İMKB, vergi için anonim şirket kurdu

'Anonim Şirket'e (AŞ)dönüşmesi için gereken yasal düzenlemenin gecikmesi İstanbul Menkul Kıymetler Borsası'nı (İMKB), üç yıl süren bir vergi açmazında bıraktı. Yasal düzenleme, Bakanlık kararı, vergi muktezaları ve Sarıyer Vergi Dairesi arasında sıkışıp kalan İMKB, 20 yıllık KİT statüsünde bir şirketken 2002'den itibaren elde ettiği yan gelirler nedeniyle yüklü vergi cezalarıyla karşı karşıya kaldı. İMKB de çareyi, bir şirket kurarak Sarıyer Vergi Dairesi'ne mükellef olarak kayıt ettirmekte buldu. Uzun süredir kurumlar vergisi mükellefi bir A.Ş. yapılıp yapılmayacağı tartışılan İMKB, Maliye Bakanlığı'ndan 2008'de alınan bir görüş ve kurulan İMKB İktisadi İşletmesi isimli şirket nedeniyle yaklaşık 15 aydır fiilen kurumlar vergisi mükellefi. İlk ceza 35.2 milyon lira İMKB'nin vergi sorunu, Osman Birsen'in Borsa Başkanlığı döneminde başladı. 2005 yılına kadar vergi dairelerinden aldığı muktezalara dayanarak vergiden muaf bir kuruluş olduğunu düşünen İMKB, 2005 yılında, 2002-2003 faaliyetleriyle ilgili Sarıyer Vergi Dairesi'nden gelen vergi cezasıyla büyük bir sorunun ortasına düştü. Usulsüzlük yaptırımını da içeren cezanın gerekçelerinde İMKB'nin ana faaliyet alanı olan ve vergiden muaf kabul edilen ana faaliyetleri dışındaki gelirler işaret ediliyordu. Doğal olarak İMKB, aldığı muktezaları gerekçe göstererek cezaya itiraz etti. Fakat itiraz kabul edilmedi. İMKB'nin karşı karşıya kaldığı 2002-2003 yıllarına ilişkin vergi cezasının büyüklüğü 35.2 milyon lirayı buluyordu. İMKB'nin itirazla çözemediği sorun için yaptığı uzlaşma başvurusu Maliye tarafından kabul edildi ve borcun yüzde 95'i silindi. İMKB bu borç için 1.67 milyon liralık ödemeyle vergi sorununu çözdü. Fakat o zamana kadar İMKB'nin muaf olduğu inancıyla ilgilenmediği vergi konusu artık kurumun başında Demokles'in Kılıcı gibi sallanmaya başladı. Aynı cezanın 2003'ten sonraki faaliyetler için de verileceği beklentisine giren İMKB yönetimi, 2004'ten itibaren olan faaliyetlerine ilişkin vergi cezası karşılığı ayırmaya başladı. 2008 faaliyet raporunda yer alan bilgiye göre 2004-2008 faaliyet dönemlerine ilişkin oluşabilecek vergi cezalarıyla ilgili ayrılan karşılık miktarı yaklaşık 77 milyon 690 bin lirayı buluyor. Denetim için İMKB çağırmış 2007'de Birsen'in yerine göreve gelen İMKB'nin yeni başkanı Hüseyin Erkan, "pozisyonumuzu netleştirmek için gelirler kontrolörlerini 2004-2008 dönemini de denetlemeleri için kendimiz göreve çağırdık. Bu denetleme sürerken biz de bu türden gelirlerimiz nedeniyle içimizde, kurumlar vergisine muhatap olacak ek gelirlerden sorumlu bir işletme kurduk. Maliye Bakanlığı'ndan talep ettiğimiz görüş doğrultusunda bu şirketin kurumlar vergisi mükellefiyeti kabul edildi" diyor. Aynı dönemlerde gelirler kontrolörlerinin incelemesinin de tamamlandığını belirten Birsen, çıkarılan cezanın da yine yüzde 90'ın üzerinde bölümünün uzlaşmayla silindiğini ve bu borcun da ödendiğini söylüyor. Asıl sorun 5018'de Bundan sonra kurumlar vergisi ödeyeceklerini söyleyen Erkan, sorunun başka bir yönüne de dikkat çekiyor: "Aslında Maliye'ye aktardığımız kaynağın sadece ismi değişti. Zaten faaliyet yılı sonunda gelir-gider farkımızın tamamını Maliye alıyor. 5018 sayılı yasanın 72'nci maddesinde tarif edilen hiçbir kuruma benzemememize rağmen, maddenin sonuna 'İMKB de bu uygulamasına dahildir' diye bir cümle eklendi. Bu nedenle kurumlar vergisi ödemesek bile oradan elde ettiğimiz gelirler zaten bize kalmıyordu. Yıl sonunda kasa fazlası olarak Maliye'ye 5018 geliri olarak aktarıyorduk." Asıl problemin Maliye'ye tümü aktarılan bu gelirler sonrasında İMKB'nin birikim ve yatırım yapamamasından kaynaklandığını söyleyen Erkan, İMKB'nin kurumlar vergisi mükellefi bir KİT olarak faaliyetini sürdürmesinin A.Ş. olmaktan çok daha dezavantajlı olduğuna dikkat çekiyor. Kanun taslağı hazırlanıyor "KİT komisyonlarında 'herhangi bir anonim şirket gibi kurumlar vergisi verelim. Böylece en azından birikim, yatırım yapma imkanına kavuşuruz. Borsalar arasında rekabet artıyor. Rekabet edebilme şansına sahip oluruz' dedik. Bu önerilerimiz makul bulundu, desteklendi. Maliye Bakanlığı ile yaptığımız görüşmelerde de 'doğru, haklısınız' dendi. Fakat Onlar da diyorlar ki, 'İMKB'nin satışının açığa kavuşturulmasıyla ilgili bir yasal düzenleme gerekiyor. Ancak ondan sonra olur". Biz de şimdi onun çalışmalarını yapıyoruz. Yeni sistem bir anonim şirket de olabilir. Şu halimizle bütün gelirlerimiz üzerinden bir kurumlar vergisi ödemesi yapmak da olabilir. Bunları düzenlemeye çalışıyoruz. Yeni bir kanun taslağı hazırlayıp SPK'nın da katkılarıyla Bakanlık üzerinden Meclis'e sevk edeceğiz" diyor. İstanbul Altın Borsası'nın (İAB) da aynı sorunla karşı karşıya olduğunu söyleyen Erkan, İAB'nin kendileri kadar yüksek ek gelirlere sahip olmamasının, onların sorununu biraz daha hafiflettiğine dikkat çekiyor. Vergi Uzmanı Pr. Dr. Şükrü Kızılot Maliye de İMKB de doğruyu yapmış Vergiye tabi olmayan herhangi bir kurum, vergi tabi bir faaliyete sahipse o zaman mükellef olarak kabul edilir. Bunun örneklerini sadece İMKB'de değil, Merkez Bankası'nın vakfında, spor kulüplerinde de görebilirsiniz. Bu şirketler de faaliyetlerinin tümü üzerinden kurumlar vergisi ödememek için bu faaliyetlerini ayırıp tüm gelirleri üzerindeki riskten kurtulmayı tercih ediyorlar. Futbol kulüplerinin örneğin forma satışları vergi gerektiren bir faaliyet. Fakat kulüplerin diğer ana gelirleri de bu gelirler nedeniyle vergi riskiyle karşı karşıya kalıyor. Kulüpler de ayrı bir şirket kurup forma satışı gibi ek gelirlerini bu şirketler üzerinden vergiye muhatap tutuyor. İMKB ile Maliye arasındaki ilişki, her iki tarafın da haklı olduğu bir ilişki. Sorunun çözümü için uygulanan yöntem de doğru bir yöntem. İMKB'den Maliye'ye 8 yılda 946 milyon lira Maliye'nin İMKB'den bugüne kadar yaptığı tahsilatlar rekor boyutlara ulaşıyor. Kurumlar vergisi mükellefi olan İMKB, bütün diğer KİT'ler gibi zaten yıllık hasılatının yüzde 15'ine kadar olan bölümünü gelir-gider farkı olarak genel bütçeye ödüyor. daha önce deprem yasası olarak bilinen 4481, ÖTV yasası olarak hatırlanan 5035 ve 5398 sayılı kanunlar çerçevesinde de yıllık düzenlemelerle bu kaynağı Maliye'ye ödemek durumunda olan İMKB, üst kurulların gelir-gider farklarını Hazine'ye aktarmasını düzenleyen 5018 sayılı kanun kapsamına sokuldu. Böylece her yıl yeni bir yasa çıkarmaya gerek kalmadan düzenli olarak İMKB, Maliye'ye yıl sonundaki kasa fazlasını aktarmak durumunda kaldı. İMKB tarafından Maliye Bakanlığı'na 2000-2008 yılları arasında yapılan ödemenin toplam büyüklüğü 946 milyon lirayı buldu. Sadece 2008 yılında İMKB, Maliye'ye 13.9 milyon liralık ödeme yaptı. İMKB'NİN GELİR DAĞILIMI (TL) Ana Gelirler* Ek Gelirler Diğer Faaliyet Gelirleri 2003 52,735,629 13,706,210 40,834,267 2004 76,972,242 17,074,064 28,255,568 2005 85,063,271 19,139,827 24,433,050 2006 95,023,634 22,127,708 71,957,372 2007 107,687,673 28,566,483 38,194,991 2008 110,320,255 25,650,598 48,725,431 * Vergiden muaf kabul edilen borsa üyeleri yıllık aidatları, menkul kıymet kotasyon ücretleri, menkul kıymet tescil ücretleri ve menkul kıymet borsa payları. Barış Erkaya/ Referans