Küresel dengeyi ancak gelişen ülkeler kurar

KEMAL DERVİŞ FINANCIAL TIMES İÇİN YAZDI “Özellikle ABD’nin geniş cari işlemler açığı ve Çin’in büyük cari fazlasının, ABD finansal piyasalarına aşırı likidite sağlayarak 2008 - 2009 krizinde etkili olduğu konusunda yaygın bir kanı var. Ekonomik toparlanmayı sağlamak için dünyadaki talebi dengelemek gerektiği konusunda ise görüş birliği bulunuyor. ABD’de hane halkları ve iş dünyası bilançolarını yeniden ele almak zorunda. Bu da daha fazla tasarruf ve daha az açık, yani ABD’de mal ve hizmet talebinde düşüş demek. Bu durum dünyanın geri kalanından gelecek taleple ikame edilebilir. Dünyanın geri kalanı denince genelde Çin anlaşılıyor. Ancak ne ABD’nin açığı, ne de Çin’in fazlası yalnızca birbirinden kaynaklanıyor. Çin’in cari fazlası 2008’de 426 milyar dolardı. ABD’nin açığı ise 706 milyar dolar. Tüm bu rakamlar dünyayla yapılan ticaretin sonucu. IMF, Çin’in fazlasının 2012’de 595 milyar dolara çıkmasını bekliyor. Ancak Çin’e çok fazla odaklanılıyor. Cari fazlasının azalması arzulanan bir durum olsa da, bu durumun Çin’in büyümesini etkilemeden bir anda olması beklenemez. Çin, büyüme modelini ihracat ve ithal ikamesinden ticaret dışı sektörlere yönelerek ve parasının değerlenmesine izin vererek yıllar içinde değiştirebilir. Çin, bunu çok hızlı yapmaya kalkarsa büyümesini yavaşlatır. Çin’in büyümesi tüm dünyanın büyümesi için önemli. Bir başka sorun da, Körfez bölgesindeki petrol ihracatçılarının geniş cari fazlaları olması. IMF bu rakamın 250 milyar dolara yakın olduğunu öngörüyor. Japonya da yaşlanan nüfusu yüzünden tasarrufa yönelecek ve fazla vermeyi sürdürecek. Dünya ekonomisini tekrar dengeleyecek talep artışı nereden gelmeli? Kim büyük açıklar vermeli? Bariz cevap, Çin dışındaki gelişmekte olan ekonomiler. Hepsinin dış ödemeler dengesi ve ekonomik beklentileri birbirinden farklı. Ancak makroekonomik yapılarının iyileşmesine, yatırıma ihtiyaç duymalarına ve yüksek getirilerine rağmen yakın geçmişte bir bütün olarak sermaye girişi sağlayamadılar. Tersine bu ülkeler arasında bir çoğu döviz rezervlerini dünya sermaye piyasalarındaki risklere karşı sigorta olarak kullanmaya çalıştı. Bu ülkelerin bir çoğu yabancı yatırımcılar tarafından riskli görülüyor. 2012’yi bir referans noktası olarak alırsak, eğer bu ülkeler bütün olarak 500 milyar dolarlık bir cari açığı sürdürebilseler, -ki bu da milli gelirlerinin yüzde 3’üne denk gelir- dünyanın geri kalanında net talebe çok önemli bir katkı sağlar. Çin’in fazlalarının ani ve hızlı biçimde azalmasındansa, dünya ekonomisine daha nazik biçimde bir denge getirir. Bunu sağlamak için yapılması gereken: Gelişmekte olan ülkelere Çin ve Körfez’deki petrol ihracatçılarından daha fazla yatırım yapılması, çok uluslu kalkınma bankalarından daha fazla kredi, özel yatırımların risklerini azaltacak çok taraflı sigorta yapılanmaları, rezerv ihtiyacını azaltacak IMF finansmanı ve bu ülkelerin kendilerinin sağlam ekonomik politikalar geliştirmesi.” STIGLITZ 2010’UN İKİNCİ YARISI İÇİN UYARDI ABD’ye yeni bir paket gerekli Ünlü iktisatçı Joseph Stiglitz, ABD’de yeni bir teşvik paketine ihtiyaç olduğunu söyledi Nobel ödüllü iktisatçı Joseph Stiglitz, ABD’de 2010 yılının ikinci yarısında büyümenin yavaşlama olasılığının yüksek olduğunu ve ABD hükümetinin yeni bir teşvik paketi hazırlaması gerektiğini söyledi. Singapur’da bir açıklama yapan Stiglitz, ABD ekonomisinin iş piyasasına yeni girenler için istihdam yaratacak hızda büyüme imkanı bulunmadığını belirtti. Yeni bir teşvik paketinin hazırlanması gerektiğini söyleyen Stiglitz, “ABD’de ekonominin yavaşlama olasılığı çok, çok yüksek. Negatife dönme riski de fazla. Ekonomi toparlarsa teşvike gerek kalmaz. Ancak hazırlıksız durumdayken ekonomi kötüye giderse, çok zor durumda kalınır” dedi. New York’taki Columbia Üniversitesi’nde ders veren Prof. Stiglitz, eski ABD Başkanı Bill Clinton döneminde de Beyaz Saray’da danışmanlık görevinde bulunmuştu. Stiglitz, ekimde yaptığı açıklamada istihdam piyasalarının halen “çok kötü durumda” bulunduğunu, ABD ve diğer ülkelerin teşvikleri geri çekmeye başlaması için erken olduğunu açıklamıştı. Geçen yıl Nobel Ekonomi Ödülü’nü alan ABD’li Paul Krugman da geçen ay ABD’nin teşvik harcamalarını artırması gerektiği, aksi takdirde “yıllarca yüksek işsizlik riskiyle” karşı karşıya kalacağı uyarısında bulunmuştu. ABD’de son iki yılda 7 milyon kişi işsiz kaldı. Ekimde yüzde 10.2 ile 26 yılın en yükseğine çıkan işsizlik oranı kasımda ise yüzde 10 oldu. Gelecek yıl 4. çeyrekte işsizliğin yüzde 9.3 - 9.7 arası olması bekleniyor.