Hikmet Baydar [email protected]

Fonlar ve borsaya etkisi

Yatırım fonları iç tüzüklerinde belirtilen sınırlamalara uygun olarak mali piyasalarda işlem yaparlar. Bu işlemler repodan hisse senedine kadar iç tüzüklerinde belirtilen çeşitlilikte olmaktadır. Burada piyasanın yönüne göre doğru pozisyonda olan para kazandırır ve bunu da fiyat gelişimiyle belli eder. Pozisyonda herhangi bir hata aynı gün fonda zarara yol açar ki o gün akşam bu zarar hemen fiyat değişiminde kendini gösterir. Fonda bulunan bir hisse senedi değer kaybettiğinde fon da değer kaybeder. Eğer yatırımcı fonunu iade eder ve parasını isterse, o zaman hisse senedi düşük fiyattan satılarak zarar yazılır ve oluşan nakitle de fon katılım belgesi sahibine ödeme yapılır. Görüleceği üzere, hisse senedi düşüşünde bir pozisyon zararı söz konusuyken, fon iadelerinde pozisyon zararları realize edilerek pozisyonlar kapatılmaktadır.

Peki yatırımcı fonunu iade etmek istediği halde edemezse ne olur? İşte o zaman fonun sahip olduğu tüm menkul değerlerinin fiyat değişimlerinden etkilenmeye devam eder. Yani değer artışı olursa kar, değer azalışı olursa da zarar yazar. Ancak bundan daha önemlisi, fon sahibi fonunu iade edemediği ve tahsilat yapamadığı için taahhütlerini yerine getiremez. Örneğin iş yerinin parası fonda ise, belki de maaşları ödeyemeyecektir. Bu durum piyasalar üzerinde önemli yansımalara yol açabilir.

Tasfiye edilen fonlarda fon sahiplerine ön ödemeler için çalışmalar yapılırken aklımıza gelen en önemli husus, fon portföyünün dinamik bir şekilde yönetilip yönetilmediğidir. Bu amaçla fonlar İş Bankası ve Ziraat Bankası’na devredilmiş de olsa fonların piyasa koşullarına göre dinamik yönetiminin aksamaması lazımdır. Aksi halde fon değer kaybı fonunu iade edemeyen yatırımcılara her geçen gün daha da zarar ettirebilir. O yüzden iade talepleri nedeniyle talebi karşılayacak likit tüm menkul kıymetlerin satışı en kısa zamanda sağlanmalıdır.

Bu olmazsa ne olur?

O zaman fonlarda bulunan hisse senetlerine sahip olan ve belki de manipülasyonun içerisinde olanlar hisse senetlerini daha iyi fiyattan ve fondan önce satabilirler. Tabi ki bu satışlar esnasında hisse senetlerinin değeri düşeceğinden fonlarını iade edemeyenler de zarar etmeye devam edebilirler.

Bunun yanında fonda bulunan ve satış yapılacak hisse senetlerine gelecek alışlar mümkün olan en düşük değeri bekler. O yüzden alımlar kesilebilir ve satıcı ağırlıklı bir piyasa oluşmaya başlayabilir. Bu durum da doğrudan hisse senedi piyasasını olumsuz etkiler.

Burada önemli bir nokta daha var. Bu hisse senetlerini teminat göstererek alınan kredilerde, teminat değer kaybı nedeniyle teminat tamamlama çağrıları geleceğinden, kredi kapamaları için fonlarla hiç alakası olmayan hisse senetlerinde de satışlar gelmeye başlar.  

Endeks hisse değişimleri borsada düşüşün durmasına katkı yapsa da, yukarıda bahsettiğimiz nedenler satışların diğer hisselere de yayılmasına neden olabilir. Şimdilik fonların elindeki menkullerin tamamının satıldığı haberi ile kredi teminat tamamlama çağrılarının bittiği haberlerini bekleyeceğiz. O zaman borsada endeks bazında zararların hızla telafi edildiğini görebiliriz.

Ancak bu haberler ne zaman gelir işte bütün mesele burada. Şimdilik en kısa zamanda gelmesi için sıkı bir çalışma olduğunu görüyoruz. Belirttiğimiz haberler gelene kadar da alış ağırlıklı bir boğa piyasası beklememiz zor. Hele sanayi üretiminin düştüğü bu dönemde…

Saygılarımla,