Greenspan'dan sert eleştiri

ABD Merkez Bankası Fed’in eski başkanı Alan Greenspan, Obama yönetimini hazırladığı Wall Street Reform Yasası nedeniyle topa tuttu. Greenspan, Financial Times gazetesinde yayımlanan makalesinde, adını yasa tasarısını hazırlayan senatörlerden alan Dodd-Frank yasasının piyasanın dengesini sağlayan “görünmez el” kuralına zarar verme riski bulunduğunu söyledi.
Greenspan, finans kurumlarına sıkı denetim getiren düzenlemelerin ABD’de 1971 yılında uygulanan ücret ve fiyat kontrollerinden bu yana görülen en büyük piyasa dengesizliğine yol açabileceğini belirterek, Kongre’den 2010’da geçen reformların, uygulamasının imkansız, piyasaları bozucu ve ABD yaşam standartlarına olası bir tehdit içerdiğini ifade etti.
“ABD’deki düzenleyici kurumlar önümüzdeki aylarda Dodd-Frank Yasası’ndaki prensipleri yüzlerce yönetmeliğe dönüştürdüklerinde beklenmedik olumsuz sonuçlarla karşılacak” diyen Greenspan, yeterli gözlem yapmadıkları için düzenleyicilerin donanımlarının eksik olduğunu, en basit modern finansal sistemin iç işleyişine göz atmaktan fazlasını hiçbir zaman yapmadıklarını söyledi. Greenspan, 2008’de yaşanan kriz gibi açık istisnalar hariç, küresel “görünmez el”in görece olarak istikrarlı döviz kuru, faiz, fiyat ve ücret oranı yarattığını söyledi.

Türevciler ABD’den kaçar
Dodd-Frank yasasının yarattığı bazı olumsuzluklara örnekler de veren Greenspan, aralıkta Fed’in müşterilerden alınan bireysel bankacılık ücretlerinin düşürülmesi yönündeki önerisi sonrası birçok bankanın artık müşterilerine banka kartı verme maliyetini taşıyamayacağını açıkladıklarını hatırlattı. “Dodd-Frank’te istisna yapılmazsa döviz türev işlem piyasası ABD’yi terk edecek” diyen Greenspan, banka yöneticilerine ödenen primlerin sınırlanmasına da itiraz etti. “Üst düzey bankacıların yeteneklerindeki küçük farklar bankaların kârında büyük farklar yaratır. Azıcık daha yetenekli eleman için çetin rekabet vardır. Çünkü üst düzey bankacılar büyük oranda bağımsız hareket eder ve yıldızlar bir bankayı terk ettiğinde beraberinde müşteriler de gider” diyen Greenspan, bu nedenle prim ödemelerinin yüksek olması gerektiğini savundu.
Finans çevrelerinde “Maestro” lakabıyla anılan Greenspan, bütün bu eleştirdiği noktaların aslında aysbergin görünen yüzü olduğunu, aslında yasanın genel anlamda küresel finans sisteminin birbirine geçmiş yapısını algılamaktan uzak olduğunu da ekledi.

Görünmez el iş başında
Rekabetçi piyasaların bir zamanlar ekonomist Adam Smith’in ortaya attığı “görünmez el” prensibine göre hareket ettiğini ve bunun hiç de şeffaf olmadığını vurgulayan Greenspan, bu yüzden Lehman’ın çöküşü krizleri öngörmenin mümkün olmadığına dikkat çekti.
Son yıllarda yaşam standardıyla birlikte finans ve sigorta sektörlerinin gayri safi yurtiçi hasıladaki payının yükseldiğine de işaret eden Greenspan, önümüzdeki dönemde bu ikisinin arasında doğrudan bir bağlantı olup olmadığı sorusunun da cevaplanması gerekeceğini söyledi.






Görünmez el prensibi nedir?
Modern ekonominin fikir babası olarak görülen İskoç iktisatçı Adam Smith, 1776 yılında “Milletlerin Zenginliği” adlı kitabında bahsettiği “görünmez el” prensibiyle devrim yaratmıştı. Bu prensibe göre; bireyler fayda, üreticiler kâr maksimizasyonu pesinde koşarlarsa ekonomide devlete gerek kalmayacağı öngörülür. Tüketici ve üreticinin kendi yararlarını azami seviyeye çıkarmak için çabalaması sayesinde hiç hesapta olmamasına rağmen sonuçta toplum maksimum yararı elde eder.