Savaşın faturası tarıma: Gübre ve yakıt maliyetleri sıçradı

Orta Doğu’da artan çatışmalar ve Hürmüz Boğazı’nda yaşanan aksaklıklar, küresel tarım piyasalarını sarsmaya başladı. Bölgedeki gübre üretim tesislerinin faaliyetlerini durdurması ve sevkiyatların aksaması, dünya genelinde çiftçilerin daha yüksek gübre ve yakıt maliyetleriyle karşı karşıya kalmasına yol açtı.

Hürmüz Boğazı krizi gübre fiyatlarını sıçrattı

ABD’de güçlü bir yerli üretim kapasitesi bulunmasına rağmen gübre ihtiyacının önemli bir bölümü ithalatla karşılanıyor. Orta Doğu’daki savaşın başlamasıyla birlikte ülkede fiyatlar hızlı şekilde yükseldi. Analistlerin verilerine göre New Orleans ithalat merkezinde ton başına 516 dolar seviyesinde olan gübre fiyatı kısa sürede 683 dolara kadar çıktı. Uzmanlar, Basra Körfezi’ndeki kapanmanın sürmesi ve sevkiyatların bahar ekim dönemine yetişmemesi halinde fiyatların daha da yukarı gidebileceğini belirtiyor.

StoneX analisti Josh Linville, mevcut durumun zamanlama açısından son derece olumsuz olduğunu belirterek, “Bu gelişmeler yılın hiçbir döneminde bundan daha kötü bir zamana denk gelemezdi.” değerlendirmesinde bulundu.

Çiftçiler ekim tercihlerini değiştirebilir

Eski ABD Tarım Bakanlığı başekonomisti ve şu anda Gıda ve Tarım Politikası Enstitüsü’nde görev yapan Seth Meyer, yükselen maliyetlerin çiftçilerin üretim planlarını değiştirebileceğini ifade etti. Meyer’e göre üreticiler, yüksek miktarda azotlu gübre gerektiren mısır ekimini azaltabilir ya da tarlalarda kullanılan gübre miktarını düşürebilir.

Üretim kesintileri küresel arzı daraltıyor

Ortadoğu’dan yapılan gübre sevkiyatlarının yalnızca Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerin aksaması nedeniyle değil, üretimde yaşanan kesintiler yüzünden de gerilemesi bekleniyor. Qatar Energy, dünyanın en büyük tek saha üre tesislerinden birinde üretimi durdurmak zorunda kaldı. Şirket, LNG tesislerine yönelik saldırılar nedeniyle doğalgaz üretiminin kesintiye uğraması sonucu tesisi besleyen gaz kaynağını kaybetti. Bölgenin diğer noktalarında da kükürt üretiminin düşmesi küresel tedariki daha da zayıflatıyor. Linville, “Bu gelişmeler küresel arzın önemli bir bölümünün kaybolmasına yol açtı.” dedi.

Asya’da arz sıkışıklığı ve fiyat riski büyüyor

Ortadoğu’ya yüksek derecede bağımlı olan ülkeler de gelişmelerden doğrudan etkileniyor. Hindistan, üre ve fosfatlı gübre ithalatının yüzde 40’tan fazlasını bu bölgeden sağlıyor. Katar’dan LNG tedarikinin keskin biçimde düşmesi nedeniyle Hindistan’daki üç üretim tesisi üre üretimini azaltmak zorunda kaldı. Sektör yetkilileri, kısa vadede hem üre hem de diamonyum fosfat arzında daralma bekliyor.

Analistler, küresel gübre piyasasının İran savaşı öncesinde de oldukça sıkışık olduğunu hatırlatıyor. Çin’in ihracat kısıtlamaları ve Avrupa’daki üreticilerin Rus gazındaki azalma nedeniyle üretimi kısmaları piyasayı zaten zorlamıştı. Bu süreçte üre fiyatlarının savaş öncesine göre ton başına yaklaşık 80 dolar arttığı ifade ediliyor.

Tüccarlar ayrıca Çin’in kükürt ithalatının yarısından fazlasını Ortadoğu’dan yaptığını, Endonezya’nın ise ihtiyacının yaklaşık yüzde 70’ini bu bölgeden karşıladığını belirtiyor. Çinli bir kükürt tüccarı, “Şu anda spot kargo bulmak gerçekten çok zor. Piyasada hazır yük neredeyse yok.” dedi.

Morningstar analisti Seth Goldstein ise piyasaların uzun sürebilecek bir savaş ihtimalini henüz tam olarak fiyatlamamış olabileceğini belirtti. Goldstein’a göre azot bazlı gübre fiyatları yaklaşık iki katına çıkabilir, fosfat fiyatları ise mevcut seviyelerin yüzde 50 üzerine tırmanabilir. Analist, arz şokunun birkaç haftadan uzun sürmesi halinde fiyatların 2022’deki Rusya-Ukrayna savaşı sırasında görülen zirvelere yeniden ulaşmasının şaşırtıcı olmayacağını ifade etti.

Gübre devinin eski CEO’su Kıbrıs’ta ölü bulundu

Çiftçiler zorda! Gübre bir ayda yüzde 10 zamlandı

Gübrede tarife krizi Türkiye için fırsat mı?