ÇEK YASASINDAKİ KARMAŞA

3167 sayılı çek yasası 'çek'i "Çek, ibrazında (görüldüğünde) ödenir. Buna aykırı herhangi bir kayıt (vade) yazılmamış hükmündedir. Dolayısıyla geçersizdir" şeklinde tarif eder. Uluslararası anlaşmalara imza atan bir ülke olarak, yasaya aykırı hareket edip "çek"e vade koyuyor, yıllardır bu şekle "hayır" demiyor, göz yumuyorsanız ve piyasaları bu tip vadeli çeklerle doldurarak bir kredi vasıtası haline getiriyorsanız, çekten kaynaklanan birçok problem zincirine de hazırlıklı olmalısınız. Lütfen ön yüzünde vade olan çeklerin bir de arkasına bakınız. Arkalarında çok sayıda kaşeler ve imzalar göreceksiniz. Ciro dediğimiz çok sayıdaki bu imza ve kaşeler vade olgususun yaptığı tetikleme ile çekin üzerindeki yazılı değerini arkalarındaki imza sayısı kadar şişiren ve şişirdikçe piyasaları ve ülke ekonomisini riske sokan türevlerdir. Mortgage türevleri benzeri olan bu türevler piyasalarımızda fink attıkça sorunlar yumağı oluşmakta ve yuvarlandıkça bir çığ halini almaktadır. Yakın geçmişimize kadar yaşanan 711 vakası bu türevlerin sonuçlarıdır. Vadeli olmasından kaynaklanan karşılıksız oranları da tabii bir başka örnektir. Gün yok ki, gazetelerimizde "Karşılıksız çeklerde patlama yüzde 40'lara ulaştı, yüzde 50'leri geçti" türünde bir haber olmasın. Bu tür haberleri, çek yasasını çek yasası gibi uygulayan hiçbir ülkede göremezsiniz. Bu nedenle o ülkelerde de çek kullanımı yaygındır, Yaygındır ammaaaaa! Alışveriş sırasındada bir çek yazdığınızda çeki alan satıcı hemen sisteme girer ve çekin karşılığı olup olmadığını anında görür ve ona göre işlem yapar. O ülkelerdeki çek kullanım kültüründe vade olmadığından çekten kaynaklanan sorunları da yoktur. Şimdi bana, "Kardeşim sen nerede yaşıyorsun, burası Türkiye" diyenleriniz olabilir. Doğrudur, burası Türkiye'dir ve ben de Türkiye'de yaşadığım için çek üzerine böylesi abuk bir yazı yazmak zorunda kalmaktayım. Ortada çok açık bir yasa var. Yasada çek çok açık bir şekilde tarif edilmiş olmasına rağmen yasa 30 yıldır göz yumulmalarla içinden çıkılmaz hale getirilmiş, daha da garibi çekin ibrazında ödenir niteliğini bilmeyen, vadeli olmasını işin doğasında sanan bir kuşak yaratılmıştır. Yasayı hakkıyla bilmesi gerekenler de oturup "çekler vadelerinden önce tahsil edilemez" ifadesinde 5838 sayılı bir tuhaf kanun çıkarabiliyorlar. Böyle bir yasa çıkarıp sınırlı olsa da uygulamaya koyanlar 3167 sayılı yasayı tümüyle yok ettiklerinin ve aynı konuda iki farklı yasa çıkararakhem hukuksal açıdan ve hem de piyasalardaki sonuçları açısından karmaşa yarattıklarının farkında değiller. Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı 3167 sayılı yasa gereği "çekin görüldüğünde ödeme hükmünde olduğu" görüşünü benimserkenAdalet Bakanlığı 5838 sayılı kanunla getirilen "çekler vadelerinden önce tahsil edilemez" kuralında ısrar ederek "vade" olgusuyla beraber çekin bir "kredi vasıtası" olduğunu ileri sürüyor. Düşünün, devletin iki önemli kurumunun anlaşamadığı konuda piyasalarda ne fırtınalar kopacak. Çek yasası hilafındaki 30 yıllık yanlış uygulama birçok çek mağduru yaratırken Türk hukuk sistemini de kilitler hale getirmiştir. Bu yanlış kullanım öyle bir hal almıştır ki, yasanın birebir uygulanması halinde ekonomimiz külliyen bloke olacak ve on binlerce dava mahkemeleri daha da tıkar hale getirecektir. Gidin herhangi bir mahkemeye, bakın kapıda asılı listeye. Saat 09-12.00 arasında görülecek çek davaları sayısı 3540 adetten az değildir. Bu sürede hangi hakim, hangi savcı sağlıklı bir dava yürütebilir ve sağlıklı sonuca varabilir? Bu konunun uzmanı değilim amabu karmaşa içerisinde rol alan bir işadamıyım. Benimgibi çeklerle halvet olan yüz binlerce işadamı yaratılan karmaşa sonrasında Maliye ile papaz olmaya ve hukuk sistemi içerisinde kaybolmaya adaydır. Bakın, işin uzmanları ve gazetemiz yazarları Bumin Doğrusöz (14 Mayıs 2009 "Vadeli çekte reeskont 2") ve Veysi Seviğ (19 Mayıs 2009 "Vadeli Çeklerde Reeskont Sorunu") başlıklı yazılarında bu konu ile ilgili bir başka soruna değiniyor ve onlar dahi yaşanan bu karmaşa içerisinde şaşkın ve kararsız kalıyorlar. Belli ki, Adalet Bakanlığı da bazı şeylerin yanlış gittiğinin farkında. Bu farkındalıktan olsa gerek oturmuşlar çek yasasına yeni bir şekil verme çalışmalarına girmişler. Bu çalışmalardan edindiğimiz bilgilere göre çekte hapis cezası kaldırılacakmış. Karşılıksız çek bedelini faiziyle beraber ödeyen mahkûm edilmeyecek, internet ortamında teşhir edilecekmiş. Karşılıksız çekini ödese bile 3 yıl çek alamayacaklarmış. Karşılıksız çekten kesilen ceza 80 binden 150 bin TL'ye çıkarılacakmış. Vadesinden önce bozdurulamayacakmış. Hamiline çekler için özel hesap açılacakmış. Karşılıksız çek verenlerin adresleri alacaklıya bildirilecekmiş. Çekler "tacir çeki" ve "tacir olmayan çeki" şeklinde ve farklı renklerde düzenlenecekmiş. Tacir olmayan kişiye tacir çeki veren banka yetkilisi cezalandırılacakmış. Hepsi tamam da hala kafamın basmadığı birkaç nokta var. Tüm yaptırımlar ödemeyenler üzerine. Tamam da alacaklı alacağını nasıl alacak o konuda bir düzenleme yok. Çek yasası, "Görüldüğünde ödenir" yani, "vade söz konusu değildir" şeklinde tarif eder ve kısaca, "bir kredi vasıtası değildir" derken bir başka kanun "Vadesinden önce tahsil edilemez" diyerek çekte vadeyi ve krediyi kabul ediyorsa arka yüzlerindeki çok sayıda ciro hala piyasaları ve ekonomiyi ciro sayısında şişiriyor ve türev tehlikesini canlı tutuyorsa yukarıdaki tedbirlerin küllisi, "Vade" olgusuna göre yapılandırılıyor ve cezayı çekini ödemeyenlerle birlikte "alacaklısına" da çıkarıyorsa, çekleri veren bankalara yönelik ilave yaptırımlar getirilmiyorsa çek ile ilgili kurumlar olan Adalet Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ve Merkez Bankası birbirlerinden bağımsız kafalarına göre takılıp, birbirlerine ters düşüyorlarsa bu ne menem bir düzenlemedir Allah aşkına? ŞEVKET SÜREK/REFERANS