Bağ evinde hazine: Tokat Zile'de 'Çingene Kızı'

Tokat'ın Zile ilçesindeki bağ evinin bahçesinde yapılan kaçak kazıyla ortaya çıkan, üzerinde Antik Yunanca ‘ΤΡΥΦΗ’ (Tryphe) yazılı Roma Dönemi'ne ait figürlü mozaikler için kurtarma kazısı devam ediyor. Roma İmparatoru Jül Sezar'ın ‘Veni, vidi, vici’ (Geldiğim, gördüm, yendim) sözünü söylediği topraklarda bulunan ve ‘bolluk, lüks’ anlamı taşıyan mozaik, işçiliğiyle Zeugma’daki ‘Çingene Kızı’na benzerliğiyle dikkat çekiyor. Tokat Arkeoloji Müzesi uzmanları tarafından kurtarma çalışmalarında gün yüzüne çıkarılan eserlerin, milattan sonra 2’nci yüzyıla ait sosyal bir yapının zeminini süslediği belirlendi.

'BEREKETİ VE LÜKSÜ SİMGELEMEKTEDİR'

Buluntuları yerinde inceleyen OMÜ İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Arkeoloji Bölümü Dr. Öğretim Üyesi Alper Yılmaz, bu ifadenin bir personifikasyon (kişileştirme) olduğunu belirterek, “Tokat'ın Zile ilçesinde 2025 yılında bir kaçak kazı sonucunda ortaya çıkartılan mozaikler daha sonraki süreçte Tokat Arkeoloji Müzesi uzmanları tarafından kurtarma kazısıyla gün yüzüne çıkartılmıştır. Mozaikler Roma Dönemi sosyal yapılarında önemli bir yapının içerisinde yer aldığı görülmektedir. Mozaikler, stil özelliklerine baktığımız zaman milattan sonra 2’nci yüzyılın özelliklerini gösterdiği görülmektedir. Bu mozaik repertuarı Anadolu arkeoloji içerisinde çok önemli bir yer teşkil etmektedir. Benzerlerine baktığımız zaman özellikle mozaikler üzerindeki geometrik motifler ve figüratif betimler bizim Zeugma Mozaik Müzesi’nde görmüş olduğumuz Çingene Kızı mozaiğinin karşılaştırma açısından benzerlik göstermektedir. Mozaiklere baktığımızda 'Opus vermiculatum' tekniği ve 'Opus tessellatum' tekniğinin beraber kullanıldığı, çok renkli bir kompozisyon oluşturduğu görülmektedir. Mozaikler üzerinde özellikle Yunanca yazılı bir tryphe (trüfe) ifadesinde mozaikteki kadın figürünün bir personifikasyon yapılarak kişileştirildiği görülmektedir. Burada bu bereketi, bolluğu ve lüksü simgelemektedir. Yapıyla beraber değerlendirdiğimizde ise bu lüks hayat mozaiklere de yansıdığı görülmektedir ve burada bir propaganda yapılmaktadır” diye konuştu.

'SEZAR'IN ‘VENI, VIDI, VICI’ SÖZÜNÜN GEÇTİĞİ YER ZİLE’DİR'

Zile ilçesinin Roma tarihi için önemini vurgulayan Yılmaz, “Zile, arkeolojik olarak Karadeniz Bölgesi'ndeki önemli yerleşimlerden biridir. Burada arkeolojik çalışmalar son dönemlerde gelişmekle beraber bölgenin arkeolojik açısından önemli verilere ulaştığını görmekteyiz, özellikle bunu mozaikli yapıyla beraber değerlendirdiğimizde. Çünkü Roma tarihi için Zile’nin çok önemli bir yer olduğunu antik kaynaklardan ve Roma tarihi açısından görmekteyiz. Özellikle Jül Sezar'ın milattan önce 47’nci yılında Pontus Kralı 2’nci Pharnakes ile yapmış olduğu savaşta ‘Veni, vidi, vici’, yani ‘Geldiğim, gördüm, yendim’ sözü daha sonraki süreçte Romalılar için bir simge haline gelmiş ve bu sözün geçtiği yerin de Zile olduğunu, biz yine antik metinlerden ve Roma tarihi kaynaklarından öğrenmekteyiz. Zile’nin arkeolojik potansiyeli bu açıdan son derece önemli. Zile özellikle içerisinde barındırdığı kültlerle de bölge içerisinde yer almaktadır. Özellikle bereketi ve bolluğu simgeleyen Kibele kültü, Mağ kültü ve Anatays kültü ile beraber önemli bir noktayı temsil etmektedir. Bu mozaikler, şu an müze tarafından kazıktan sonra yerinde korunmuştur. Mozaiklerin alanın tümüyle kazılması, ortaya çıkarılması, gerekli uzmanlar tarafından restorasyon ve konservasyon çalışmalarının sonucunda sergilenmesi, bölgenin turizmine çok önemli bir katkı sağlayacağı düşüncesindeyim. Bu düşünce özellikle arkeolojinin unsurlarıyla birleştiğinde bölgenin turizmi için büyük bir gelişim sağlayacaktır” dedi.

'TOKAT’IN, ÇOK GÜÇLÜ BİR YERİ VAR'

Bulunan mozaiklerin kentin turizmine katkı sağlayacağını ifade eden Yılmaz, “Tokat, içerisinde barındırmış olduğu kültürel öğelerle tarihi çok eski dönemlere kadar uzandığını bilmekteyiz. Bu zamana kadar Tokat'ta birçok arkeolojik çalışma gerçekleştirildi. Özellikle Erken Tunç Çağı, Tunç Çağı ve Geç Tunç Çağı'na ait höyükler için bol miktarda Tokat'ta kazılar yapıldı. Tokat'ın özellikle İslami dönemdeki kültürel zenginliği Anadolu kentleri içerisinde ön plana çıktığını görmekteyiz. Bu süreç içerisinde Roma dönemi kalıntıları, Sebastapolis Antik Kenti, Komana Antik Kenti ve bugün ortaya çıkarılan Zile'deki mozaikler, Tokat'ın özellikle Roma Dönemi'nde de çok güçlü bir yeri olduğunu göstermektedir. Bu mozaiklerin turizme kazandırılması Tokat'ın ekonomisine, tarihine çok büyük bir katma değer sağlayacaktır. Bu mozaikler barındırdığı özellikleriyle beraber Anadolu Mozaik Repertuarı, Anadolu Kültür Repertuarı için son derece önemli verileri bize göstermektedir. Bunların bir şekilde bölgenin turizmine kazandırılması, gelinip görünebilirliği, gezilebilirliği sağlanmalıdır. Bunun Tokat için son derece önemli olduğunu düşünüyorum” diye konuştu.