.000 / 40 = 12.500 USD

Aynı tarihte parasını dolarda tutmuş olsaydı yılsonunda da aşağı yukarı aynı varlığa sahip olacaktı. (Dolar mevduat faizi çok düşük olduğu için bu örnekte ihmal edilmiştir.)

Bir yılın sonunda durum:

Anapara + Faiz: 500.000 × 1,36 = 680.000 TL

USD/TL kuru: 47 TL (bugün)

Anapara + Faizin dolar karşılığı 680.000 / 47 = 14.468 USD

Dolar bazındaki kazanç:

Başlangıçta 12.500 ABD doları karşılığı bulunan yatırımcının varlığı, bir yılın sonunda 14.468 ABD dolarına yükselmiştir.

Bu durumda yatırımcı, dolar bazında yaklaşık %15,7 oranında getiri sağlamış olur. Yani yalnızca TL cinsinden faiz geliri elde etmekle kalmamış, başlangıçta sahip olabileceği dolar miktarını da artırmıştır.

Başa baş noktası:

Bu örnekte TL mevduatının net getirisi %36 olduğu için, işlem maliyetleri dikkate alınmadığında, dolar kurunun da en fazla yaklaşık %36 yükselmesi durumunda yatırımcı dolar bazında başa baş kalır.

Ancak döviz alım-satım farkı, komisyonlar ve diğer işlem maliyetleri hesaba katıldığında pratikte bu eşik yaklaşık % 34 düzeyine gerileyebilir. Bu nedenle uygulamada % 36 yerine yaklaşık % 34'lük eşiğin esas alınması daha gerçekçi olacaktır

Buna göre:

Kur artışı %34'ün altında kalırsa, TL mevduatı dolar bazında avantaj sağlar.

Kur artışı %34 civarında gerçekleşirse, yatırımcı yaklaşık olarak aynı dolar miktarını korur.

Kur artışı %34'ün üzerine çıkarsa, dolar bazında kayıp oluşmaya başlar.

Dolayısıyla TL mevduatına yatırım yapan kişi, faiz geliri elde ederken aynı zamanda kur riskini de üstlenmektedir.

Yatırımcı açısından ne anlama geliyor?

Yatırımcının temel sorusu aslında oldukça basittir: TL faiz getirisi mi daha yüksek olacak, yoksa dolar kuru mu daha hızlı yükselecek?

Yüksek faiz dönemlerinde elde edilen gerçek kazanç, faiz ile kur artışı arasındaki farktan oluşur. Faiz getirisi kur artışını aştığı sürece TL mevduatı dolar bazında avantaj sağlayabilir.

Ancak yatırım kararı verirken yalnızca bugünkü faiz oranına bakmak yeterli değildir. Şu faktörler de değerlendirilmelidir: enflasyon beklentileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının (TCMB) para politikası, döviz talebi, TCMB rezervleri, faizlerin gelecekteki seyri, ekonomiye duyulan güven.

Finansal piyasalarda sonuçları tek bir değişken değil, bu değişkenler arasındaki denge belirler.

Paralarını TL’ye yatıranlar son yıllarda bu modelle kur riski alarak dolar bazında ciddi geliri elde etme şansı yakaladılar. Bununla birlikte geçmişte kur riskini doğru yönetemeyen bankaların ciddi finansal sorunlar yaşadığı, bazı yatırımcıların da önemli varlık kayıplarına uğradığı dönemler olduğu unutulmamalıdır.

Ekonomi açısından değerlendirme:

Yüksek enflasyon dönemlerinde politika faizinin artırılması, tasarruf sahiplerini döviz yerine TL varlıklarda kalmaya teşvik etmeyi amaçlar. Böylece dövize olan talebin azalması ve TL'nin çekiciliğinin artması hedeflenir.

Bu şekilde oluşturulmuş bir yüksek faiz – kontrollü kur dengesi dövize olan talebi düşürse de ekonomiye doğrudan yabancı sermaye girişi yerine sıcak para girişini özendirir. Bu nedenle söz konusu politika, fiyat istikrarı açısından kısa vadede fayda sağlayabilse de uzun vadede sürdürülebilirliği konusunda iktisatçılar arasında farklı görüşler bulunmaktadır. Bu durum, kısa vadeli sermaye girişlerini teşvik ederken ekonominin yüksek reel faiz maliyetine katlanmasına ve dış finansmana bağımlılığın artmasına yol açabilir.

Kısa vadede tasarruf sahiplerine avantaj sağlayan bu denge, uzun vadede üretim, yatırım ve büyüme üzerindeki etkileri bakımından ekonomi açısından tartışmalı sonuçlar doğurabilir.

Bu denge ne kadar sürdürülebilir?

Yüksek faiz ve görece istikrarlı kur dengesi bazı dönemlerde uzun süre devam edebilir. Ancak tarihsel deneyimler, bu tür dengelerin kalıcı olmadığını göstermektedir.

Uzun vadede ya enflasyon düşerek faizlerin normalleşmesini sağlar ya da kur üzerindeki baskılar artar ve döviz kuru daha hızlı yükselerek mevcut dengeyi değiştirir.

Sonuç

TL mevduatı ile döviz arasında tercih yaparken yalnızca faiz oranına odaklanmak doğru değildir. Esas belirleyici olan, faiz getirisinin döviz kurundaki artışı ne ölçüde telafi edebildiği ve yatırımcının üstlenmeye hazır olduğu kur riskidir.

Dev bankanın CEO'sundan öne çıkan küresel riskler

Milyarder yatırımcıdan kritik miras kararı! Bağış rotası değişti