Avrupa'nın emeklilik sistemi alarm veriyor: Finansman açığı büyüyor

Avrupa genelinde yaşlanan nüfus ve giderek büyüyen kamu borçları, devlet güvencesiyle yürütülen emeklilik sistemlerinin mali sürdürülebilirliğini tehdit ediyor. Özellikle Fransa'da emeklilik ödemelerinin kamu bütçesi üzerindeki ağırlığı artarken, hükümetler emeklilik yaşının yükseltilmesi ve harcamaların kısıtlanması yönünde artan bir baskıyla karşı karşıya kalıyor.

Wall Street Journal'ın (WSJ) haberine göre, çalışan nüfusun emeklilere kıyasla azalması, emeklilik sistemlerinin finansmanını zorlaştırırken kamu borçlanması ihtiyacını da artırıyor. Uzmanlar, bu durumun savunma, altyapı ve eğitim gibi alanlara yönlendirilebilecek kamu kaynaklarını daralttığına dikkat çekiyor.

Fransa'nın kamu borcu 3,6 trilyon euroya çıktı

Fransa'da kamu borcu bu yıl itibarıyla 3,6 trilyon euroya ulaştı. Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un 2017 yılında göreve başladığı dönemde ise kamu borcu 2,2 trilyon euro düzeyindeydi.

Hükümet tarafından yayımlanan yakın tarihli bir rapor, emeklilik harcamalarının kamu kurumlarının bütçelerinde önemli bir yer tuttuğunu ortaya koydu. Buna göre Eğitim Bakanlığı bütçesinin yaklaşık üçte biri emekli kamu çalışanlarının maaşlarının ödenmesinde kullanılıyor. İçişleri Bakanlığında da emeklilik ödemelerinin toplam harcamalar içerisindeki payı yüzde 30'a ulaşıyor.

Peterson Uluslararası Ekonomi Enstitüsü Kıdemli Araştırmacısı Jacob Kirkegaard, Fransa'nın emeklilik sisteminde giderek derinleşen finansman açığını çözmeden gerekli bütçe düzenlemelerini hayata geçirmesinin mümkün olmadığını ifade etti.

Fransa'da emeklilik yaşının artırılması gündemde

Fransa Maliye Bakanı Roland Lescure, yasal emeklilik yaşının yükseltilmesinin matematiksel açıdan kaçınılmaz hale geldiğini dile getirdi.

Ülkede mevcut yasal emeklilik yaşı 62 ile 64 arasında değişiyor. Cumhurbaşkanı Macron'un 2023 yılında emeklilik yaşını aşamalı olarak 62'den 64'e çıkarmayı hedefleyen reform girişimi ise ülke genelinde geniş çaplı protestolara neden olmuştu. Tepkilerin ardından düzenleme askıya alınmıştı.

Emeklilik sistemindeki sorunlar, çalışma hayatından ayrılmaya yaklaşan vatandaşların da gündeminde bulunuyor. Aralık ayında finans sektöründeki işini kaybeden 61 yaşındaki Marie Caron, emekli aylığı almaya 63 yaşında başlayabileceğini, tam emeklilik hakkına ulaşabilmek için ise 66 yaşına kadar beklemesi gerektiğini belirtti. Caron, yıl içerisinde katıldığı yedi iş görüşmesinden de olumlu sonuç alamadığını aktardı.

Fransa, İtalya ve İspanya'da emekli maaşları kazancın yüzde 74-82'sine ulaşıyor

Avrupa ülkelerinde emeklilik sistemleri, finansman yöntemlerine göre üç farklı temel model üzerinden uygulanıyor.

Fransa, İtalya ve İspanya'da çalışanlardan tahsil edilen sosyal güvenlik primleri, doğrudan mevcut emeklilerin aylık ödemelerinde kullanılıyor. Bu ülkelerde devlet tarafından sağlanan emekli aylıkları, çalışanların önceki dönem kazançlarının yüzde 74 ila yüzde 82'sini karşılıyor.

Emeklilik sigortası için ödenen primlerin oranı da oldukça yüksek seviyelerde bulunuyor. Fransa'da brüt ücretin yüzde 27'si emeklilik sigortasına aktarılırken, İtalya'da bu oran yüzde 33'ü aşıyor.

2010-2015 yılları arasında yaşanan Euro Bölgesi borç krizi sırasında İtalya, İspanya, Yunanistan ve Portekiz emeklilik sistemlerinde kapsamlı düzenlemelere yönelmişti. İtalya 2011 yılında emeklilik yaşını 67'ye çıkarırken, Yunanistan'da emekli aylıklarında yüzde 40'a varan kesintiler yapılmıştı.

Kuzey Avrupa ülkelerinde fon temelli emeklilik modeli uygulanıyor

Danimarka, Hollanda ve İsveç'te ise devletin sağladığı temel emeklilik güvencesi, işverenlerin ve çalışanların katkıda bulunduğu emeklilik fonlarıyla destekleniyor.

Bu ülkelerde emeklilik fonlarının toplam büyüklüğü, gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 100 ila yüzde 200'ü arasında değişiyor.

Danimarka'da emeklilik yaşı, yasal düzenlemeler kapsamında ortalama yaşam beklentisine endekslenmiş durumda. Mevcut öngörülere göre genç kuşakların emeklilik yaşının 2070 yılı civarında 74'ün üzerine çıkması bekleniyor.

Almanya emeklilik sistemine her yıl 110 milyar eurodan fazla aktarıyor

Almanya ve İngiltere, Avrupa'daki iki temel emeklilik modelinin arasında konumlanıyor. İngiltere'de görece düşük tutarlı sabit devlet emekliliği, çalışanların otomatik olarak dahil edildiği özel emeklilik fonlarıyla tamamlanıyor.

Almanya'da ise emeklilik sistemi çalışanların ödediği primler üzerinden finanse ediliyor. Bununla birlikte emekli aylıklarına üst sınır getiriliyor. Ayrıca çalışanların emeklilere oranındaki gerilemeye bağlı olarak maaş artış hızını sınırlayan otomatik bir düzenleme uygulanıyor.

Ülkede emeklilik yaşı 67 olarak belirlenmiş olmasına rağmen sistemin finansman ihtiyacı devam ediyor. Almanya, emeklilik sistemindeki açığı karşılamak amacıyla her yıl 110 milyar euronun üzerinde kaynak aktarıyor. Söz konusu tutar, federal bütçenin yaklaşık yüzde 20'sine karşılık geliyor.

Fransa ve İtalya'da emeklilik sistemlerinin finansman kapasitesi 2030'da sıfırlanabilir
Ekonomistler Burkhard Heer, Vito Polito ve Michael R. Wickens tarafından 2023 yılında gerçekleştirilen araştırma, Avrupa ülkelerinin emeklilik sistemlerini finanse etme kapasitesindeki farklılıkları ortaya koydu.

Araştırmaya göre, hükümetlerin vergi gelirleri üzerinde olumsuz etki oluşturmadan emeklilik harcamalarını karşılamak için kullanabileceği ilave mali kapasite ABD ve İngiltere'de yüzde 40'ın üzerinde bulunuyor. Fransa ve İtalya'da ise bu oran yüzde 10'un altında kalıyor.

Çalışmada, Fransa ve İtalya'nın söz konusu finansman kapasitesinin 2030 yılına kadar tamamen ortadan kalkabileceği tahminine yer verildi.

Öte yandan mevcut emeklilik sistemlerini fon birikimine dayalı bir modele dönüştürmenin de ciddi ekonomik yükler oluşturabileceği belirtiliyor. Fransa'da çalışanlardan toplanan mevcut primlerin yeni yatırım fonlarına aktarılması, halihazırda emekli olan vatandaşların maaşlarının ödenmesinde finansman sorununa yol açabilir. Böyle bir geçişin, mevcut emeklilik ödemelerinin karşılanabilmesi için on milyarlarca euro tutarında ilave borçlanma gerektirebileceği değerlendiriliyor.

Kademeli emeklilik hayali bir başka bahara mı kaldı

Avrupa'nın en sakin ülkelerinden İsviçre de karıştı