Küresel borç yükü için IMF ve Dünya Bankası'ndan yeni arayış

Gelişmekte olan ülkelerde yüksek faizlerin borç yükünü ağırlaştırması yeni bir finansman modeli arayışını başlattı. Rockefeller Foundation ve kalkınma finansmanı uzmanlarının hazırladığı “Growth and Investment Reset” planı, borcu henüz sürdürülebilir durumda olan ancak finansman sıkışıklığı yaşayan ülkelerin krize sürüklenmeden desteklenmesini amaçlıyor.

Yaklaşık 40 ülkenin yararlanabileceği modelde IMF’nin yeni ve uzun vadeli bir finansman programı oluşturması, Dünya Bankası’nın kredi ve garantilerini artırması, Çin gibi ikili kreditörlerin mevcut borçların vadelerini uzatması ve özel sektör borçlarının daha düşük maliyetle refinanse edilmesi öngörülüyor.

Faiz ödemeleri artıyor 

Planın arkasındaki temel sorun gelişmekte olan ülkelerin hızla büyüyen faiz faturası. Çalışmanın yazarlarından Christina Segal-Knowles’ın verdiği bilgiye göre faiz ödemeleri gelişmekte olan ülkelerde ortalama olarak kamu gelirlerinin yüzde 10’unu aşmış durumda.

Bazı ülkelerde durum daha ağır. On ülkede yalnız faiz için yapılan ödemeler, hükümetlerin altyapı, eğitim, sağlık ve diğer kamu yatırımlarına ayırdığı toplam kaynağı geçmiş bulunuyor. Böylece devletler yeni yatırım yapmak yerine giderek daha büyük miktarda kaynağı eski borçlarını çevirmek için kullanmak zorunda kalıyor.

Sorunun önümüzdeki yıllarda daha da büyümesinden endişe ediliyor. Pandemi döneminde çok düşük faizlerle alınan dış borçların önemli bölümünün vadeleri yaklaşırken küresel faizlerin geçmiş döneme göre çok daha yüksek olması, aynı borcun yenilenmesini ciddi biçimde pahalılaştırıyor.

IMF için ayrı program önerisi

Yeni modelin en önemli ayağını IMF oluşturuyor. Öneriye göre Fon, programa kabul edilen ülkelere mevcut kredi mekanizmalarına ek olarak önemli miktarda, uzun vadeli ve uygun maliyetli finansman sağlayacak ayrı bir program kuracak.

Dünya Bankası’nın da kredi kapasitesi ve garanti araçlarıyla bu finansmanı desteklemesi planlanıyor. Amaç, IMF veya Dünya Bankası’ndan düşük maliyetle alınan yeni paranın yalnızca eski borçları kapatmak için kullanılmasını önlemek ve ülkelere yeniden yatırım yapabilecekleri mali alan açmak.

Planın tasarımcıları özellikle düşük maliyetli çok taraflı kredilerin Çin gibi ikili kreditörlere olan borçları ödemek için kullanılmasına karşı çıkıyor. Böyle bir yapı, ülkenin toplam borç sorununu çözmek yerine borcun yalnızca bir kreditörden diğerine taşınmasına yol açıyor.

Yeni sistemde uluslararası kuruluşlardan gelecek ek finansmanın büyüme, altyapı ve yatırım programlarına bağlanması hedefleniyor. Böylece borç çevriminin yanında ekonominin gelir üretme kapasitesinin de artırılması amaçlanıyor.

Çin ve özel kreditörlerden de çaba isteniyor

Planın yalnız IMF ve Dünya Bankası tarafından uygulanması yeterli görülmüyor. Çin başta olmak üzere devletler arası kredi sağlayan resmi kreditörlerin de programa katılan ülkelerin mevcut borçlarını çevirmesi veya vadelerini uzatması isteniyor.

Özel kreditörler tarafında ise Dünya Bankası ve diğer çok taraflı kalkınma bankalarının garanti kapasitesinin daha fazla kullanılması öngörülüyor. Garantiler sayesinde yüksek faizli özel sektör borçlarının daha düşük maliyetle yeniden finanse edilmesi hedefleniyor.

Dünya Bankası, Inter-Amerikan Kalkınma Bankası ve Afrika Kalkınma Bankası benzer garanti modellerini daha önce bazı ülkelerin yüksek maliyetli borçlarını değiştirmek veya yeni borçlanmaların faizini azaltmak için kullandı. Yeni öneri, bu yöntemin daha geniş bir ülke grubuna ve çok daha büyük ölçeğe taşınmasını istiyor.

Yaklaşık 40 ülkenin ilk aşamada programa uygun olabileceği belirtilirken kriterin borçların tamamen sorunsuz olması değil, henüz sürdürülebilir kabul edilmesi olacak. Bazı ülkelerin programa katılmadan veya finansman alırken ayrıca borç yapılandırmasına gitmesi de gerekebilecek.

Kritik pazarlık Bangkok’ta 

Planın zamanlaması da dikkat çekiyor. IMF ve Dünya Bankası’nın yıllık toplantıları gelecek hafta Bangkok’ta yapılacak ve gelişmekte olan ülkelerin borç yükü toplantıların ana başlıklarından biri olacak.

Enerji maliyetlerindeki yükseliş, dış yardımlardaki gerileme, iklim kaynaklı ekonomik kayıplar ve yüksek küresel faizler özellikle düşük ve alt-orta gelirli ülkelerin finansman imkanlarını daraltıyor. Bu nedenle yeni modelin Bangkok’taki görüşmelerde hükümetler ve uluslararası finans kuruluşları arasında tartışılması bekleniyor.

Planı hazırlayan uzmanların hedefi, öneriyi gelecek yıl İngiltere dönem başkanlığındaki G20 gündemine taşımak. Bunun gerçekleşmesi halinde IMF, Dünya Bankası, Çin, diğer resmi kreditörler ve özel yatırımcıların aynı finansman çerçevesine dahil edilmesi için siyasi anlaşma aranacak.

Asıl amaç ise ülkeleri temerrüde düştükten sonra kurtarmaya çalışmak yerine borç sürdürülebilirliği bozulmadan önce finansman sıkışıklığını çözmek. Mevcut sistemde borç krizi derinleştikten sonra başlayan uzun yapılandırma görüşmelerinin ekonomik maliyeti düşünüldüğünde, yeni plan bu yaklaşımı tersine çevirmeyi hedefliyor.

IMF Başkanı'ndan çağrı

Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı Kristalina Georgieva, küresel ekonominin yapay zeka, enerji fiyatları ve kamu borçları ile büyük bir belirsizlik ve hızlı değişim döneminden geçtiğini belirterek, düşük büyüme oranlarını yukarı taşımak için acil politika adımları atılması çağrısında bulundu.

IMF Başkanı Georgieva, Tayland'da gerçekleştirilecek IMF-Dünya Bankası Yıllık Toplantıları öncesinde Singapur'da konuştu.

Konuşmasında küresel ekonomiyi zorlayan üç ana dinamiğe dikkati çeken Georgieva, yapay zekanın getirdiği dengesizlikler, yüksek enerji fiyatları ve rekor kamu borçlarına karşı uyarılarda bulundu.

Georgieva, küresel ekonominin yapay zeka, enerji fiyatları ve kamu borçları ile büyük bir belirsizlik ve hızlı değişim döneminden geçtiğini belirterek, düşük büyüme oranlarını yukarı taşımak için acil politika adımları atılması çağrısını yineledi.

Küresel kamu borçlarının GSYH'nin yüzde 100'ünü aşacağını belirten Georgieva, hükümetlerden acil bütçe disiplini uygulamalarını ve yapay zekaya hazırlanmalarını istedi.

Acemoğlu’ndan kritik yapay zekâ uyarısı: İşsizliği 3 katına çıkarabilir

BIS'ten kamu borcu uyarısı: Yeni krizlerde merkez bankalarının işi zorlaşacak

ABD'nin kamu borcu 40 trilyon doları aştı! Faiz baskısı Avrupa'ya sıçradı