Küresel ticarette yeni güzergâh: Buz İpek Yolu

Eriyen deniz buzlarının Avrupa ile Asya arasındaki seyahat sürelerini azaltması ve taşımacılık şirketlerinin geleneksel deniz geçişlerindeki risklerden kaçınma arayışı, Kuzey Kutbu'nu küresel ticarette alternatif bir rota haline getiriyor.

Türkiye ve Kuzey Afrika pazarlarına odaklanan Çin merkezli konteyner taşıyıcısı Sea Legend, Arktik bölgesinden geçecek ilk düzenli konteyner hattını bu hafta hayata geçirecek.

Haftalık planlanan seferlerde gemiler, Çin'in doğu sahilindeki Ningbo portundan İngiltere'deki Felixstowe limanına doğru Rusya'nın kuzey kıyı şeridini izleyecek.

İngiliz Financial Times gazetesinin bugün aktardığı habere göre firma, Çin ile Avrupa'yı tarih boyunca birbirine bağlayan kadim İpek Yolu'na gönderme yaparak yeni rotasını "Buz İpek Yolu" biçiminde adlandırdı.

Seyahat süresinde yarı yarıya kısalma öngörülüyor

Arktik Dairesi'ndeki hava ve buz şartlarına bağlı olarak bu yeni güzergâhın, iki liman arasında yaklaşık 40 gün süren standart deniz yolculuğunu neredeyse yarı yarıya düşürmesi bekleniyor.

Bu yeni hizmet, Kuzey Deniz Rotası üzerinden gerçekleştirilen geçişlerin geçtiğimiz yaz rekor düzeye ulaşmasının ardından geldi. Bölgedeki transit sefer sayısı 2024 yılında 15 iken geçen yaz 23'e yükseldi.

Deniz buzunun yaz döneminde yeterince kuzeye çekilmesi, buz kırma özelliğine sahip olmayan gemilerin dahi bölgede yol almasına olanak tanıyor.

Arktik bölgesinin hâkimiyetine dair yaşanan jeopolitik rekabete karşın, denizcilik firmalarının bölgeye duyduğu ilgi giderek artıyor.

Şirketlerin bu güzergâha yönelmesinde, Kızıldeniz'e açılan Babülmendep Boğazı benzeri kritik geçiş noktalarında beliren güvenlik risklerinden uzaklaşma isteği belirleyici oluyor.

İran destekli Husiler geçtiğimiz ay bölgedeki tehditlerini yeniden tırmandırırken, 23 Temmuz'da Kızıldeniz'de iki Suudi Arabistan tankerini hedef aldıklarını duyurmuştu. Bu gelişmenin ardından petrolün varil fiyatı tekrar 100 doların üzerine tırmanmıştı.

Arktik trafiğindeki artış dikkat çekiyor

Sigorta devi Allianz'ın Denizcilik Risk Danışmanlığı Küresel Başkanı Rahul Khanna, Arktik ve Kuzey Deniz Rotası'ndaki gemi hareketliliğinde gözle görülür bir artış yaşandığını belirtti.

Armatörlerin bu alanı öncelikle zaman ve maliyet yönünden ciddi avantaj sağlayacak bir fırsat olarak değerlendirdiğini vurgulayan Khanna, rotanın aynı zamanda jeopolitik açıdan hassas boğazlardan ve çatışma alanlarından uzak durma imkânı verdiğini dile getirdi.

Kuzey Deniz Rotası, değişen buz koşullarına göre farklı kuralların geçerli olduğu 28 ayrı sektöre bölünüyor.

Güzergâha dair düzenlemeler, Rus devlet kuruluşu Rosatom'un idaresindeki Kuzey Deniz Rotası yönetimi tarafından belirlenirken, alandan geçecek gemilerin seyir izinleri de yine bu merci tarafından sağlanıyor.

Avrupalı taşıyıcılar çevresel kaygılarla mesafeli duruyor

Danimarkalı taşımacılık devi Maersk, 2018'de Vladivostok ile St. Petersburg arasında Arktik rotasını kullanan ilk konteyner gemisini sefere koymuş olsa da şirket ve pek çok Avrupalı denizcilik aktörü, hassas Arktik ekosistemine zarar vermeme kararlılığıyla bu kulvarı kullanmayacağını beyan etti.

Southampton Üniversitesi araştırmacılarının son çalışmasına göre, Arktik'teki deniz buzunun kış dönemindeki en yüksek seviyesi 2024 ile 2025 yılları arasında yüzde 5,8 oranında geriledi. Bu düşüş, kayıtlara geçen en büyük azalış olarak kaydedildi.

Deniz buzunun en yüksek seviyesi bu yıl bir miktar toparlanma gösterse de tarihteki en düşük ikinci seviyesinde kaldı.

Eski Kanada Çevre Bakanı Steven Guilbeault da küresel ısınmanın Arktik üzerindeki etkisinin son derece ağır olduğunu vurgulayarak, iklim krizinin bölgedeki güvenlik risklerini tırmandırabileceğini kaydetti.

Guilbeault, özellikle Arktik'e kıyısı bulunmayan ülkelere ait gemilerin bölgedeki varlığının artmasının güvenlik açısından yeni tehditler doğurabileceğine işaret etti.

Norveç'teki Nord Üniversitesi bünyesinde çalışan High North News'in Arktik deniz taşımacılığı uzmanı Malte Humpert ise Avrupalı aktörlerin rotadan uzak durma nedenleri arasında Rusya ile ilişkilerin ve iklim değişikliği hassasiyetinin yer aldığını söyledi.

Buz sınıfı gemi imalatında artış eğilimi

Arktik bölgesindeki deniz ticaretine yönelik hareketlilik, buzlu denizlerde seyir yapabilecek gemi siparişlerine de doğrudan yansıdı.

Denizcilik veri platformu Veson Nautical'a göre geçen yıl 167 buz sınıfı gemi imal edildi. Böylece üretim, son 10 yılı aşkın sürenin en yüksek rakamına ulaştı.

Bu yıl içinde de 164 buz sınıfı geminin daha üretilmesi hedefleniyor.

Bununla birlikte Arktik, denizciler açısından ciddi operasyonel zorluklar barındırmayı sürdürüyor.

Buz kütlelerinin arasında seyretmek deneyimli personel gerektirirken, yüksek kuzey enlemlerinde GPS sistemlerinin devre dışı kalması da karşılaşılan tehlikeler arasında bulunuyor.

Humpert, bölgede petrol sızıntısı ve çevre kirliliği riskinin yer aldığını, ayrıca coğrafi uzaklık nedeniyle arama-kurtarma imkânlarının kısıtlı olduğunu aktardı.

Buna karşın, daha kısa hatların kullanılması sayesinde karbondioksit salımının azaltılabileceğinin de ileri sürülebileceğini belirtti.

Arktik'teki kazalara acil müdahale güçleşiyor

Bölgede seyreden deniz araçlarının, Uluslararası Denizcilik Örgütünün (IMO) emniyet ve çevrenin korunmasına yönelik katı kurallar içeren Kutup Kodu standartlarına uyması şart koşuluyor.

Allianz uzmanı Khanna, buz kırıcı desteği olmaksızın gemilerin buzlar arasında mahsur kalma riskinin yüksek olduğuna dikkat çekti.

Geçtiğimiz beş yılda Kuzey Deniz Rotası'nın kullanımına dair taleplerde artış görüldüğünü aktaran Khanna, Arktik'te yaşanabilecek olası bir kazaya müdahale olanaklarının diğer denizlere kıyasla oldukça sınırlı kaldığını bildirdi.

Khanna; kurtarma, teknik destek, yangınla mücadele ve arama-kurtarma altyapısının yetersizliği sebebiyle her türlü acil durum veya kaza anında müdahalenin çok daha zorlaştığını kaydetti.

Allianz'ın incelemelerine göre, son 10 yıllık süreçte Arktik Dairesi sınırları içinde 500'den fazla denizcilik vakası rapor edildi.

Söz konusu olayların yaklaşık yarısının makine arızalarından veya teknik aksaklıklardan kaynaklandığı tespit edildi.

Okyanus sıcaklıkları alarm veriyor: Rekor seviye aşıldı

Klimalar enerji tüketimini ikiye katlıyor

Avustralya-Japonya arasında bir garip 'kavun' krizi