Vatandaş TL'ye, şirketler dövize koştu: Merkez harekete geçti

Ahmet Berk Yakar - Finansingundemi.com

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), firmaların yurt dışı kaynaklı dövizlerini Türk lirasına çevirmelerine yönelik destek uygulamasının süresini, Resmi Gazete’de yayımlanan tebliğle 30 Nisan’dan 31 Temmuz 2026’ya uzattı. Böylece, döviz politikasında geçici olarak başlayan uygulamaların kalıcı bir araca dönüştüğü görülüyor.

Söz konusu destek mekanizması ilk olarak 26 Ocak 2023 tarihinde devreye alınmış, başlangıçta yüzde 2 olarak belirlenen destek oranı, 3 Mayıs 2025’te yapılan düzenlemeyle ihracatçıları teşvik etmek amacıyla geçici olarak yüzde 3’e yükseltilmişti. Başlangıçta kısa süreli öngörülen uygulama, piyasa koşulları doğrultusunda kademeli olarak önce Ekim 2025’e, ardından Nisan 2026’ya ve son olarak temmuz sonuna kadar uzatıldı. TCMB böylece dövizden TL’ye dönüşü teşvik eden “havuç” politikasını en az 3 ay daha sürdürecek.

Vatandaş ve şirketler ters yönde

Uzatma kararı, piyasadaki döviz davranışlarının detaylı dökümüyle birlikte okunduğunda çarpıcı bir tabloyu ortaya koyuyor. TCMB verileri, gerçek kişiler (vatandaşlar) ve tüzel kişiler (şirketler) için iki zıt hikaye sunuyor.

Vatandaşlar, yılbaşında 33,8 milyar dolar olan birikimlerini istikrarlı bir şekilde azaltarak 24 Nisan itibarıyla 30,9 milyar dolara kadar çekti. Vatandaşın bu 2,9 milyar dolarlık kesintisiz çözülmesi, TL’ye olan güvenin tabana yayıldığına işaret ediyor.

Şirketler tarafında ise 'jeopolitik risk' fiyatlaması tüm verilerin önüne geçiyor. Yıla 35,1 milyar dolarla başlayan şirketlerin döviz mevduatı, 20 Şubat’ta 32,1 milyar dolara kadar gerileyerek yılın dip seviyesini görmüştü. Ancak bu düşüş trendi, 28 Şubat 2026’da ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı ortak askeri harekattan hemen önce bıçak gibi kesildi.

Savaştan sadece bir gün önce, 27 Şubat tarihli veride şirketlerin döviz mevduatının yeniden 33,3 milyar dolara sıçradığı görülüyor. Operasyonun başlamasıyla birlikte bu alımlar hız kazandı. Şirketler 20 Şubat’taki "dip" noktadan nisan sonuna kadar geçen iki aylık sürede döviz varlıklarını 4,6 milyar dolar artırarak 36,7 milyar dolara taşıdı.

Ortaya çıkan bu tablo, vatandaşın TL’ye yöneldiği bir dönemde şirketlerin bölgesel savaş riskini ve kur şoku ihtimalini satın alarak dövizde kalmayı, hatta pozisyon artırmayı tercih ettiğini gösteriyor. Şirketlerin bu sert dönüşü, kur riskine ilişkin algının kurumsallarda ne kadar diri kaldığını ortaya koyuyor.

Nisandan temmuza köprü mü?

Nisan sonundan temmuz sonuna uzanan 3 aylık yeni takvim ise dikkat çekici. Temmuz ayının döviz girişlerinin arttığı bir döneme işaret etmesi, TCMB’nin bu süreci bir “köprü” olarak kurguladığı yorumlarına neden oluyor.

Son uzatma kararıyla birlikte, başlangıçta geçici bir önlem olarak devreye alınan döviz dönüşüm desteğinin, ekonomi yönetiminin kalıcı politika araçlarından biri haline geldiği görülüyor.

Öte yandan bu uygulama, TCMB’nin rezervlerini piyasa dışı araçlarla güçlendirme stratejisinin de önemli bir parçası olarak öne çıkıyor. Şirketlerin döviz gelirlerini sisteme çekmeyi amaçlayan destekler, rezerv birikimine dolaylı katkı sağlıyor.

Merkez Bankası’ndan döviz dönüşüm desteğine 3 ay uzatma

TOBB'dan döviz dönüşüm desteğinde süre uzatımı talebi

Döviz dönüşüm teşvikinde süre uzatıldı!