Siber dolandırıcılıkta kayıp fonların peşinde: IMF'nin 12 maddelik eylem planı ne getiriyor?

IMF ve Dünya Bankası, Tayland Merkez Bankası ile hazırladığı Bangkok Blueprint adlı çerçeveyi 14 Ekim 2026'da tanıttı. Beş ana başlığa ayrılan 12 politika önerisinin ilki, dijital dolandırıcılıkla mücadelenin ulusal bir stratejiye bağlanmasını öngörüyor.

Amaç, bankaların ayrı ayrı önlem almasıyla sınırlı kalmamak; kamu kurumlarına açık görevler vermek, değişen riskleri düzenli değerlendirmek ve sonuçları ölçmek. Çalışma, ülkelerin mevcut sistemlerine uyarlayabileceği bir yol haritası sunuyor; bütün ülkelerde derhal yürürlüğe giren yeni bir yasa niteliği taşımıyor.

Planın ikinci önerisi, dolandırıcılık karşısında hukuk ve denetim altyapısının güçlendirilmesi. Bir hesaba aktarılan şüpheli paranın izlenmesi ya da dondurulması için hangi kurumun ne kadar sürede harekete geçeceği belirlenmeli.

Finans kuruluşları arasındaki sorumluluk paylaşımı ve mağdurun hakları da belirsiz bırakılmamalı. Buradaki temel mesele yalnızca daha ağır yaptırım uygulamak değil, yetkililerin zaman kaybetmeden ve hukuki güvenceleri koruyarak işlem yapabilmesini sağlamak. Her ülkenin bunu kendi mevzuatına göre düzenlemesi gerekiyor.

Üçüncü öneri, güvenlik önlemlerinin dijital finans hizmetleri tasarlanırken sisteme yerleştirilmesine odaklanıyor. Dolandırıcılık gerçekleştikten sonra hesabı kapatmak yerine, kimlik doğrulama ve riskli ödeme denetimi gibi kontrollerin işlemin başından itibaren kullanılması hedefleniyor.

Örneğin farklı cihazdan erişim ya da olağan dışı para transferi, uygun güvenlik kontrollerini tetikleyebilecek risk göstergeleri arasında değerlendirilebilir. Bu örnekler, tüm ülkelerde aynı teknik yöntemin zorunlu olacağı anlamına gelmiyor; yaklaşım riskin daha erken azaltılması.

Dördüncü öneri, kurumların dolandırıcılık yöntemleri değiştikçe önlemlerini birlikte yenilemesini öngörüyor. Bir hesap kapatıldığında aynı yöntemle başka hesaplar kullanılabiliyor; yalnızca olayın yaşandığı bankaya odaklanmak bu nedenle yeterli görülmüyor.

Plan, risklerin ortak biçimde değerlendirilmesi, açıkların erken fark edilmesi ve dolandırıcılık kanallarının kesintiye uğratılması üzerinde duruyor. Bu yaklaşımın işlemesi için hem kamu kurumlarının hem de finans sektörünün yeni yöntemler konusunda zamanında bilgi paylaşması önem taşıyor.

Beşinci öneride dolandırıcılığı tespit eden sistemlerin yalnızca tek bankanın verileriyle sınırlı kalmaması hedefleniyor. Kurumlar arasında uygun güvenlik ve veri koruma kurallarıyla bilgi paylaşılması, farklı hesaplardan geçen şüpheli paranın daha erken fark edilmesine yardımcı olabilir.

Tayland, mevcut uygulamaları arasında yapay zekâ destekli Nok Krasip sistemini gösteriyor. Bu sistemin amacı, riskli hesap hareketlerine işaret etmek. Ancak Tayland'daki teknoloji, IMF planıyla bütün ülkelerde zorunlu hale getirilmiş bir uygulama değil.

Altıncı öneri, dolandırıcılık fark edildiği andan itibaren başlayacak müdahale ve mağduriyetin giderilmesi süreçlerine odaklanıyor. Bildirimlerin ilgili kurumlara hızla ulaşması, şüpheli paranın izlenmesi ve mümkünse bloke edilmesi, kaybın büyümesini önleyebilir.

Mağdurların nasıl başvuracağı ve zararın hangi koşullarda karşılanacağı da açık, adil kurallara dayanmalı. Plan otomatik para iadesi garantisi vermiyor; ülkelerin daha hızlı müdahale ve etkili telafi mekanizmaları kurmasını öneriyor. Sonuç, ulusal yasalarla uygulamaya bağlı olacak.

Yedinci öneri, bankalarla ödeme altyapılarının siber saldırılara ve dijital güvenlik açıklarına karşı dayanıklılığını artırmayı amaçlıyor. Çünkü dolandırıcılık yalnızca sahte mesaj veya telefon görüşmesiyle gerçekleşmiyor; güvenlik zafiyetleri de hesap bilgilerinin kötüye kullanılmasına kapı açabiliyor.

Plan, finans kuruluşlarının mevcut siber güvenlik standartlarını ve düzenli risk kontrollerini güçlendirmesine işaret ediyor. Böylece kullanıcı güvenliği tek bir şifre veya doğrulama adımından ibaret kalmayacak; kurumun bütün teknik altyapısı dikkate alınacak.

Sekizinci öneri, kara para aklamayla mücadelede kullanılan araçların dijital dolandırıcılığa karşı da değerlendirilmesini içeriyor. Müşterinin kimliğinin doğrulanması, şüpheli işlemlerin takibi ve para hareketlerinin incelenmesi, suç gelirinin farklı hesaplara dağıtılmasını zorlaştırabilir.

Özellikle başkalarının adına veya kontrolünde kullanılan para aktarma hesapları önemli bir risk oluşturuyor. Burada amaç, her olağan dışı işlemi suç saymak değil; belirlenen riskler üzerinden yetkili kurumların zamanında inceleme yapabilmesi ve suç gelirinin izini kaybetmemesi.

Dokuzuncu öneri, finansal dolandırıcılığın arkasındaki suç örgütleriyle mücadelede soruşturma ve yaptırımların etkili kullanılmasına odaklanıyor. Sadece şüpheli bir hesabı kapatmak, örgütün başka hesaplar açarak faaliyetine devam etmesini engellemeyebilir.

Bu nedenle plan, büyük ölçekli dolandırıcılık ağlarının soruşturulmasını, suçla bağlantılı varlıkların izlenmesini ve hukuka uygun biçimde el konulmasını öne çıkarıyor. Ceza soruşturmalarıyla finansal denetimin birbirinden kopuk yürütülmemesi, aynı ağın farklı yöntemlerle yeniden ortaya çıkmasına karşı önemli görülüyor.

Onuncu öneri, bankalarla kamu kurumlarının yanı sıra telefon operatörleri, internet platformları ve sosyal medya şirketleri arasında iş birliği kurulmasını öngörüyor. Çünkü dolandırıcılık çoğu zaman sahte ilan, mesaj veya aramayla başlıyor; kayıp ise bir para transferiyle gerçekleşiyor.

Bir kurumun gördüğü risk diğerinin sisteminde henüz görünmeyebiliyor. Plan, bu kopukluğu azaltacak bilgi paylaşımı ve sorumluluk mekanizmalarına ağırlık veriyor. Böylece yalnızca paranın gönderildiği noktaya değil, aldatmanın başladığı kanala da müdahale edilebilecek.

On birinci öneri, sınır ötesi dolandırıcılık ağlarına karşı ülkeler arasında daha hızlı bilgi ve işlem koordinasyonu kurulmasını hedefliyor. Şüpheli para bir ülkeden diğerine aktarıldığında, yalnızca gönderen ülkedeki bankanın müdahalesi yeterli olmayabiliyor.

Plan, yetkili kurumların mevcut uluslararası iş birliği araçlarını etkin kullanmasını ve gerektiğinde suç gelirini izleme, dondurma ve geri alma süreçlerinde koordinasyonu artırmasını öneriyor. Ancak bu, bütün ülkelerin hesaplara doğrudan erişim sağlayacağı veya ulusal hukuk kurallarının ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor.

Son öneri, tüketicinin bilgilendirilmesini, kolay başvuru yollarını ve mağdurun hakkını arayabileceği açık mekanizmaları öne çıkarıyor. Özellikle yaşlılar ve dijital hizmetlere erişimi sınırlı kişiler korunurken, güvenlik önlemlerinin bu grupları finans sisteminin dışına itmemesi isteniyor.

Türkiye açısından da sahte hesaplar, riskli transferler ve mağduriyetlerin giderilmesi konuları önem taşıyor. Ancak Bangkok Blueprint Türkiye'de bugün yeni bir banka zorunluluğu başlatmıyor. Uygulamada neyin değişeceğini ilgili kurumların alacağı somut kararlar belirleyecek.

IMF'den yükselen tahvil getirilerinin mali riskleri artırdığı uyarısı

IMF'ye göre Türkiye ekonomisi 2027'de yüzde 3,6 büyüyecek

Fransız market zincirine siber şok! Gıdalar imha edildi

Fransa maliyesine siber darbe: Hassas veriler çalındı