Yönetmelik bu maddeyle çok yaşamaz!

Tütün ve Alkol Piyasasını Düzenleme Kurumu’nun tütün ve alkole ilişkin yeni yönetmeliği yürürlüğe girdiği 7 Ocak 2011’den bu yana öyle tartışmalara yol açtı ki, bilmeyen ülkede anayasa değiştirildiğini zanneder. Bunun biri siyasi, biri de yönetmelikten kaynaklanan iki nedeni var. Siyasi neden, iktidar partisi ve dolayısıyla onun otoritesi altında iş gören kamu kurumlarına yönelik endişeli muhalefetten kaynaklanıyor.
Endişenin algıyı karartıcı bir yanı olduğu açık; düğün derneklerde, kokteyllerde ikramın yasaklandığı sonucuna varılması, bunun bir sonucu. Nitekim TAPDK Başkanı Mehmet Küçük, “Yönetmelik işin ticaretini düzenliyor. ‘Sunum’la ikramı birbirine karıştırmamak gerekir” yollu açıklamayı yapmak zorunda kaldı. Küçük haklı, yönetmelikteki “sunum” ifadesiyle herhangi bir nedenle misafir ağırlarken yapılacak ikram elbette farklı şeyler.

Bir yanlış yorum
Örneğin ‘Kutsal Damacana Dracoola’ filminin İstinye Park AFM’deki galasında içki ikramı yapılmadı. Düzenleyiciler bunun yönetmeliğin emri olduğunu açıkladı, üzüntülerini belirtti, eleştirilerini dile getirdi. Oysa yönetmelik ikramı yasaklamıyor. İkram ticari bir faaliyet değil; yönetmeliğin alanına girmez, giremez.

Bir karanlık madde Yönetmelikler, düzenledikleri alanlarda vatandaşlarla denetleme yetkililerinin üzerinde kolayca anlaşmaları gereken açıklıkta olmalı. Anayasa ve uluslararası sözleşmelerle başlayan normlar hiyerarşisinde her alt norm, bir üst normun bıraktığı açıklığı doldurarak oluşur. Bu anlamda her alt norm, üst normların belirlediği sınırlar içerisinde düzenleme yapar. En alt normatif metin olarak yönetmelikler, belirsizlikleri gideren açıklıkta olmalıdır; üst normlarda verilmeyen bir yetkiyi düzenleyemez, üst norma yaslanmayan bir norm üretemez.
Burada, hükümet ve Küçük’ün haklı olmadığı yerdeyiz. Zira sorun, ‘endişeli muhalif algı’dan değil, bizzat yönetmelikten çıkıyor: Yönetmelikte kritik bir kavram ve bu kavram çerçevesinde muğlak alanlar yaratan düzenlemeler var. “Gençlik” kavramının 15-24 yaş olarak tanımlanışı ve buna dayanılarak getirilen bir düzenleme, ciddi sorunlar yaratıyor, yaratacak. Yönetmelik madde 24/d aynen şöyle:
“Çocukları ve gençleri hedef alan veya bu kişilerin ilgi alanına giren etkinlikler ile bu nevi etkinliklerin tanıtımında ve etkinliğin gerçekleştirileceği mekanlarda, alkollü içki markaları veya alkollü içki markalarını çağrıştıracak nitelikteki unsurlar kullanılamaz ve bu etkinliklerde satış ve sunum yapılamaz.”

Anayasa gibi
Hükümet ve TAPDK yetkilileri, bu maddenin “gençleri koruma maksatlı” olduğunu dile getiriyor. Nitekim Küçük dün bu madde ve paralelindeki düzenlemelerin amacı tekraren açıkladı: Gençleri, alkolü teşvik edici kampanyaların hedefi olmaktan çıkarmak. Ne var ki, “çocukları ve gençleri hedef alan” dedikten sonra yazılan, “veya bu kişilerin ilgi alanına giren etkinlikler” ibaresi, son derece geniş bir anlam alanına sahip. Cümle farklı ve zıt uçlarda yorumlara o kadar açık ki, bu haliyle bir yönetmelikten çok bir yasa ya da anayasa hükmünü andırıyor.
Hükmün ürküttüğü mekancıların “24 yaş üstü etkinlik” uygulamalarından ilkine 24 Ocak’ta tanık olduk. O tarihte Beyoğlu’nun popüler gece kulüplerinden The Hall’daki bir parti, bir bira markasının sponsorluğunda gerçekleştiği için 24 yaşından küçükleri içeri almadı. Şimdi, içki de satılan bir gece kulübüne girme hakkına sahip bir gencin, o gece bir sponsor eşliğinde parti yapıldığı için içeri alınmaması hayli tuhaf bir durum.

Babylon bilmecesi
Tuhaflık, neredeyse 18 yaş üstüne sanki ‘içki içme’ ve mekancılar için de ayrı bir ‘içki satma’ ruhsatı gerektiği gibi bir sonuca kadar varıyor. Kanun koyucu bunu hedefleyemez, hedeflese de yönetmelikle yapmaya kalkamaz.
Mekancıları böyle davranmaya iten, yönetmelikteki söz konusu maddenin muğlaklığı, Babylon’un benzer bir uygulamaya gitmesine yol açtı. Kulüp, Hindi Zahra konserine 24 yaş sınırı getirdi. Devamının geleceği anlaşılıyor. Gerçekte, 18 yaşını geçmiş bir gencin, içki satış ruhsatına sahip bir mekana gitmesini yönetmelik yasaklayamaz; buna karşılık Hindi Zahra’nın “gençlerin ilgi alanına girmediği”ni söylemek de imkansız. Aslında eğer Zahra gençlerin ilgi alanına giriyorsa, bırakın 24 yaş sınırını, etkinliğin hiç yapılamaması gerekir. Oysa mekanın maksadı tanıtım filan değil. Hasılı, yönetmeliğin bu maddesi, Babylon tarafından ‘aşırı yorumlanmış’ olabilir, ama bu aşırı yorumda mekan sahiplerini haklı çıkaran şey, maddenin yazımındaki bu sakatlık.
Nitekim Küçük muğlaklığı başka bir örnek üzerine bir anlamda itiraf etti: “Kırpkpınar’ın hangi kategoriye gireceğini bilmiyoruz, düşünüyoruz!”

18-24 yaş ‘yetişkin genç’
Yeni yönetmelikte 15 ile 24 yaş arasındaki kişiler ‘genç’ olarak tanımlanıyor. Yetkililer bunu Dünya Sağlık Örgütü’nden (WHO) aldığını söylüyor. Halbuki WHO, 15-18 arasını ‘young’ (genç), 18-24 yaş arasını ‘young adult’ (yetişkin genç) olarak tanımlıyor.

YASAK OLANLAR VE OLMAYANLAR
TAPDK Başkanı Mehmet Küçük’e göre ‘Alkollü içkide ne sıkıyönetim ne de mahalle baskısı söz konusu’

Alkol tüketimi arttı
2003 yılından sonra alkollü içki tüketiminde büyük bir artış oldu. 2003 yılında, 500 milyon litre olan bira ve şarap tüketimi, 2009 yılında, 1 milyar 79 milyon litreye yükseldi.

24 yaş meselesi Dünya Sağlık Örgütü 15-24 yaş grubunu genç olarak niteliyor. 24 yaşa kadar olan gençlerin içki reklamı yönünden korunması hedefleniyor.

Galalarda içki ikramı serbest

İkram ile yönetmelikteki sunum ayrı şeyler. Cumhurbaşkanlığı, Dolmabahçe, bir filmin galasında da içki ikramı yapılabilir. Konuklara içki ikramı yapılmasıyla yönetmelikte bahsi geçen sunum kavramını değerlendirirken dikkatli olmak lazım. Satış ve sunum faaliyetiyle kastedilen, belgeli satıcının içkiyi açarak satış yapması.

İnternetten satış kontrol edilecek 18 yaş altına internetten alkollü içki satışının kontrolü hemen hemen imkansız. Bu nedenle, TBMM’de görüşülmekte olan Torba Yasa’ya konuyla ilgili bir hüküm eklenecek.

Efes Pilsen takımı ne olacak?
Efes Pilsen’in yeni isim ve amblem önerilerinin alkollü içki markasını çağrıştırıp, çağrıştırmadığı konusunda ayrıntılı bir çalışma yapılıyor.

Kırkpınar’ın durumu belirsiz
Kırkpınar gibi çeşitli organizasyonların gençliğe dönük etkinlik sayılıp sayılmayacağı da kurulda değerlendirilecek. Bu tür olaylarla ilgili uygulama için çalışma yapılacak.

AVRUPA'DA DURUM NE?
İngiltere’de alkollü içecek markaları her türlü konser veya festivale sponsor olabiliyor ancak bu markaların internet reklamlarına bazı sınırlandırmalar getirilmiş. Almanya’da 14-16 yaş arası gençler ebeveyn gözetiminde içki içebiliyor. 18 yaş üstü gençler için herhangi bir kısıtlama yok. İspanya’daysa, akşam belli bir saatten önce televizyonlarda alkol reklamlarını sınırlandıran yasalar var ancak 16 yaşındaki bir genç bile ebeveyni eşliğinde içki satın alabiliyor. Türkiye’ye en yakın uygulama Fransa’da. Fransa’da alkollü içki markaları konser veya festivallere sponsor olabiliyor ancak tam isimlerini kullanmamak şartıyla. Ülkede 18 yaş üstüne alkol kısıtlaması yok. İtalya’daysa 16 yaş üstü gençler içki satın alabiliyor.

GENÇLER NE DİYOR?
Sinem Yeşilkanat Yaklaşık 6 yıldır, gece eğlenmeye çıkar, içki içerim. İçkisiz yaşayamam diyen bir insan değilim, ama 23 yaşındaki insanlara, bunu yapamazsın diyen bir uygulama beni buna yöneltiyor. Devletin her taşın altından çıkması can sıkıcı olmaya başladı.

Cihan Kadife
Bu söz konusu yönetmeliği düzenleyenlerin ne düşündüğünü, bu değişiklikle uzun vadede elde etmeyi planladıkları faydayı anlamakta güçlük çekiyorum. Yasak olanın, özellikle çocukluk ile gençlik sınırındaki insanlar için, cezbediciliğini sanırım ya fazla küçümsüyor ya da olduğu gibi yok sayıyorlar.

Erkan Gökdoğan
Gençlik üst sınırını 24’e çekme kararını neye göre verildiğini çok merek ediyorum. Bu düzenlemenin bizleri korumak için yapıldığını söyleyenlerin daha birkaç hafta önce silah edinme yasasında yaptıkları değişiklikleri gördük. Beni silahla yaralanmaktan korumak yerine alkolden korudukları için kendilerine minnettarım! Neyse ki hayat sadece içki ve seksten ibaret değil!

Erdem Belener
Üniversite dönemi insanın içkiyle tanıştığı ve barlara girmeye başladığı yıllardır. Fakat insanlar 24 olmadan üniversiteyi bitiriyorlar. Bir insan üniversitede kültürel etkinliklere katılamayacaksa, hayatı tanıyamayacaksa ne zaman tanıyacak? Sabah 9, akşam 6 çalışırken mi?

TWITTER YORUMLARI
24 yaşından küçüklerin ‘bugün cuma’ diye sevinmesi yasaklanmış. Hayat cumartesi ve pazardan ibaret değilmiş. (burusvilis)

Alkol markası desteklediğinden dolayı festival vs. etkinliklere 24 yaşın altında olduğumuz için katılamayacağız. İyi babalarımız gider artık. (omerfarukonder)

Konser yasak, fizy yasak, içmek yasak. Evde oturun, saz çalın, örgü örün, kısmet bekleyin. Gelir. (subsky)

Sevgilimin yaşı tutmadığı için 2.5 sene beraber alkol satılan organizasyonlara gidemeyeceğiz. Bu yalnız günlerim için bir yoldaş arıyorum. (mesutbahtiyar)

Şu aralar en büyük korkum, 24 yaş uygulamasına geçen mekanların kapısında kimliğimin sorulmaması. (handekuday)

radikal