Jeopolitik krizler merkez bankalarını nasıl etkileyecek?

Finansingundemi.com – Dış Haberler Servisi

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik son saldırısı, dünya ekonomisini derinden sarsan jeopolitik şoklar serisine bir yenisini ekledi. Financial Times haberinde yer alan ve son 40 yıllık verilerine göre hazırlanan "jeopolitik ruh hali" endeksi, küresel istikrarsızlığın giderek tırmandığını net bir şekilde ortaya koyuyor.

Haberde küresel merkez bankalarının çatışmaların boyutuna değil siyasi krizlerin makroekonomik dengeleri nasıl altüst edeceğine bakıldığına dikkat çekiliyor.

Merkez bankalarının en büyük korkusu: Stagflasyon

Tarihsel veriler, merkez bankacılarının bu tür çatışmalarda neden bu kadar tedirgin olduğunu açıklıyor. 1900'den bu yana 44 ülkedeki jeopolitik riskleri inceleyen 2025 tarihli yeni bir araştırma, savaş dönemlerinde arz yönlü faktörlerin tetiklediği stagflasyon (durgunluk içinde enflasyon) riskinin fazlasıyla yüksek olduğunu gösteriyor.

Petrol ithal eden ülkeler için bu durum; artan enerji maliyetleri, zayıflayan para birimleri ve bozulan tüketici güveni nedeniyle ekonomilerin daralması anlamına geliyor.

Enerji arzı ve enflasyonist baskılar

Merkez bankalarının para politikasını belirlerken yakından izlediği ilk veri genellikle enerji piyasalarındaki şoklar oluyor.

İran'ın Körfez'deki enerji üretimine yönelik hamleleri, Katar'ın sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ihracatının durması ve Hürmüz Boğazı'ndaki petrol akışının sekteye uğraması fiyatlarda ani bir artış yarattı.

Fiyat hareketleri şimdilik Ukrayna savaşına kıyasla daha sönük kalsa da vadeli işlem piyasaları bu etkinin kısa ömürlü olmasını umut ediyor.

Avrupa için daha sert bir sınav kapıda

Savaşın küresel enflasyon üzerindeki nihai etkisi ise belirsizliğini koruyor. Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başekonomisti Philip Lane'in FT'deki açıklamasında makroekonomik etkinin boyutu tamamen "çatışmanın genişliğine ve süresine" bağlı olacağını söylüyor.

Mevcut enflasyon göstergeleri; savaşın yarattığı enflasyonist baskının Euro Bölgesi ve İngiltere'de ABD'ye kıyasla daha keskin hissedileceğini gösteriyor. Dolayısıyla önümüzdeki süreçte Avrupa'daki merkez bankalarının daha zor kararlarla baş başa kalması bekleniyor.

Yatırımlardaki düşüş büyümeyi tehdit ediyor

Jeopolitik şoklar sadece enflasyonu artırmakla kalmıyor, aynı zamanda merkez bankalarının dengelemeye çalıştığı ekonomik büyümeyi de vuruyor. Belirsizlik ortamı, hane halkı ve işletmelerin geleceğe dönük planlarını askıya almasına neden oluyor.

Araştırmalar, ABD'de özel sabit yatırımların jeopolitik bir şoktan yaklaşık bir yıl sonra yüzde 1,5 oranında düştüğünü ortaya koyuyor. Ukrayna işgalinin ardından Euro Bölgesi'nde görülen zayıf büyümenin arkasında da bu yatırım iştahsızlığı yatıyor.

Merkez bankalarını zorlu bir süreç bekliyor

Sonuç olarak, savaşın uzunluğu hakkındaki belirsizlik sürerken merkez bankaları da zorlu bir ikilemle karşı karşıya kalacak gibi gözüküyor.

Bir yandan arz şoklarının yarattığı enflasyonu dizginlemek, diğer yandan düşen yatırımlar nedeniyle yavaşlayan ekonomiyi desteklemek gerekecek. Çatışma ne kadar uzun sürerse, merkez bankacılarının jeopolitik risklerin gerçeğe dönüşmesinden duyduğu rahatsızlık da o kadar artacak.

Trump'tan Küba operasyonu için yanıt: Küçük bir mevzu

Avrupa yeni enerji kriziyle karşı karşıya

Akaryakıta çifte zam yolda