İran’ın misilleme kartları açıldı: İşte olası senaryolar

ABD’nin İran’a yönelik yeni saldırıları, yaklaşık altı aydır süren çatışmada gerilimi yeniden tırmandırdı. Saldırıların ardından İran, Ürdün, Bahreyn, Kuveyt ve Irak’ta bulunan ABD hedeflerine füze saldırıları gerçekleştirdiğini duyurdu.

Yaşanan gelişmelerin ardından Tahran’ın, çatışmaların daha da büyümesi veya ABD’nin İran ekonomisine yönelik baskısını artırması durumunda başvurabileceği misilleme seçenekleri yeniden gündeme geldi.

Reuters’ın değerlendirmesine göre İran’ın önündeki olası adımlar, yalnızca ABD’nin bölgedeki askeri unsurlarını hedef almakla sınırlı değil. Körfez’deki enerji altyapısına saldırılar, Hürmüz Boğazı’ndaki petrol trafiğinin engellenmesi, Kızıldeniz’de deniz taşımacılığına yönelik baskının artırılması ve Batı ülkelerine dönük siber ya da gizli operasyonlar seçenekler arasında gösteriliyor.

Körfez ülkelerine yönelik saldırılar artabilir

İran, savaşın 28 Şubat’ta başlamasından bu yana ABD’nin bölgedeki saldırılarına karşılık olarak çevre ülkelerde çeşitli hedeflere yönelik saldırılar düzenledi. Tahran’ın şimdiye kadar ağırlıklı olarak Körfez ülkeleri ve Ürdün’deki ABD üslerini hedef aldığı belirtilirken, bölgedeki enerji altyapısı da risk altında kaldı.

Reuters’a göre İran’ın petrol ve doğalgaz tesislerine yönelik saldırılarını yoğunlaştırması, küresel enerji fiyatlarında yeni yükselişleri tetikleyebilir. Böyle bir gelişmenin, ABD Başkanı Donald Trump yönetimi üzerindeki siyasi baskıyı artırabileceği ve enerji arzındaki olası açıkların kapatılmasını güçleştirebileceği değerlendiriliyor.

Elektrik santrallerinin yanı sıra Körfez ülkeleri için stratejik öneme sahip su arıtma ve deniz suyunu tatlılaştırma tesislerinin hedef alınması da bölge ülkelerinde ciddi sonuçlar doğurabilecek senaryolar arasında yer alıyor.

Hürmüz Boğazı’nda petrol akışı tamamen kesilebilir

İran’ın elindeki en güçlü kozlardan biri olarak Hürmüz Boğazı öne çıkıyor. İran Devrim Muhafızları’nın eski komutanı ve Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi’nin eski sekreteri Muhsin Rızai, ekonomik savaşın devam etmesi halinde Hürmüz Boğazı veya Basra Körfezi üzerinden petrol çıkışına izin vermeyeceklerini daha önce açıklamıştı.

İran’ın saldırıları ve deniz taşımacılığına yönelik tehditleri, savaşın başlamasından bu yana Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğinin büyük ölçüde gerilemesine yol açtı. Savaş öncesinde küresel enerji arzının yaklaşık beşte biri bu güzergâhtan geçiyordu.

Son dönemde bazı petrol tankerlerinin boğazdan geçişini sürdürmesine rağmen taşınan petrol miktarının düşük seviyelerde kaldığı belirtiliyor. İran’ın tankerleri füze, insansız hava aracı veya sürat tekneleriyle hedef alması ise petrol fiyatlarında sert dalgalanmalara neden olabilecek en önemli risklerden biri olarak değerlendiriliyor.

Kızıldeniz’de deniz taşımacılığı için yeni risk

Tahran’ın Yemen’deki Husilerle ilişkileri de olası misilleme araçlarından biri olarak öne çıkıyor. Husiler uzun süredir Kızıldeniz’de ticari gemilere yönelik saldırı ve tehditleriyle deniz taşımacılığı üzerinde baskı oluşturuyor.

Yemen merkezli grup, Suudi Arabistan’a ait gemileri hedef alma ve Kızıldeniz’deki deniz trafiğini daha kapsamlı biçimde engelleme tehdidinde de bulunuyor.

Reuters’ın analizine göre saldırılar ilk etapta bazı gemilerin alternatif rotalara yönelmesine neden oldu. Buna karşın ağustos ayının ortalarında gemilerin yarısından fazlasının hâlâ Babülmendep Boğazı’ndan geçiş yaptığı belirtildi.

Ancak Çinli denizcilik şirketlerinin Babülmendep güzergâhından uzaklaşmaya başlaması, bölgedeki güvenlik risklerinin arttığına dair önemli bir işaret olarak değerlendiriliyor.

Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz kıyısındaki önemli petrol terminali Yanbu açıklarında geçen hafta bir geminin hedef alınması ve ağustos ayının başında Süveyş Kanalı çevresinde gerçekleşen İHA saldırısı da enerji piyasalarındaki tedirginliği artırdı.

Yeni saldırıların devam etmesi halinde Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı hattındaki belirsizliğin büyüyebileceği, bunun da petrol fiyatları üzerinde yukarı yönlü yeni bir baskı yaratabileceği belirtiliyor.

İran, Batı ülkelerini doğrudan hedef alabilir

Tahran’ın karşılık seçeneklerinin Orta Doğu ile sınırlı kalmayabileceği de değerlendiriliyor.

İran’ın başlıca füze sistemlerinin Batı ülkelerindeki hedeflere doğrudan ulaşma kapasitesi sınırlı olsa da Devrim Muhafızları’nın geçmişte farklı yöntemlere başvurduğu belirtiliyor.

İngiltere, İran bağlantılı bilgisayar korsanlarının ülkedeki küçük bir elektrik santralinin faaliyetlerini sekteye uğrattığını açıklamıştı. ABD’li yetkililer ise Minnesota’daki su tesislerine yönelik siber saldırıların arkasında büyük olasılıkla İran’ın bulunduğunu öne sürmüştü. Tahran ise söz konusu iddialara ilişkin açıklama yapmadı.

Batılı güvenlik kuruluşları ayrıca İran’ı, Batı ülkelerinde saldırılar veya suikast girişimleri düzenlemek amacıyla yerel kişileri örgütlemekle suçladı. İran yönetimi bu iddiaları da reddetti.

Hürmüz’den Avrupa’ya uzanabilecek misilleme

Reuters’ın analizine göre İran’ın olası misilleme planları, bölgedeki ABD üslerine düzenlenebilecek saldırıların çok daha ötesine geçebilir.

Körfez ülkelerindeki enerji tesislerinin hedef alınması, Hürmüz Boğazı üzerinden petrol sevkiyatının tamamen durdurulması, Kızıldeniz’de ticari gemilere yönelik baskının artırılması ve Batı ülkelerine karşı siber saldırılar ya da gizli operasyonların genişletilmesi, çatışmanın bölgesel sınırları aşmasına yol açabilecek başlıca senaryolar arasında gösteriliyor.

Bu hamleler İran’ın ABD üzerindeki ekonomik ve siyasi baskıyı artırmasına imkan sağlayabilir. Ancak aynı zamanda çatışmanın daha geniş bir coğrafyaya yayılması, küresel enerji arzının sekteye uğraması ve petrol piyasalarında yeni şokların ortaya çıkması riskini de beraberinde getiriyor.

İran balistik füzelerle ABD üslerini vurdu

Trump'tan İran'a gözdağı: Misilleme yaparsanız tekrar vururuz

ABD İran'daki hedeflere saldırı başlattı

İran: ABD saldırılarının kaynağını hedef alacağız