İlaç devinden 2 AB ülkesine 2.2 milyar dolarlık haciz!

Alman asıllı bilim insanları Charles Pfizer ve Charles Erhart adlı kuzenler tarafından 1849 yılında New York'ta kurulan ilaç üreticisi Pfizer, Kovid-19 aşılarından kalma borçları nedeniyle Polonya ve Romanya hükümetleriyle karşı karşıya geldi.

ABD merkezli Wall Street Journal'in haberine göre Pfizer, iki ülkeye de toplam tutarı 2,2 milyar dolara kadar ulaşan borç nedeniyle dava açtı.

Davayı kazandı, haciz başlattı

Davayı kazanan ilaç şirketi, bu ülkelerin hava trafik kontrolü gelirlerine haciz koymaya başladı.

Davanın çıkış noktası sözleşmesi imzalanan ancak artık ihtiyaç duyulmayan Kovid-19 aşıları. Şirket, henüz üretilmemiş ve artık ihtiyaç duyulmayan milyarlarca dolarlık aşının satın alınmasını talep ediyor. Pfizer, nisan ayında yıllardır süren hukuk mücadelesini kazanarak Polonya ve Romanya’yı toplam 90 milyondan fazla dozluk anlaşmalara bağlı tutmayı başarmıştı.

Toplam alacağı 2,2 milyar dolar olan şirket bunu tahsil edebilmek için, havayollarının Polonya ve Romanya hava sahasını kullanmak için ödediği ücretlere haciz koyabilmek için de mahkemeden onay aldı.

Bu anlaşmazlık, pandeminin karanlık günlerinden kalan en sıra dışı hukuk mücadelelerinden biri. Aynı zamanda şirketlerin devletlerden alacak tahsil etmeye çalışırken ne kadar alışılmadık yöntemlere başvurabildiğini de gösteriyor. Pfizer’ın hamlesi, şirketi hava güvenliğini tehlikeye atmakla suçlayan Polonya ve Romanya’nın hava seyrüsefer kurumlarının tepkisini çekti.

"Paramız rehin alınıyor" isyanı

Polonya Hava Seyrüsefer Hizmetleri Ajansı CEO’su Magdalena Jaworska-Maćkowiak, “Havayolları bizim sunduğumuz hizmet için para ödüyor ve bizim paramız rehin alınıyor. Aşılarla ilgili dava devlet ile Pfizer arasında. Havacılıkla hiçbir ilgisi yok.” dedi.

CEO’ya göre Pfizer’ın girişimi, hava seyrüsefer kurumunun bütçesinin yüzde 80’inden fazlasını oluşturan fonlara erişimi kesiyor. Jaworska-Maćkowiak, aşı borcunun bu gelirlerle kapatılmasının beş yıla kadar sürebileceğini söyledi.

Pfizer ise attığı adımların sözleşmenin uygulanmasını sağlamak için uygun ve ölçülü olduğunu savunuyor.

Şirket sözcüsü, “Mahkemenin Pfizer lehine verdiği karar, Avrupa’nın pandemiye başarılı yanıtının temelini oluşturan sözleşme yükümlülüklerinin önemini teyit ediyor” dedi.

İhtiyaçtan fazlası boşa çıktı

Pfizer'ın talebi 2021'deki pandemi günlerine kadar uzanıyor. Avrupa Birliği o yıl, 27 üye ülke adına yüz milyonlarca doz Kovid-19 aşısını güvence altına almak için tarihi bir anlaşma müzakere etmişti.

BioNTech ile birlikte aşı geliştiren Pfizer da bu anlaşma kapsamında Avrupa’da üretim ve teslimata ilişkin taahhütlerde bulundu.

Ancak dünyanın aşıya ulaşmak için yarıştığı bir dönemde yapılan anlaşma, sonunda Avrupa’nın ihtiyaç duyduğundan çok daha fazla dozla baş başa kalmasına yol açtı.

Diğer AB ülkeleri sözleşmelerden çıkmak için uzlaşmaya giderken Polonya ve Romanya buna direndi. Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden kısa süre sonra ve pandeminin etkisi azalırken, Polonya 2022’nin başlarında 63 milyon ek dozu teslim almayı artık karşılayamayacağını açıkladı. Romanya da kısa süre sonra benzer bir tutum aldı.

Hindistan ve Arjantin devletlerine de haciz konmuştu

Şirketlerin devletlerden alacaklarını tahsil etmek için sıra dışı yöntemlere başvurması yeni değil. Elliott Investment Management, 2012’de Arjantin’in borç temerrüdü nedeniyle bir donanma gemisine el koydurmuş, İngiliz Cairn Energy ise 2021’de Hindistan’la vergi anlaşmazlığında Paris’te Hindistan devletine ait bazı mülkleri haczetme hakkı kazanmıştı.

Son yıllarda Arnavutluk, Bosna-Hersek ve İspanya’yla yaşanan ticari anlaşmazlıklarda da hava trafik kontrol ücretleri hedef alındı.

Avrupa’da bu ücretler, ABD’den farklı olarak doğrudan ulusal kurumlara değil, önce Eurocontrol adlı bölgesel kuruluşa ödeniyor ve ardından ülkelere dağıtılıyor. Eurocontrol ise kısa süre önce bu fonların şirketler tarafından haczedilmesini zorlaştıran yeni hukuki korumalar elde etti.

Ancak Eurocontrol’e sağlanan yeni korumalar 9 Ağustos’ta yürürlüğe girdiği için Polonya ve Romanya’nın fonlarına daha önce konulan hacizleri kapsamıyor. İki ülke de karara itiraz etti; temyiz duruşmalarının ekim ve ocak aylarında görülmesi bekleniyor. (CNBC-e)

Trump: Pfizer anlaşmasıyla ilaç fiyatları yarı yarıya düşecek

Pfizer'in antitröst davasında yeni gelişme: Ödemeyi kabul etti

Pfizer zarar açıkladı

Moderna ve Pfizer'a dava şoku

AB ile BioNTech-Pfizer aşı sözleşmesini revize etti