Yeni Zelanda'yı karıştıran seçim vaadi: Marketler devletin olacak

Yeni Zelanda’da gıda fiyatlarını düşürmek ve süpermarket sektöründeki rekabeti artırmak amacıyla dikkat çekici bir seçim vaadi gündeme geldi. Yeşiller Partisi, 7 Kasım'daki seçimler sonrası Foodstuffs ve Woolworths’un hakim olduğu mevcut yapıya karşı üçüncü büyük oyuncu olarak devlete ait bir süpermarket zinciri kurmayı planlıyor. “KiwiMart” adı verilen zincirin temel görevi uygun fiyatlı gıdaya erişimi artırmak olacak.

"Rekabet için çözüm halka ait süpermarket"

Yeni Zelanda'nın bağımsız kamu hizmeti yayıncısı RNZ'nin haberine göre Yeşiller Partisi Eş Başkanı Chlöe Swarbrick, geçmiş hükümetlerin sektörde rekabet yaratmak amacıyla mevcut bir uluslararası zinciri Yeni Zelanda’ya çekmeyi başaramadığını söyledi.

Swarbrick, çözümün tüm Yeni Zelandalılara ait bir süpermarket kurulması olduğunu belirterek, ülkede süpermarket eksikliğinden ziyade rekabet eksikliği bulunduğunu savundu. Mevcut mağazaların elden çıkarılarak yeni rakiplere kazandırılmasının ikili hakimiyeti kırmak açısından kritik olduğunu söyledi. 

Plan hayata geçirilirse Foodstuffs ve Woolworths, toplam 120 mağaza ile iki dağıtım merkezini kamu mülkiyetine satmak zorunda kalacak. Bunun gerçekleştirilebilmesi için yeni bir yasal düzenleme yapılması gerekecek.

Yeşiller Partisi’nin hesaplamasına göre KiwiMart projesinin toplam maliyeti yaklaşık 2,8 milyar Yeni Zelanda doları olacak. 

Parlamento Kütüphanesi’nin modellemesine göre 120 mağaza ve dağıtım merkezlerinin satın alınması için 1,3 milyar dolar, KiwiMart’ın kurulması için ise 1,5 milyar dolar gerekecek.

Swarbrick, kamuya ait yeni market zincirinin faaliyete başladığında yüzde 15 pazar payına sahip olacağını açıkladı.

Daha önce de gündeme getirlidi

Swarbrick, kamu mülkiyetinde bir süpermarket zinciri kurulması fikrinin daha önce de uzmanlar ve ekonomistler tarafından gündeme getirildiğini söyledi.

Consumer New Zealand gibi tüketici örgütlerinin de küçük bir ülke olan Yeni Zelanda’da kamuya ait bir süpermarketin sektörde üçüncü rakip olarak faaliyet göstermesinin mantıklı olduğunu savunduğunu belirtti.

Yeşiller Partisi Eş Başkanı Marama Davidson ise Yeni Zelanda’nın 40 milyon insanı beslemeye yetecek kadar gıda ürettiğini, buna karşın bazı insanların gıdaya parası yetmediği için öğün atlamak zorunda kalmasının kabul edilemez olduğunu söyledi.

Maliyeti 6 milyar doları aşacak

KiwiMart, Yeşiller Partisi’nin “Affordable Kai” adı verilen daha kapsamlı gıda politikasının bir parçasını oluşturuyor. Paketin dört yıllık toplam maliyetinin 6 milyar Yeni Zelanda dolarını aşması bekleniyor. 

Program kapsamında Ka Ora, Ka Ako okul yemeği programının kalıcı olarak finanse edilmesi ve 150 bin çocuğu daha kapsayacak şekilde genişletilmesi planlanıyor. Bunun maliyeti 2,2 milyar dolar olarak hesaplanıyor.

Gıda bankalarına sağlanan finansmanın 8 milyon dolardan 25 milyon dolara yükseltilmesi ve Work and Income tarafından verilen gıda yardımlarındaki üst sınırın iki katına çıkarılması da pakette yer alıyor. Bu iki düzenleme için sırasıyla 72 milyon ve 388 milyon dolar öngörülüyor.

Fahiş fiyat uygulamasına yasak

Yeşiller ayrıca toplum öncülüğündeki gıda güvenliği girişimlerini desteklemek amacıyla yılda 150 milyon dolarlık Fair Food Fund kurulmasını planlıyor. Dört yıllık maliyet 600 milyon dolar olarak hesaplanıyor.

Ticaret Komisyonu’nun finansmanı, yetkileri ve uygulayabileceği cezalar da artırılacak. Müşterilerden kasada fazla ücret alınması halinde otomatik tazminat ödenmesini öngören zorunlu bir fiyat doğruluğu sistemi getirilmesi planlanıyor. Bu düzenlemeler için 104 milyon dolar ayrılması öngörülüyor.

Politika kapsamında süpermarketlerde fahiş fiyatlandırmanın yasaklanması da hedefleniyor. Bu yasağın enerji ve akaryakıt gibi “rekabetçi olmayan” diğer sektörlere de genişletilmesi öngörülüyor.

Yeşiller ayrıca yeterli ve besleyici gıdaya erişim hakkının yasayla güvence altına alınmasını da içeren bir Ulusal Gıda Stratejisi hazırlanmasını istiyor.

Yeni vergilerle finanse etme planı

Yeşiller Partisi, gıda politikasının daha önce açıkladığı yeni vergilerden elde edilecek gelirlerle finanse edilmesini planlıyor. 

Partinin hesaplamasına göre söz konusu vergi paketi 2027/28 döneminde net kamu gelirlerini 5,35 milyar dolar artıracak. Bu tutarın 2030/31 döneminde 5,94 milyar dolara yükselmesi bekleniyor. (Dünya)