İran ekonomisinde alarm: Hükümet döviz kriziyle baş edebilecek mi?

İran’da kötüleşen ekonomik koşullar, başkent Tahran’da yeni protestolara yol açtı. Salı günü, ülkenin ticari kalbi olarak bilinen Büyük Çarşı’da öfkeli protestocular oturma eylemi düzenledi. Aynı gün açıklamalarda bulunan İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise krizin boyutlarının hızla büyüdüğüne dikkat çekerek, hükümetin mevcut sorunlarla tek başına başa çıkma kapasitesine sahip olmadığını vurguladı.

Televizyondan yayımlanan konuşmasında Pezeşkiyan, “Hükümetin her şeyi tek başına çözmesini beklemek gerçekçi değil. Açıkça ifade etmek gerekirse, böyle bir kapasitemiz yok,” ifadelerini kullandı.

Euronews'in haberine göre salı günü büyük ölçüde kepenklerin kapalı olduğu Büyük Çarşı’daki eylem, ülkede kronikleşen hiperenflasyon nedeniyle ulusal para birimi riyalin dolar karşısında tarihi dip seviyelere gerilemesiyle, protestoların sürebileceğine işaret eden son gelişme oldu.

Aralık ayında başlayan ve giderek yayılan protestolarda en az 36 kişinin hayatını kaybettiği belirtiliyor.

Aralık ayında 1 doların 1,4 milyon riyale kadar çıkması protestoları tetiklemişti. Salı günü ise kur 1,46 milyon riyale kadar yükseldi ve dolar karşısında yaşanan bu değer kaybının duracağına dair bir işaret görülmedi.

1979’daki İslam Devrimi öncesinde riyal görece istikrarlıydı ve 1 dolar yaklaşık 70 riyal seviyesinde işlem görüyordu. İran’ın dünya güçleriyle 2015’te imzaladığı nükleer anlaşma döneminde ise 1 dolar 32 bin riyal karşılığında el değiştiriyordu.

Öte yandan İran Merkez Bankası’nın ithalatçılara ve üreticilere sağlanan sübvansiyonlu döviz kurlarını keskin biçimde düşürmesi, ekonomik tablonun daha da kötüleşebileceğine işaret ediyor.

Bu durumun, önümüzdeki günlerde esnafın zamları tüketicilere yansıtmasına yol açması bekleniyor. Yıllardır ülkeyi hedef alan uluslararası yaptırımlar nedeniyle halkın yaşam birikimleri ise halihazırda büyük ölçüde erimiş durumda.

Kur değişimi daha fazla sıkıntıya işaret ediyor

Son günlerde İran Merkez Bankası, ilaç ve buğday dışındaki tüm ürünler için uygulanan tercihli, sübvansiyonlu dolar–riyal kurunu sona erdirdi.

İran hükümeti, nükleer programı ve diğer başlıklar nedeniyle uygulanan uluslararası yaptırımlara rağmen temel ürünlerin tedarikini sürdürmek amacıyla bu kuru ithalatçılara ve üreticilere sunuyordu.

Ancak birçok şirketin, kurlar arasındaki farktan yararlanarak artan kârları cebe indirdiği, sıradan İranlıların ise birikimlerinin dolar karşısında hızla eridiğini izlemek zorunda kaldığı belirtiliyor.

Para birimindeki değer kaybı ve kurdaki bozulma, mağazalardaki ürün bulunurluğunu ve fiyatları doğrudan etkiledi.Devlete bağlı haber ajansı IRNA, ortalama bir şişe yemeklik yağın fiyatının iki katına çıktığını bildirdi.

Birçok kişi, tedarikçilerin ve esnafın zararla satış yapmaktan çekinmesi nedeniyle rafların boş kaldığından şikâyet ediyor. Peynir ve tavuk fiyatları da keskin biçimde artarken, ithal pirincin bazı mağazalarda bulunamadığı aktarılıyor.

Mesud Pezeşkiyan, konuşmasında değer kaybının nedenleri arasında enflasyon, yaptırımlar ve diğer ekonomik sorunları gösterdi.

Daha zor günlerin kapıda olabileceği uyarısında bulunan Pezeşkiyan, “Gerçekçi kararlar almazsak, ülkeyi bizzat biz krize sürükler ve sonra da sonuçlarından şikâyet ederiz,” dedi.

 Trump’tan sert mesaj, Tahran’dan tehdit

ABD Başkanı Donald Trump, cuma günü yaptığı açıklamada İran’ı uyararak, “barışçıl protestocuların şiddetle öldürülmesi” durumunda ABD’nin “yardıma geleceğini” söyledi. İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney ise cumartesi günü, göstericilerin “yerlerine oturtulması gerektiğini” ifade etti.

Trump’ın nasıl ve ne ölçüde müdahil olacağı belirsizliğini korurken, açıklamalar Tahran’da sert tepkilere yol açtı. İranlı yetkililer, ABD’nin Orta Doğu’daki askeri varlıklarını hedef alabilecekleri yönünde mesajlar verdi.

Söz konusu açıklamalar, cumartesi günü gerçekleştirilen bir ABD askeri operasyonunda, Tahran’ın uzun süredir müttefiki olan Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun yakalanmasının ardından daha da önem kazandı.

İran'daki protestolarda 634 güvenlik görevlisi yaralandı

İran’dan Trump’a sert tepki: Barış değil, orman kanunu

İran’dan kripto ile silah ticareti hamlesi