Sadece trilyon dolarlık fonu yönetmiyor, CEO'ları da sorguya çekiyor

Nicolai Tangen, 1 trilyon 850 milyar doları aşan Norveç Varlık Fonu'nun başında. Dünyanın en büyük şirketlerine milyarlarca dolar yatıran bu fonu yönetirken, aynı şirketlerin CEO'larını karşısına alıp kararlarını, risklerini ve yönetim anlayışlarını sorguluyor. Tangen için mesele yalnızca parayı büyütmek değil; o parayı yönetenlerin de hesap verebilir olmasını sağlamak.

Tangen'ın hikâyesini ilginç kılan, yönettiği fonun büyüklüğü kadar, bu göreve hangi geçmişten geldiği ve kamu adına yönettiği serveti nasıl bir anlayışla ele aldığı. Norveç'in petrol gelirlerini gelecek kuşaklar için değerlendiren fon, dünyanın dört bir yanındaki şirketlerde pay sahibi. Tangen ise bu devasa yatırım portföyünü yönetirken bir yandan da şirketlerin en tepesindeki isimlerle yaptığı söyleşilerle dikkat çekiyor.

Ancak bildiğimiz kadarıyla Tangen, Türkiye'den herhangi bir isimle söyleşi yapmadı. Buna karşın yönettiği Norveç Varlık Fonu bize yabancı değil. Fonun, Türkiye'de soruşturmayla bağlantılı 10 şirketteki yatırımlarının değeri 30 Haziran'da yaklaşık 9,9 milyar TL düzeyindeydi. Aynı miktarda hisseyi elinde tuttuğu varsayımıyla yapılan hesaplamaya göre bu tutar, 15 Ekim itibarıyla yaklaşık 4,36 milyar TL'ye geriledi. Bu, yaklaşık 5,55 milyar TL'lik, yüzde 56'lık teorik değer kaybı anlamına geliyor. Fonun bu dönemdeki alım satımları bilinmediğinden, söz konusu tutarı gerçekleşmiş zarar olarak değerlendirmek doğru değil.

Özel sektörden kamuya geçmesi tartışılmıştı

Tangen, 2020'de Norveç Varlık Fonu'nun yönetimini devraldı. Bu göreve gelmeden önce kendi yatırım şirketi AKO Capital'i kurmuş ve finans dünyasında önemli bir servet edinmişti. Ancak özel sektördeki başarılı yatırımcı kimliği, kamu görevine geçişinin ardından beraberinde tartışmaları da getirdi. Kendi yatırımları, sanat koleksiyonu ve yaşam tarzı, yönettiği kamu servetinin büyüklüğü düşünüldüğünde daha yakından izlenmeye başladı.

Norveçlilerin ölçülü yaşam tarzıyla tanındığını hatırlatan Oslo Sosyal Araştırmalar Enstitüsü araştırmacısı ve eski hükümet danışmanı Trygve Gulbrandsen, ülkenin seçkinlerinin gösterişten uzak durduğunu, lüks dağ evleri yerine daha mütevazı kulübeleri tercih edebildiğini anlatıyordu. Gulbrandsen'in bu gözlemi, Tangen'ın kamu görevine sarsıntılı girişini anlamak açısından da önemliydi. Özel servetiyle öne çıkan bir yatırımcının, toplum adına yönetilen böylesine büyük bir fonun başına geçmesi, Norveç'te yalnızca finansal performans üzerinden değerlendirilecek bir mesele değildi.

Fon, şirkette yönetimin de parçası oluyor

Fonun temel işlevi, ülkenin petrol ve doğal gaz gelirlerini dünya çapında yatırımlara dönüştürerek bu serveti gelecek kuşaklara aktarmak. Yönetilen varlığın büyüklüğü, alınan kararların etkisini de büyütüyor. Fonun bir şirketteki payı, yalnızca finansal getiri hesabı anlamına gelmiyor; şirket yönetimlerinin kararları, çevresel ve toplumsal etkileri ve uzun vadeli stratejileri de yatırım değerlendirmesinin parçası hâline geliyor.

Tangen'ın bu yaklaşımını kamuoyuna taşıdığı kanallardan biri de “In Good Company” adlı podcast'i. Programda küresel şirketlerin CEO'larıyla bir araya geliyor; iş dünyasının en güçlü isimlerine kariyerlerini, yönetim tarzlarını, başarısızlıklarını ve karar alma biçimlerini soruyor. Böylece fon yöneticiliğinin kapalı kapılar ardında yürütülen teknik bir faaliyet olduğu algısını kırmaya çalışıyor.

Tangen'den CEO'ara sıkı sınav

Tangen'ın söyleşilerini sıradan bir iş dünyası sohbetinden ayıran, konuklarının başarı hikâyeleriyle yetinmemesi. Büyük şirketlerin yöneticileri yatırımcı sunumlarında büyüme, kârlılık, yeni pazarlar ve gelecek hedefleri üzerinde duruyor. Tangen ise kararların arkasındaki insanı anlamaya çalışıyor. Bir yöneticinin hangi koşullarda risk aldığını, hata yaptığında ne öğrendiğini ve zor bir karar karşısında nasıl davrandığını sorguluyor.

Bu sorular, bir fon yöneticisi açısından doğrudan yatırım kararlarıyla ilgili. Finansal tablolar şirketin geçmiş performansını gösteriyor; ancak gelecekte nasıl bir performans sergileyeceğini anlamak için yönetim kadrosunun niteliği de önem taşıyor. Bir şirketin stratejisi kadar, o stratejiyi uygulayacak yöneticilerin muhakemesi, krizlere yaklaşımı ve kurum kültürünü nasıl şekillendirdiği de yatırımın riskini belirliyor.

Tangen'ın konuklarıyla yaptığı görüşmelerde merak ettiği başlıklardan biri de başarısızlık. Yöneticilerin kariyerlerindeki yanlış kararları nasıl yorumladıkları, hatalarından ne öğrendikleri ve aynı koşullarla yeniden karşılaştıklarında neyi farklı yapacakları, başarı öykülerinin çoğu zaman gölgede bıraktığı konular. Oysa yatırımcı açısından bir şirketin geleceği, yalnızca geçmişte kazandığı başarılarla değil, hatalarını ne kadar iyi yönettiğiyle de ilgili.

CEO'ların en zayıf noktalarını arıyor

Tangen'ın yaklaşımında insan faktörü, finansal analizden ayrı bir başlık değil. Yapay zekâdan jeopolitiğe, tedarik zincirlerinden değişen tüketici davranışlarına kadar şirketlerin karşı karşıya olduğu riskler, yöneticilerin karar alma yeteneklerini her zamankinden daha fazla sınarken bu yeteneği anlamak yatırımcı için kritik hâle geliyor.

Bir CEO'nun teknolojik dönüşüme nasıl yaklaştığı, belirsizlik karşısında ne kadar hızlı karar verebildiği ve kısa vadeli sonuçlarla uzun vadeli hedefler arasında nasıl denge kurduğu, şirketin rekabet gücünü etkiliyor. Üstelik büyük şirketler artık yalnızca kendi sektörlerindeki rakipleriyle mücadele etmiyor. Siyasi gerilimler, ticaret politikaları, enerji maliyetleri ve teknolojik değişim, yönetim kararlarının sonuçlarını çok daha hızlı biçimde değiştirebiliyor.

Bu nedenle Tangen'ın söyleşileri, yöneticilerin kamuoyuna sunduğu başarı anlatılarının ötesine geçmeye çalışıyor. Şirketlerin bilançosu ve piyasa değeri yatırım kararının önemli parçaları. Fakat aynı veriler, bir şirketin neden başarılı olduğunu ya da neden tökezleyebileceğini tek başına açıklamıyor. Yönetim kalitesini anlamak, yatırımcının geleceğe ilişkin değerlendirmesini tamamlayan unsurlardan biri.

Elon Musk örneği

Tangen'ın CEO'larla yaptığı görüşmelerde öne çıkan konulardan biri, olağanüstü büyüme hikâyelerinin arkasındaki liderlik anlayışı. Elon Musk gibi isimler, bir yandan şirketlerini teknoloji ve sanayinin sınırlarına taşıyan girişimciler olarak görülüyor; diğer yandan aldıkları yüksek riskli kararlar ve yönetim tarzlarıyla tartışılıyor.

Tesla ve SpaceX gibi şirketlerin hikâyeleri, yatırımcı açısından yalnızca ürün ve teknoloji meselesi değil. Bu şirketlerin geleceği, kurucularının vizyonuna, sermayeyi nasıl kullandıklarına, riskleri nasıl yönettiklerine ve ekiplerini nasıl yönettiklerine de bağlı. Büyük hedefler yüksek getiri potansiyeli yaratırken, aynı zamanda büyük belirsizlikleri de beraberinde getiriyor.

Tangen'ın CEO'larla yaptığı söyleşilerin yatırımcı açısından değeri burada ortaya çıkıyor. Bir yöneticinin kendisini nasıl anlattığı, başarısızlıklarını nasıl değerlendirdiği ve eleştiriye nasıl yaklaştığı, bilanço tablolarında yer almayan ipuçları sunabiliyor. Elbette bir podcast söyleşisi tek başına yatırım kararının yerini tutamaz. Ancak şirketi yöneten insanı anlamaya yönelik bu çaba, finansal analizle birlikte değerlendirildiğinde daha geniş bir perspektif sağlayabilir.

Norveç Varlık Fonu'nun başındaki Tangen, bu yönüyle yalnızca portföy yöneten bir finansçı değil. Küresel şirketlerin yönetim anlayışını, liderlik tercihlerini ve gelecek planlarını anlamaya çalışan bir yatırımcı. CEO'larla yaptığı görüşmeler, fonun yatırımlarını doğrudan açıklayan birer analiz raporu olmasa da iş dünyasının karar mekanizmalarına içeriden bakma imkânı sunuyor.

Sonuçta 1,85 trilyon doları aşan bir fonu yönetmek, yalnızca doğru hisseleri seçmekten ibaret değil. O hisselerin arkasındaki şirketleri, şirketlerin arkasındaki yönetimleri ve bu yönetimlerin değişen dünyada nasıl karar aldığını anlamak gerekiyor. Tangen'ın CEO'lara yönelttiği soruların temelinde de bu arayış var: Büyük şirketlerin geleceğini anlamak için yalnızca rakamlara değil, o rakamları üreten insanlara da bakmak. (Ekonomim)