Yazdır
Konser, spor müsabakaları veya tren seyahatleri gibi bilet gerektiren hizmetlere erişmek gün geçtikçe daha da güçleşiyor. Yoğun ilgi gören organizasyonların biletleri saniyeler içerisinde biterken, tüketiciler artık yalnızca diğer insanlarla değil, aynı zamanda botlarla da rekabet etmek zorunda kalıyor.
Otomatik yazılımların piyasayı ele geçiriyor
"Bot" şeklinde adlandırılan bilgisayar programları, organizasyon biletlerini veya randevuları kısa sürede çoklu olarak satın alıp, ardından fahiş bedellerle tekrar piyasaya sürüyor.
Bu yazılımların sürece dâhil olması adaletsiz bir rekabet ortamı yaratırken, karaborsa pazarını da belirgin hâle getiriyor. Singapur Tüketiciler Birliği tarafından 2025 yılının Aralık ayında yapılan bir inceleme, karaborsa faaliyetlerinin bilhassa asıl hayranları bu tür organizasyonlardan mahrum bıraktığını ortaya koydu.
Otomatik programlar sadece eğlence sektöründe değil, vize başvurularından sağlık hizmetlerine kadar pek çok alanda adil ulaşımı engellerken, birçok devlet bu duruma karşı önlem almaya başladı.
Düzenlemeler yolda
Güney Kore makamları, kâr amacı güderek otomatik sistemlerle bilet toplanmasını sınırlayan yasal adımlar atarken, Çin'deki aracı dijital platformlara da bot kullanımı konusunda ciddi ikazlar yapıldı.
Tren bileti alımlarında yaşanan sıkıntılara yönelik artan halk tepkisi üzerine Pekin hükûmeti; JD.com, Didi ve Tencent de dâhil olmak üzere toplam 12 firmayla toplantılar düzenleyerek çok sayıda işletme hakkında soruşturma süreci başlattı.
Haziran ayının ilk günlerinde Türkiye'de de vize randevularını kapatan otomatik yazılımlar TBMM gündemine gelirken, Ticaret Bakanlığı yedi ayrı firma ile ilgili yasal inceleme başlattı.
Yasal adımlar tek başına yeterli olmuyor
Ne var ki, sadece hukuki adımlar atmak sorunu çözmeye yetmiyor. Music Theatre International şirketinin hukuk direktörü Marc Hershberg, biletlerin karaborsaya düşmesini "arz ve talep dengesizliğinin kaçınılmaz sonucu" sözleriyle ifade ediyor.
Siber güvenlik uzmanları ise otomatik yazılımları engellemek için sadece tek bir metriğe bakmanın eksik kalacağını; tüketicilerin sitedeki hareketleri, işlem hızları, kullandıkları ödeme araçları ve kredi kartı ekstreleri gibi çok sayıda değişkenin bir bütün olarak incelenmesi gerektiğini belirtiyor.
Küresel çapta en geniş biletleme ağlarından biri olan Ticketmaster, zararlı yazılımları durdurmak, sahte profilleri silmek ve platform politikalarına uymayan alışverişleri iptal etmek amacıyla ileri teknolojili altyapılar devreye soktuğunu duyurdu. Kurum, güncel bot programlarının gerçek insan hareketlerini kopyalayabilecek düzeyde karmaşık bir hâle ulaştığını vurguluyor.
Orijinal bedelin çok üzerinde kâr marjları
Yasa dışı kara borsa piyasada talep edilen ücretler, biletin asıl değerinin 44 misline kadar çıkabiliyor. Söz gelimi, Taylor Swift'in "Eras" isimli turnesi için belirlenen resmî fiyatlar 49 ile 450 dolar arasında seyrederken, aynı biletler karaborsada 20 bin dolara varan tutarlardan alıcı bulmuştu.
Böylesi bir tabloda en büyük kârı elde edenler sanatçılar veya etkinlik firmaları değil, kısıtlı kontenjan ile aşırı talep arasındaki uçurumu fırsata çeviren karaborsacılar oluyor. Tam da bu sebepten ötürü endüstri temsilcileri; teknolojik bariyerlerin, yasal tedbirlerin ve çok daha açık biletleme kurallarının eşzamanlı olarak hayata geçirilmesi gerektiğini savunuyor.
Daron Acemoğlu'ndan tarihi 'yapay zeka' uyarısı
BIS'ten küresel ekonomi için kritik uyarı: 3 büyük risk kapıda