Petrol var, tanker yok: Körfez’de taşımacılık krizi büyüyor

Körfez’de çatışmalar ve Hürmüz Boğazı çevresindeki güvenlik riskleri, petrol piyasasında yeni bir darboğaz oluşturdu. Sorun artık yalnızca petrolün üretimi ya da fiyatı değil; milyonlarca varillik petrolün dünya pazarlarına hangi gemilerle taşınacağı. Artan risk nedeniyle tanker sahiplerinin bir bölümü bölgeden çekilirken, taşımacılığı sürdüren şirketler çok daha yüksek navlun talep ediyor.

TANKER FİYATLARI 130 MİLYON DOLARI AŞTI

Petrol ihracatçılarının kargolarını ulaştırabilmek için tanker arayışını artırması, gemi piyasasında fiyatları da yukarı taşıdı. Gemi acentesi Braemar verilerine göre, en büyük tanker sınıfındaki yeni gemiler ile modern ikinci el tankerlerin fiyatı geçen çeyrekte 130 milyon doların üzerine çıkarak 2008'den bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.

Bir süper tankerin bir yıllık kiralama maliyeti de tarihi seviyelere yükseldi. Böylece Körfez’deki güvenlik sorunu, petrol piyasasının yanı sıra deniz taşımacılığında da doğrudan bir maliyet baskısı yaratmaya başladı.

KİRALAMAKTAN SATIN ALMAYA GEÇİŞ

Tanker bulmanın zorlaşması, Körfez ülkelerinin stratejisini de değiştiriyor. Üreticiler yalnızca gemi kiralamak yerine filolarını doğrudan büyütmeye yöneliyor.

Abu Dabi Ulusal Petrol Şirketi Adnoc, ağustosta 1,3 milyar dolar karşılığında altı süper tanker ve beş büyük LNG gemisi satın aldı. Suudi Arabistan merkezli Bahri'nin filosu da 107 gemiye ulaşarak rekor seviyeye çıktı.

TANKER SAYISINDAN ÇOK RİSK İŞTAHI BELİRLEYİCİ

Piyasadaki asıl sıkışıklık gemi sayısından kaynaklanmıyor. Kritik mesele, tanker sahiplerinin savaş ve çatışma riski taşıyan rotalarda seyretmeye ne kadar istekli olduğu.

Bazı armatörler Körfez'den uzaklaşırken, bölgede kalmayı tercih eden şirketler riskin karşılığını daha yüksek navlunla istiyor. Clarksons verilerine göre en büyük ham petrol tankerlerinin spot piyasa kazançları yalnızca bu hafta yüzde 20 arttı.

HÜRMÜZ GEÇİŞİNİN GÜNLÜK BEDELİ 550 BİN DOLARI AŞTI

Riskin navlunlara yansıması özellikle Hürmüz hattında belirginleşiyor. Yüksek riskli Kızıldeniz-Çin seferlerinde günlük tanker kazancı yaklaşık 318 bin dolara, Hürmüz Boğazı üzerinden Çin'e yapılan taşımacılıkta ise 550 bin doların üzerine çıktı.

Böylece tanker piyasası adeta iki farklı gruba ayrılmış durumda. Bir tarafta 100 milyon doların üzerindeki gemilerini savaş bölgesine sokmak istemeyen armatörler, diğer tarafta ise yüksek risk karşılığında olağanüstü kazanç elde etmeyi göze alan sınırlı sayıdaki işletmeci bulunuyor.

HÜRMÜZ'DE YÜK BİRKAÇ TANKERİN OMZUNDA

Vortexa verileri, Körfez'deki taşımanın ne kadar dar bir tanker grubuna bağımlı hale geldiğini ortaya koyuyor. Hürmüz Boğazı'na giren ve çıkan seferlerin yüzde 50'den fazlasını yalnızca 29 tanker gerçekleştiriyor.

Bu tablo, petrol akışının devam etmesine rağmen taşımacılık zincirinin giderek daha kırılgan hale geldiğine işaret ediyor. Tanker sahiplerinin risk iştahındaki küçük bir değişim bile bölgedeki petrol sevkiyatını etkileyebilecek noktaya gelmiş durumda.

PETROLÜN ROTASI UZADIKÇA TANKER TALEBİ ARTIYOR

Hürmüz çevresindeki risk, petrol ticaretinin rotalarını da yeniden şekillendiriyor. Affinity Ship verilerine göre ham petrol tankerlerinde ton-mil talebi temmuz ayında yıllık bazda ilk kez yükseldi.

ABD ve Karadeniz'den devreye giren alternatif tedarik rotaları özellikle Suezmax ve Aframax tipi tanker talebini destekledi. Buna karşılık ürün tankerlerinde aynı hareket görülmedi. Temmuz ayında ürün tankerlerinin ton-mil talebi yıllık bazda yüzde 24 geriledi.

Küresel rafinaj kapasitesinde günlük yaklaşık 5 milyon varillik kayıp yaşanması da LR2 tankerlerinin ton-mil talebini yüzde 54, LR1 talebini ise yüzde 28 aşağı çekti.

KAYIPLARIN TELAFİSİ 18 AY SÜREBİLİR

Petrol piyasasında tanker ihtiyacını canlı tutabilecek bir diğer unsur ise küresel stokların yeniden oluşturulması olacak.

Aramco'nun değerlendirmesine göre tedarik zincirlerinde yaşanan 2,6 milyar varili aşan petrol kaybının yerine konulması gerekiyor. Mevcut tedarik hızı günlük ortalama 2,1 milyon varil seviyesinde kalırsa bu açığın kapatılması yaklaşık 18 ay sürebilecek.

AKDENİZ YENİ BİR TANKER HATTINA DÖNÜŞEBİLİR

Tanker talebinin yalnızca Körfez'le sınırlı kalması beklenmiyor. BRS Shipbrokers'a göre Macaristan ile Hırvatistan'ın Adria sistemi üzerinden petrol taşınmasına ilişkin anlaşması, Akdeniz'deki ham petrol tankerleri için yeni bir talep alanı yaratabilir.

Rusya'ya bağımlı petrol akışlarının alternatif kaynaklara yönelmesi halinde özellikle Akdeniz'de çalışan Suezmax tipi tankerlerin bu değişimden faydalanması bekleniyor.

ALTERNATİF LİMANLAR HÜRMÜZ'ÜN YÜKÜNÜ TAŞIYAMIYOR

Körfez ülkeleri Hürmüz Boğazı'na olan bağımlılığı azaltmak amacıyla Yanbu ve Fujairah gibi alternatif terminalleri kullanıma açıyor. Ancak mevcut altyapının kapasitesi, boğazın taşıdığı petrol hacminin tamamını karşılamaya yetmiyor.

Çatışma öncesinde Hürmüz Boğazı'ndan günde yaklaşık 15 milyon varil petrol geçiyordu. Boru hatları ve alternatif ihracat terminalleri bu hacmin tümünü ikame edemediği için tankerler, Körfez petrolünün küresel piyasalara ulaşmasında kritik konumunu koruyor.

Sonuç olarak Körfez'deki petrol ticaretinin yeni darboğazı üretim değil, taşıma kapasitesi ve risk haline geliyor. Petrol üreticileri sevkiyatı sürdürmek için daha fazla gemi ararken, armatörler ise savaş riskini fiyatlara yansıtıyor. Bu durum tanker piyasasında fiyatları yukarı iterken, petrolün dünya pazarlarına ulaşma maliyetini de artırıyor.

Trump: Hürmüz Boğazı'nın tam kontrolü bizde