Rusya iklim krizini fırsata çevirdi: Avrupa köşeye mi sıkışıyor?

Selman Yavuz Demiröz – Finansingundemi.com

Aşırı sıcaklar ve tarihi nitelikteki kuraklık Avrupa’yı Ukrayna cephesinde Rusya lehine bir ateşkese zorlayabilir. Kuraklığın Avrupa’da sebep olduğu 180 milyar euroluk ağır fatura Rusya’nın Ukrayna’daki stratejik hedeflerini de değiştirdi. İklim krizinin ortaya çıkardığı tek sorun sıcak havalar değil. Rusya’nın stratejik saldırıları özellikle kış aylarında Avrupa’nın gıda güvenliğine kritik bir darbe vurma potansiyeli taşıyor.

Avrupalılar kendi tarlalarında rekor verim kayıplarıyla boğuşuyor ve dış tedarike olan bağımlılığı artıyor.

İklim değişikliği etkisiyle Tuna Nehri gibi alternatif su yollarının işlevsizleştiği bir ortamda Rusya'nın Ukrayna limanlarını hedef alması Avrupa için ne anlama gelecek? Arz daralması, market raflarındaki enflasyonu tırmandırarak Moskova lehine bir ateşkes baskısı yaratabilir mi? İşte bu soruların yanıtları:

Avrupa'nın ağır kuraklık nedeniyle tarımsal üretimde kayıp yaşadığı kritik bir dönemde Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırıları liman ve lojistik altyapı hedeflerine odaklanıyor. Ukrayna'nın tahıl ihracatı ağustosun ilk yarısında yüzde 76 gerilerken, Avrupa’da iklim değişikliği etkisiyle oluşan kuraklığın AB ekonomisine 180 milyar euro fatura çıkarabileceği hesaplanıyor. İki krizin birleşmesi Avrupa'da gıda fiyatlarını sert biçimde yükseltebilir ve ateşkes yönündeki siyasi baskıyı artırabilir.

Rusya'nın son günlerde Ukrayna'da vurduğu hedeflerin niteliği oldukça dikkat çekici. Odesa'daki limanların yanı sıra enerji altyapısı, lojistik merkezleri ve ulaşım bağlantıları saldırıların hedefleri olarak öne çıkıyor. Rusya, 13 Ağustos'ta Ukrayna'nın Tuna üzerindeki en önemli tahıl çıkış noktalarından İzmail Limanı’nı da vuruldu.

Saldırılar, Avrupa açısından kritik bir dönemde gerçekleşti. Zira Ukrayna'nın Karadeniz üzerinden tahıl ihracatı halihazırda ciddi biçimde aksamış durumda. Alternatif güzergâhlardan Tuna Nehri de kuraklık nedeniyle rekor düşük seviyelere gerilemiş durumda.

Ortaya çıkan tablo basit ancak çarpıcı:

Karadeniz'deki çıkış yolları savaş nedeniyle daralırken, Tuna kuraklık nedeniyle kapasite kaybediyor.

 
Kuraklık sonrası Tuna Nehri'nden bir fotoğraf

Ukrayna'nın tahıl ihracatı yüzde 76 düştü

Ukrayna tarımsal ürünlerinin büyük bölümünü normal koşullarda Karadeniz limanlarından ihraç ediyor. Ancak artan güvenlik riski ve limanlara yönelik saldırılar nedeniyle ülkenin tahıl ihracatı ağustosun ilk yarısında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 76 geriledi.

Karadeniz'deki kaybın Tuna ve demiryollarıyla telafi edilmesi ise kolay görünmüyor.

Tuna'daki düşük su seviyesi gemilerin daha az yük taşımasına neden olurken, İzmail'e yönelik saldırı alternatif güzergâh üzerindeki baskıyı daha da artırdı.

Rusya'nın Avrupa'daki kuraklığı fırsata çevirmek amacıyla bu hedefleri seçtiğine ilişkin açık bir kanıt bulunmuyor. Ancak mevcut koşullar saldırıların ekonomik etkisini geçmiş yıllara kıyasla çok daha ağır hale getiriyor.


Ukrayna'da vurulan bir depo

Avrupa'nın kendi tarlaları da alarm veriyor

Sorunun diğer tarafında ise Avrupa'nın kendi üretimi var.

Aşırı sıcaklık ve yağış eksikliği nedeniyle Avrupa'da özellikle mısır ve ayçiçeği verim beklentileri yüzde 6-7 aşağı çekildi. Fransa ve Orta Avrupa'da ürün kayıpları beklenirken, bazı tahıl türlerinde son yılların en düşük hasatlarından biri ihtimal dahilinde bulunuyor.

Tüm bu gelişmeler, Avrupa'nın önümüzdeki sonbahar ve kış aylarında dışarıdan daha fazla ürüne ihtiyaç duyabileceği bir ortam oluşturuyor. Böyle bir dönemde Ukrayna'daki ürün depolarının vurulması ve limanların güvensiz hale getirilmesi, Avrupa'yı Ukrayna dışında alternatif pazarlara yönelmeye zorlayabilir.

Elbette Avrupa'nın gıdasız kalması beklenmiyor. Zira Avrupalılar ülkeleri ihtiyaç duydukları tahıl ürünlerini ABD, Kanada ve Brezilya gibi ticaret ortaklarından temin edebilir. Ancak asıl risk, yüksek maliyetler nedenyile aynı ürünü daha pahalıya satın almak zorunda kalınmasında yatıyor.


Fransa'da bir ayçiçeği tarlası

Fatura market raflarına kadar uzanabilir

Özellikle mısır fiyatlarında ortaya çıkabilecek olası bir artışın etkileri sadece tahıl piyasasını ilgilendirmeyecek derecede geniş çaplı:

Mısırın hayvan yeminde yoğun şekilde kullanılması nedeniyle artan maliyetler zamanla et, süt, yumurta ve tavuk fiyatlarına yansıyabilir. Ukrayna'nın önemli üreticilerinden olduğu ayçiçeği ve diğer yağlı tohumlardaki arz sıkışıklığı da bitkisel yağ ve işlenmiş gıda fiyatlarını yukarı çekebilir.

Avrupa açısından ortaya çıkabilecek risk zinciri ise aşağıdaki gibi:

Düşük hasat → Artan ithalat ihtiyacı → Ukrayna tahılına erişimin azalması → Daha pahalı tedarik → Yükselen gıda fiyatları


Kiev yakınlarında Rusya saldırılarıyla ağır hasar gören şehrin en büyük deposu

Kuraklığın faturası 180 milyar euro

Üstelik Avrupa bu olası gıda şokuna güçlü bir ekonomik zeminde yakalanmıyor.

Triodos Bank'ın hesaplamasına göre aşırı sıcaklık ve kuraklığın 2026 yılında Avrupa Birliği ekonomisine maliyeti yaklaşık 180 milyar euroya, yani AB GSYH'sinin yüzde 1'ine ulaşabilir.

Kuraklık yalnızca tarımı değil sanayi ve enerji sistemini de etkiliyor.

Ren Nehri'ndeki tarihi düşük su seviyeleri Almanya'da yük taşımacılığını ve sanayi üretimini zorlarken, Tuna'daki düşüş Romanya ve Macaristan'daki nükleer santrallerin üretim kapasitesini etkiledi.

Avrupa böylece aynı anda gıda, enerji, lojistik ve büyüme baskısıyla karşı karşıya kalıyor.

Ateşkes baskısı artabilir mi?

Rusya açısından asıl stratejik avantaj da burada ortaya çıkabilir.

Avrupa'da gıda enflasyonunun yeniden hızlanması; enerji maliyetleri ve zayıf büyümeyle birleşirse savaşın ekonomik faturası doğrudan vatandaşların günlük yaşamında daha görünür hale gelebilir.

Bu durum Avrupa'nın Rusya'nın bütün şartlarını kabul edeceği anlamına gelmiyor. Ancak savaşın maliyeti yükseldikçe Avrupa hükümetlerinin çatışmaların durdurulması veya en azından Karadeniz ticaret yollarının güvence altına alınması için daha güçlü baskı yapması ihtimali artabilir.

İlk işaretler geldi

Rusya’nın bu stratejisi şimdiden meyvelerini vermiş bile olabilir. Ukrayna, 13 Ağustos'ta Rusya'ya Karadeniz'deki sivil hedeflere yönelik karşılıklı saldırıların durdurulmasını öngören bir ateşkes teklif etti. Teklif, Ukrayna'nın tahıl ihracatının sert biçimde gerilediği ve küresel gıda arzına ilişkin endişelerin arttığı bir dönemde gündeme geldi.

Ortaya çıkan tablo küresel ısınma sonucunda ortaya çıkan kuraklığın ekonomik etkilerin yanı sıra siyasi ve stratejik sonuçları olduğunu gösterir nitelikte. Kurak geçen yaz aylarının ardından kış dönemi için Avrupa’nın en kritik sorunu artık sadece ne kadar ürün hasat edeceği olmayacak. Zira Ukrayna’daki tahılın ne kadarının Avrupa’ya ulaşabileceği de bir o kadar önemli bir sorun.

Kuraklık Avrupa'nın üretimini azaltırken Rusya Ukrayna'nın çıkış kapıları üzerindeki baskısını sürdürürse, Moskova'nın savaşta elde edeceği en önemli avantajlardan biri cephede değil, Avrupa'nın market raflarında ortaya çıkabilir.

Moskova’dan Avrupa Birliği gemilerine açık tehdit

Şok açıklama: Rusya tarafsız sularda da ticari gemileri vuracak

Rusya, Donetsk'te Petrovka yerleşimini ele geçirdiğini açıkladı