Türk şirketleri AB'nin STA anlaşmalarından tedirgin

Türkiye’nin 2025 yılı sonu itibarıyla ihracatının yüzde 42’sini, toplam dış ticaretinin ise yüzde 36’sını gerçekleştirdiği Avrupa Birliği’nin (AB) son dönemde attığı yeni ticari adımlar, Türkiye’de ekonomi çevrelerinde kaygıyla izleniyor. AB’nin Güney Amerika ülkelerinin oluşturduğu MERCOSUR ile Hindistan’la kapsamlı serbest ticaret anlaşmalarına yönelmesi, Türkiye’nin orta vadede ihracat ve pazar payı kaybı yaşayabileceği endişelerini artırıyor.

Ekonomi yönetimi ve iş dünyası temsilcileri, Avrupa ile uzun yıllara dayanan ticari ilişkilerin zarar görmemesi için 1996’dan bu yana yürürlükte olan Gümrük Birliği’nin güncellenmesini ve AB’nin imzaladığı serbest ticaret anlaşmalarına Türkiye’nin de dahil edilmesini talep ediyor.

AB’den yeni ticaret açılımı

Avrupa Birliği, 17 Ocak’ta MERCOSUR ile imzaladığı anlaşma ve 27 Ocak’ta tamamlanan AB-Hindistan müzakereleriyle dış ticarette önemli bir eşik aşmış oldu. Yaklaşık 300 milyon nüfusa ve 3 trilyon dolarlık ekonomik büyüklüğe sahip MERCOSUR ülkeleriyle yapılan anlaşma kapsamında, taraflar arasındaki gümrük vergilerinin büyük bölümünün kademeli olarak kaldırılması öngörülüyor.

Bu düzenlemeyle Güney Amerika’dan AB’ye gıda ürünleri, petrol ve minerallerin ihracatının artması, AB’den ise MERCOSUR pazarına makine, otomotiv, kimya ve sanayi ürünlerinin daha kolay girmesi bekleniyor.

Öte yandan yaklaşık 20 yıldır müzakere edilen AB-Hindistan Serbest Ticaret Anlaşması da sonuçlandırıldı. Anlaşma, ticarete konu ürünlerin yüzde 95’inde gümrük vergilerinin aşamalı olarak düşürülmesini içeriyor. Dünya ekonomisinin yaklaşık dörtte birini temsil eden iki taraf arasında özellikle otomotiv, makine, kimyasallar ve elektrikli ekipman ticaretinde artış öngörülüyor.

“Türkiye pazar ve ihracat kaybı yaşayabilir”

Türkiye iş dünyası, AB’nin bu hamlelerinin Türkiye açısından olumsuz sonuçlar doğurabileceği görüşünde. İstanbul Demir ve Demir Dışı Metaller İhracatçılar Birliği Başkanı Çetin Tecdelioğlu, AB-MERCOSUR ve AB-Hindistan anlaşmalarının Türkiye’nin otomotiv, makine, kimya, tarım ve elektronik gibi sektörlerinde pazar kaybına yol açabileceğini belirtiyor.

Tecdelioğlu’na göre MERCOSUR ülkelerinin Türkiye’ye uyguladığı yüksek gümrük vergilerinin AB ülkeleri için kaldırılması, Türk firmalarını rekabet açısından dezavantajlı hale getirecek. Benzer şekilde Hindistan’ın da AB pazarına Türkiye ile benzer koşullarda girebilmesi, Türkiye’nin en büyük ihracat pazarı olan Avrupa’daki payını baskılayabilir.

Gümrük Birliği eleştirisi

1996’dan bu yana yürürlükte olan Gümrük Birliği’nin, AB’nin üçüncü ülkelerle imzaladığı anlaşmalar nedeniyle Türkiye aleyhine bir “asimetrik yapı” oluşturduğunu vurgulayan Tecdelioğlu, Türkiye’nin bu ülkelere ihracatta yüksek tarifelerle karşılaştığını, buna karşın aynı ülkelerin Türkiye pazarına gümrüksüz erişim sağladığını ifade ediyor. Bu nedenle Gümrük Birliği’nin güncellenmesi ve AB’nin STA’larına Türkiye’nin eş zamanlı dahil edilmesi gerektiği görüşü öne çıkıyor.

AB temasları sonuçsuz kaldı

Geçtiğimiz hafta Türkiye’yi ziyaret eden AB Komisyonu’nun Genişlemeden Sorumlu Üyesi Marta Kos, hükümet yetkilileri ve iş dünyası temsilcileriyle bir araya geldi. Görüşmelerde karşılıklı olumlu mesajlar verilse de Türkiye’nin taleplerine ilişkin somut bir adım atılmadı.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, Kos ile görüşmesinin ardından Türkiye’nin AB’ye tam üyelik hedefinin sürdüğünü vurgularken, Gümrük Birliği’nin hizmetler, tarım ve kamu alımlarını kapsamaması nedeniyle güncelliğini yitirdiğini dile getirdi. Şimşek, AB’nin Latin Amerika ve Hindistan açılımına saygı duyduklarını ancak Türkiye gibi önemli bir ticaret ortağıyla entegrasyonun ihmal edilmemesi gerektiğini ifade etti.

TÜSİAD: Stratejik bir çelişki

TÜSİAD Başkanı Ozan Diren de AB ile ilişkilerde yaşanan duruma dikkat çekerek, Türkiye’nin Avrupa’nın üretim ve değer zincirinin önemli bir parçası olmasına rağmen yeni mekanizmaların dışında kalmasının uzun vadede hem Türkiye hem de AB açısından risk yarattığını belirtti. Diren, bu durumun Avrupa’nın rekabet gücünü ve öngörülebilirliğini zayıflatabileceğini savundu.

“Panik değil, aktif diplomasi”

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı’ndan Bozkurt Aran ise küresel ticarette kurallı sistemden uzaklaşıldığını ve AB’nin yeni anlaşmalarının Türkiye’yi doğrudan etkileyeceğini söyledi. Aran’a göre Avrupa üzerinden Türkiye’ye yönelebilecek ithalat baskısına karşı Ticaret Bakanlığı’nın tedbir alması mümkün.

Buna karşın kısa vadede büyük bir pazar kaybı beklemediğini ifade eden Aran, Türkiye’nin yüksek üretim standartlarının önemli bir avantaj olduğuna dikkat çekti. Türkiye iş dünyasının Avrupa kurumları nezdinde daha aktif bir lobi faaliyeti yürütmesi gerektiğini belirten Aran, özellikle Gümrük Birliği’nin güncellenmesi konusunda daha güçlü bir diplomasi çağrısında bulundu. (DW Türkçe)

Gültepe: Gümrük Birliği Türkiye'ye zarar veriyor

TÜSİAD Başkanı Diren'den Gümrük Birliği çıkışı