Amerikan Başkanı nasıl seçiliyor?

ABD başkanlık seçimlerinde seçmenler başkanı doğrudan seçmiyorlar. Seçmenler, ABD Başkanı ve Başkan Yardımcısı'nı seçecek temsilcilere oy vererek ABD Kongresi’ne gönderiyorlar. Cnbce.com'dan Doruk Sargın'ın haberine göre, başkan adayları da olabildiğince fazla temsilciyi kendi partilerinden seçtirebilmek için yarışıyorlar.
TEMSİLCİLER
ABD'deki her eyaletin nüfuslarına orantılı olarak Kongre'ye belli sayıda temsilci gönderme hakkı var. Hangi eyaletin kaç temsilci göndereceğine 10 yılda bir yapılan nüfus sayımları sırasında karar veriliyor. Örneğin, 2010 sayımına göre 35 milyon nüfuslu Kaliforniya eyaletinin 55 temsilcisi varken, 926 bin nüfuslu Montana eyaletinin 3 temsilcisi var.
KAZANAN TÜMÜNÜ ALIR
ABD seçim sisteminde, bir eyalette çoğunluk oyu alan parti, o eyaletteki bütün temsilcileri kazanıyor. Diğer parti, eyaletteki belli bir kısım seçmenin oyunu alsa bile Kongre'ye hiç temsilci gönderemiyor. Buna göre, Kaliforniya eyaletinde Demokratlar çoğunluk oyu alırsa, 55 temsilcinin tamamı Demokratlardan seçiliyor. Temsilcilerin eyalet bazında oylara göre iki parti arasında bölünmesi gibi bir durum söz konusu değil.
SEÇİCİ KURUL
ABD'nin 50 eyaletinden seçilerek gelen bu temsilcilerin toplam sayısı 435 ediyor.
Halkın seçtiği 435 temsilci, ABD Senatosu’na ayrıca seçilmiş 100 senatör ve Washington D.C.'den seçilen 3 temsilciyle bir araya gelerek "Seçici Kurul"u oluşturuyorlar. 538 delegeden oluşan bu kurulda en az 270 delegenin oyunu alan aday ABD Başkanı seçiliyor.
GARANTİ EYALETLER
Eyaletlerden gelen temsilcilerin bu kadar önemli olduğu bir sistemde hangi eyaletin hangi adaya oy vereceğini önceden kestirebilmek başkanlık için yarışan taraflara büyük avantaj sağlıyor.
ABD seçimlerinde eyaletler "garanti eyaletler" ve "kilit eyaletler" olarak ikiye ayrılmış durumda.
Bir eyalet üst üste dört seçimde de aynı partiye oy verirse, söz konusu eyalet o parti için garanti bir eyalet oluyor. Seçim tahminlerinde bu eyaletin temsilcilerinin yine aynı partiden seçileceği öngörülüyor.
KİLİT EYALETLER
Buna karşılık, bir eyalet son dört seçimde her iki partinin temsilcilerini de Kongre'ye göndermişse, bu eyaletler "kilit eyalet" (swing state) olarak adlandırılıyor.
Kilit eyaletlerin seçimin son anına kadar hangi partinin adayına oy vereceği belli olamayabiliyor.
Bu yılki seçimlerde dokuz tane kilit eyalet var: Colorado, Nevada, Iowa, Wisconsin, Ohio, New Hampshire, Virginia, Kuzey Carolina ve Florida.
Anketlere göre dokuz kilit eyaletten Kuzey Carolina ve Florida'da Cumhuriyetçi aday Mitt Romney önde. Kalan yedi eyalette ise Başkan Barack Obama liderliği elinde bulunduruyor.
Seçimden bir gün önce Colorado'da her iki adayın da anketlerde yüzde 48 oy aldığı, ve Kongre'ye 29 temsilci gönderecek olan Florida'da Romney'nin Obama'dan yalnızca bir puan önde olduğu göz önüne alındığında kilit eyaletlerin önemi ve seçimin galibini son anda belirleme özellikleri daha da net ortaya çıkıyor.
ÇOĞUNLUK OYU BAŞKANLIĞI GARANTİLEMİYOR
ABD seçim sisteminin kendine has özellikleri, oldukça sıradışı sonuçların da ortaya çıkmasına neden oluyor. Öyle ki, halkın çoğunluk oyunu alan bir aday bile Kongre'ye yeterince temsilci gönderemediği için başkan seçilemeyebiliyor.
Bir başka deyişle başkan adaylarından biri ülke genelinde oyların yarısından fazlasını alsa bile bu seçileceği anlamına gelmiyor. Hangi başkan adayının seçileceğini oy oranı değil, sahip olduğu temsilci sayısı belirliyor.
Bu durum en son 2000 yılı seçimlerinde yaşandı. Demokrat aday Al Gore Amerikan halkının yüzde 50,3'ünün oyunu almasına rağmen Kongre'ye 266 temsilci gönderebildi. Yüzde 49,7 oy alan Cumhuriyetçi aday George W. Bush ise Seçim Kurulu'ndaki 271 delegenin oyunu alarak az farkla başkan seçildi.