İran'da kilit Halk Bankası

Türkiye İran konusunda adeta iki ateş arasına sıkışmış durumda. Bir tarafta İran ile iş yapan Türk firmaları üzerine yoğun baskı kuran ve onların yurtdışındaki diğer iş imkanlarının kısıtlanması için çaba gösteren bir Amerika Birleşik Devletleri var. Diğer taraftan yine ABD'nin baskısıyla Avrupa Birliği'nin uygulamaya koyduğu bir yaptırım paketi var (ki bunun içinde en büyük pay kuşkusuz petrol alımının durdurulması).
Ancak, Türkiye ile İran arasındaki ilişkilerin ekonomik boyutu, baskıya boyun eğmeyi imkansız hale getirebilecek kadar derin.
Bu nedenle Dışişleri ve Enerji Bakanlığı bıçak sırtında bir politika yürütmeye çalışıyor.
Öncelikle, Türkiye'nin İran'dan aldığı petrol, toplam petrol tüketiminin üçte birine ulaşmış durumda. Dolayısıyla olası bir yaptırım halinde Türkiye'nin bu açığı kısa vadede kompanse etme şansı yok gibi görünüyor.
Türkiye'nin yıllık enerji faturası 54 milyar dolar. Bunun yüzde 30'u doğalgaz, yüzde 26'sı ise petrolden geliyor.
Yani petrol tarafında Türkiye'nin İran ile ilişkisi yaklaşık 4.5 milyar dolar düzeyinde.
Ancak bundan çok daha önemli noktalar da var.
***
Örneğin Türkiye'nin İran ile yaptığı anlaşmalar Halk Bankası üzerinden yapılıyor. Ancak ABD'nin bu konuda çok ciddi bir baskısı olduğu biliniyor. Son yapılan açıklamalar bu konuda geri adım atılması gerekebileceği yönünde.
İşin kamuoyu tarafından çok bilinmeyen boyutları da var. Örneğin iki ülke petrol alım satımını dolar değil, Türk Lirası üzerinden gerçekleştiriyor.
Üstelik, İran'ın bu paranın önemli bir kısmını Türk bankasında mevduat olarak tuttuğu da belirtiliyor.
Yani Halk Bankası'nın denklem dışında kalması, Türkiye ile İran arasındaki anlaşmanın çok önemli bir katmanının ortadan kalkmasıyla sonuçlanabilir.
Bu durumda Türkiye yıllık 4.5 milyar dolarlık petrolü yine dolar cinsinden almak durumunda kalabilir, ayrıca böyle bir gelişme, İran'ın uzunca bir zamandır tuttuğu mevduatın da çözülmesi ile sonuçlanabilir.
***
İşin bir diğer önemli boyutu ise Türkiye'de faaliyet gösteren İranlı şirketler. İran'a uygulanan ambargo nedeniyle bu şirketler yurtdışına çıkış için tek kapı olarak Türkiye'yi kullanabiliyor.
Öyle ki, geçen yıl Türkiye'de kurulan şirket sayısında İranlı şirketlerin artış oranı yüzde 41 ile tüm ülkeleri geride bıraktı. Türkiye'de bulunan İran ortaklı girişim sayısı 2.140'a çıktı. Sadece geçen yıl kurulan İranlı şirket sayısı 590.
Halk Bankası'nın devreden çıkmasının bu şirketlerin para transferinde de sorun yaratabileceği konuşuluyor.
Gelelim doğalgaz boyutuna. Yaptırım kararlarında doğalgazın dışarda bırakılması yönünde bir genel eğilim var. Bu Türkiye için iyi haber, çünkü boru hattı olmadıktan sonra Türkiye'nin bu açığı herhangi bir kaynakla kapatma şansı yok.
Önceki gün Petform toplantısında görüştüğümüz enerji sektörü temsilcileri, Türkiye'nin bu anlamda bir B Planı oluşturmasının şart olduğunu, ancak büyük bir sıkıntı beklemediklerini söylüyor. Türkiye'nin bu konuda düşük profilli ve sessiz bir siyaset izlemesinin (şu anki durum da bunu gösteriyor) daha doğru olabileceğini vurguluyorlar.
2011 yılı itibariyle iki ülke arasıdaki dış ticaret hacmi 10.5 milyar dolar tutarında. Enerji elbette bu hacim üzerinde ana noktayı oluşturuyor.
Her ne kadar iş dünyası temsilcileri İran ile yaptıkları görüşmelerde 5 yıl içinde 30 milyar dolarlık hacmi hedefliyor olsa da mevcut konjonktürün bunu ne kadar destekleyeceği muamma.

açıl sezen- the lira