Ekonomik krizin sonu mu geldi?

Dünya borsaları son haftayı oldukça keyifsiz geçirmişti. Bu moralsizlikten İMKB de nasibini almış, önceki günkü tek seansta yüzde 3’e yakın değer kaybı yaşanmıştı. ABD’den dün gelen büyüme verisi ise tüm piyasaları toparladı. ABD ekonomisi 2008 ikinci çeyreğinden bu yana 4 çeyrek sonra yüzde 3.5 büyüdü. Bugün İMKB’nin de bu büyüme sayesinde toparlanması bekleniyor. ABD ekonomisi 3. çeyrekte yüzde 3.5 büyüdü. Böylece, ekonomi son 4 çeyrekten sonra ilk kez büyüme kaydetmiş oldu. ABD Ticaret Bakanlığının açıkladığı verilere göre, ABD’de Gayri Safi Yurtiç Hasıla Temmuz-Aylül aylarını kapsayan çeyrekte yıllık bazda yüzde 3.5 büyüdü. Ekonomi, 4 çeyrektir üst üste daralma yaşıyordu. Ekonomistler, büyümede 787 milyar dolarlık teşvik planının etkisi olduğunu belirtirken, planın sona ermesiyle büyümenin sona erebileceği endişesini de taşıyor. ABD ekonomisinin büyümesinde, Ağustos ayında sona eren hurda karşılığı otomobil satışı programının da etkisi oldu. ABD’de toparlanma yavaş bir seyir izlerken, hala işsizlik oranı rekor yüzde 9.8 seviyelerinde kalmayı sürdürüyor. ABD ekonomisi en son 2008 yılının 2. çeyreğinde yüzde 2.4 büyüme kaydetmişti. Ekonomik Politikalar Araştırma Merkezi Başkan Yardımcısı Dean Baker, “Resesyonun bittiğini söyleyebilirsiniz, ancak böyle hissetmiyoruz” dedi. Piyasaları toparladı ABD’den gelen büyüme verisi, tüm dünya borsalarında toparlanma yaşanmasına neden oldu. Dow Jones endeksi güne yüzde 1.5’in üzerinde primle başlangıç yaptı. Endeks yeniden 10 bin puan sınırına yaklaştı. Avrupa borsaları da günü yükselişlerle tamamladı. Bu iyimserliğin son 3 gündür düşüş trendinde olan İMKB’de de etkisini bugün göstermesi bekleniyor. İMKB 100 endeksi 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı nedeniyle yarım gün yapılan Çarşamba seansında yüzde 2.96 değer kaybetmiş ve 48 bin 906 puandan kapanmıştı. Büyük durgunluk galiba sona erdi Morgan Stanley Analisti Kevin Flanagan, ABD büyüme rakamları ile ilgili olarak “Beklenenden iyi gelen büyüme rakamları, büyük durgunluğun sona erdiğini gösteriyor” dedi. Flanagan, “Bundan sonraki soru bu istatiksel düzelmenin kalıcı hale gelip gelmeyeceği” yorumunu yaptı. Tüketici geri döndü ABD ekonomisinin üçte ikisinden fazlası, tüketici harcamalarından meydana geliyor. Üçüncü çeyrekte ABD’de tüketicilerin harcamaları yüzde 3.4 büyüdü. Önceki çeyrekte ise yüzde 0.9’luk bir düşüş yaşanmıştı. Gayrimenkul yatırımlarında yüzde 23.4’lük artış da dikkat çekti. Uzmanlar, Apple’ın karından sonra “Tüketici geri döndü” yorumları yapmış ve bu çeyrekle ilgili büyüme tahminlerini de yükseltmişti. ALİ AĞAOĞLU UYARDI: İhtiyatlı olunmalı Gözardı edilmemeli ki ABD’de büyümenin çok önemli bir kısmı teşvikler sayesinde oldu. Dolayısıyla biraz hormonlu bir büyüme. Teşviklerin devam ettirilmediğini düşünürsek bir sonraki çeyrekte aynı rakamları göremeyebiliriz. Aslına bakılırsa bu kadar teşviğe rağmen ortaya çıkan yüzde 3.5’lik büyüme kimseyi tam anlamı ile mutlu etmedi. Zaten daha önce yüzde 4’e kadar bir büyüme beklentisi satın alınmıştı. Bu rakamlar kısa vadede bir iyimserlik yaratır ancak daha sonra beklentilerin yeniden olumsuza dönme ihtimali yüksek. İMKB de bugün kısa süreli bir toparlanma yaşar ancak sabahın ilk saatlerinde gelen alımlar, bir süre sonra yerini tekrar satışa bırakabilir. Piyasalarda daha kalıcı bir yükselişten sözetmek için üçüncü bir paket tartışmasının geldiği noktaya bakmak gerekiyor. ABD ekonomik büyümeyi bizden farklı hesaplıyor Türkiye’deki büyüme verisinin hesaplanma yöntemi ile ABD’dekilerin hesabı birbirinden farklı. ABD, istatistikleri büyümeyi bir çeyreğin bir önceki çeyreğe göre değişimine göre ölçüyor. Son açıklanan yüzde 3.5’lik büyüme de 2009 yılı Temmuz-Ağustos-Eylül döneminin 2009 yılı Nisan-Mayıs-Haziran dönemine göre farkını ifade ediyor. Türkiye’de ise büyüme rakamları bir önceki çeyreğin değil, bir yıl önceki aynı çeyreğine bakılarak hesaplanıyor. Dönem ABD Türkiye 2008/1Ç +1.9 +7.3 2008/2Ç +2.4 +2.8 2008/3Ç -0.9 +1.2 2008/4Ç -1.1 -6.2 2009/1Ç -1.3 -14.3 2009/2Ç -1.7 -7.0 2009/3Ç +3.5 - ‘Resesyon bitiyor’ havası petrolü 80 doların üzerine attı ABD’den gelen büyüme verisi, krizin hızının iyice yavaşladığı yönündeki havayı destekleyince petrol fiyatları da yönünü yukarıya çevirdi. Durgunluğun en üst seviyeye çıktığı dönem olan Şubat 2009’da 40 doların da altını gören petrol dün 2.80 dolardan fazla prim yaptı ve 80.85 dolardan satıldı. Analistler ‘kriz bitiyor’ havasının devam etmesi halinde yılsonuna doğru petrolün 100 doları geçebileceği tahmininde bulunuyor. Otoda hurda indirimi büyümeyi sırtladı ABD büyümesinin genel olarak tüketim harcamalarındaki artış, ihracat ve inşaat sektörlerindeki canlanma kaynaklı olduğu belirtildi. Ancak büyümenin ardındaki önemli itici güçlerden biri de hurda indirimi oldu. Ağustos ayında sona eren bu teşvik, ülkede otomobil satışlarını artırdı. Hesaplamalara göre otomotiv üretimi dışarı bırakıldığında ABD üçüncü çeyrekte sadece yüzde 1.9’luk büyümeye imza atacaktı. Resesyon yatışıyor ancak ana göstergem işsizlik oranları ABD Başkanı Barack Obama büyüme rakamlarının, hükümetin tüketimi canlandırmak için attığı adımların başarıya ulaştığının ve resesyonun yatıştığının bir kanıtı olduğunu belirtti. “Bu attığımız adımların bir farklılık yarattığının açık bir kanıtı ancak yapılacak daha çok şey var” diyen Obama bundan sonra ekonomide düzelme olduğuna dair ana göstergenin yeni iş yaratabilmek olduğunu söyledi. Obama’nın baş danışmanı Christina Romer da, büyüme verilerinin ekonominin doğru yolda ilerlediğine dair cesaret verdiğini belirtti. Romer, “Bundan sonra iyileşmenin işsizlik rakamlarına yansımasını bekliyoruz. Büyüme istikrara kavuştukça işsizlikte de düşüş başlayacak” dedi. Vatan