Tamamlayıcı emeklilik beklemede

Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES) için henüz bir yasa teklifi gündeme gelmedi. 2023'te Resmi Gazete'de yayımlanan Otomatik Katılım Sistemi (OKS) TES'e dönüşeceği kararına rağmen henüz bir konuyla ilgili bir yasa hazırlığı yok. İsa Karakaş'ın "TES işçinin sofrasıyla işverenin defteri arasında sıkıştı" yorumunu yaptığı Türkiye Gazetesi'ndeki yazısı şöyle:

Ülkemizin iktisadi ve sosyal yol haritası OVP/Orta Vadeli Programlar ve Cumhurbaşkanlığı Programları ile çiziliyor.

Bu belgelerde “emeklilik ve tasarruf reformu” diye duran başlık, Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi. Kısaca TES. Planın özü sade. Otomatik Katılım Sistemi, işveren katkısıyla ikinci basamak emekliliğe dönüşecek.

BES’teki standart fonlar yeniden tasarlanacak. OKS’deki çalışanlara BES fonlarına yol açılacak. Kesintiler sadeleşecek. Söz kâğıtta duruyor. Hayat başka türlü işliyor.

ERTELEME ZİNCİRİ KOPMUYOR!

2023’te Resmî Gazete’deki planlar, OKS’nin işveren katkısıyla TES’e dönüşmesi için 2024 sonbaharını gösteriyordu.

Tarih önce 2025’e kaydı. Sonra 2026 yılı Cumhurbaşkanlığı Programı ile 2026’ya ötelendi. Bu, bir kez şaşmak değil. Kronik tehir. 2026 programı yine aynı cümleyi tekrarlıyor: OKS, işveren katkısını da içeren ikinci basamak sisteme dönüşecek.

TES kurulacak. Ama kanun teklifi yok. Taslak yok.

Kamuoyuna sunulmuş metin yok. Meclis tatilde. Ekimde açılacak. Açılınca bütçe maratonu başlayacak.

Yılın kalanında TES’in yazılıp yasalaşması, hakikate aykırı duruyor.

Hedef şaşınca soru büyüyor. Sistem yürürlüğe konabilecek mi? Yoksa yine rafa mı kalkacak?

TASARRUF MU, HAYAL Mİ?

Gelişmiş ülkelerde emeklilik fonları trilyonlara varır. Ekonomiye can suyu olur. Bizde birikim oranı yerlerde sürünüyor.

Hükûmetin niyeti belli. Devlet, işveren ve işçi üçlüsünden kaynak çıkarmak. İstikrara yaslanmak.

OVP bunu “tasarruf” başlığı altında sunuyor. En büyük engel de burada. Tarafların bu külfeti taşıyacak gücü kalmamış...

İŞÇİNİN ÇIKMAZI: AÇLIK SINIRININ ALTINDA %3

Çalışanın tepkisi hissî değil. Ay sonunu getirme ve ayakta kalma. Rakamlar kısa ve net:

Asgari ücret: 28.075 TL.
Açlık sınırı: 36.940 TL.
Aradaki fark şimdiden 8.865 TL’nin üzerindedir. Başka bir ifade ile açlık sınırı asgari ücretten yaklaşık %31,6 daha fazla.

Mevcut yüzde 15 prim yükünün üstüne %3 TES kesintisi binince net, 27.084 TL’ye düşüyor. Bu durumda işçinin sözü net: “Nefes alamıyoruz. Bir kuruş bile eksiltemeyiz.” Ateş düştüğü yeri yakar. Sofrası zaten daralan insana “ileride emeklilik” demek, bugünkü ekmeği konuşturmaz.

İŞVERENİN YÜKÜ: PRİM %45’E KOŞUYOR

İşveren cephesi de rahat değil. Enflasyon, faiz, döviz. Maliyet hesabı her gün yeniden yazılıyor.

Yeni yük için kapı aralık durmuyor. Mevcut vaziyet ağır. SGK ve işsizlik primleri yüzde 37,75 iken, Ocak 2026 itibarıyla yüzde 38,75 oldu.

TES ile %3 işverene ve %3 çalışana daha gelirse istihdam üzerindeki toplam prim yükü yüzde 44,75’e çıkar. Bu seviye sürdürülemez.

Bir de teşvik kaybı var. İmalat dışı sektörlerde yüzde 5 olan indirim yüzde 2’ye indi. Yük ince hesapla değil, kalın kalemle artıyor. Küçük esnaf ve KOBİ için bu, “bir yük daha” değil. Nefes borusu.

Gücü tükenen tarafa yeni yük yüklemek sistemi düzeltmez. Kilitler. Özellikle asgari ücretli, esnaf ve KOBİ üzerinde yeni prim, kayıt dışını körükler. Resmî istihdam daralır. Prim tabanı incelir. İyileştirme sanılan adım, yeni sıkıntı doğurur. Kâğıt üzerindeki tasarruf, sahadaki kaçışı hızlandırırsa netice tersine döner.

KIDEM TAZMİNATI RAFTAN İNMİYOR, TES DE DUVARA ÇARPIYOR

2003’ten beri kıdem tazminatının fona devri ve TES ile birleştirilmesi konuşuluyor. Her seferinde sosyal tarafların duvarına çarpıyor.

Bugünkü tablo aynı. İşçinin bu primi ödeyecek mecali yok. İşverenin bu maliyeti göğüsleyecek gücü yok. Rıza olmadan kurulan nizam, istikrar getirmez. Huzursuzluk getirir. Bu şartlarda TES’in 2026’da bile hayata geçmesi zor. Görünen o ki sistem, seçim sonrasına veya belirsiz bir istikbale ötelenen bir “emeklilik ve tasarruf hayali” olarak kalacak.

ÇÖZÜM TES DEĞİL, ADİL SGK EMEKLİLİK SİSTEMİ

En sağlam yol, yeni bir tamamlayıcı katman eklemek değil. Mevcut SGK emeklilik sistemini, katlanılan külfete göre adil ve sürdürülebilir kılmak. İnsan önce bugünü yaşar. Yarın vaadi, bugünkü emeklilikte adalet yoksa inandırıcı olmaz.

ÇALIŞANA NET TAVSİYE

TES ile birlikte kıdem tazminatının elden gideceği yolundaki gerçek dışı haberlere itibar edilmesin. İşinden olunmasın. Kıdem tazminatında bir değişiklik söz konusu değil. Mevcut uygulama aynen duruyor. Saman altından su yürüten habere kapılmak, asıl kaybı iş kapısında yaşatır.

HASILIKELAM: Uzlaşma yoksa TES de yok. Devlet kaynak arar. İşçi nefes arar. İşveren maliyet arar. Üçü aynı masada oturmadan yazılan reform, reform olmaz. Tehir olur. Nitekim TES bu sene de hayal görünüyor. Ne dersiniz? Seçimlerden sonra temcit pilavı gibi yine yeniden ısıtılıp gündeme gelebilir mi?

Tamamlayıcı emeklilik çalışanlar için yeni kesinti anlamına mı geliyor?

Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi geliyor