Altın sektöründe üç yıllık kota faturası ağırlaşıyor

Türkiye’de altın piyasasında 2023’te başlayan kota uygulamasının sektöre etkisi giderek daha görünür hale geliyor. İşlenmemiş altın ithalatına getirilen sınırlamalar ve hariçte işlem rejimindeki değişiklikler, mücevher sektörünün hem hammadde tedarikini hem de ihracat performansını baskılıyor. Yılın ilk yedi ayında altın ithalatı yüzde 33,2, mücevher ihracatı ise yüzde 27 geriledi.

ALTIN İTHALATINDA SERT DÜŞÜŞ

Borsa İstanbul Kıymetli Madenler Piyasası verileri, ithalattaki daralmanın boyutunu ortaya koyuyor. Temmuz ayında Türkiye’nin altın ithalatı bir önceki aya göre yüzde 37,7 azalarak 4 ton 455 kilograma indi.

İlk yedi ayda ise ithalat 72 ton 94 kilogramdan 48 ton 137 kilograma geriledi. Böylece yıllık bazdaki düşüş yüzde 33,2'yi buldu. Altın, gümüş ve mücevherat ithalatındaki toplam gerileme de aynı dönemde 2,1 milyar dolar oldu.

MÜCEVHER İHRACATI DA KAN KAYBEDİYOR

Kota yalnızca iç piyasadaki altın arzını değil, ihracat tarafını da etkiliyor. Mücevher sektörünün ilk yedi aydaki ihracatı 3,70 milyar dolar seviyesinde kaldı. Geçen yılın aynı döneminde bu rakam 5,07 milyar dolardı.

Böylece değer bazında ihracat yüzde 27 azaldı. Miktar tarafındaki tablo ise çok daha sert bir daralmaya işaret ediyor. 2021’de 181,3 ton olan yıllık ihracat miktarı, 2024’te 158,4 tona, bu yıl ise 125 tona kadar geriledi.

İHRACATTAKİ ARTIŞIN ADRESİ MÜCEVHER DEĞİL

Son dönemde ihracat rakamlarında görülen hareketlilik ilk bakışta sektörün toparlandığı izlenimi verse de sektör temsilcileri farklı bir tabloya dikkat çekiyor.

Mücevher İhracatçıları Birliği Başkanı Mustafa Özcan’a göre son günlerdeki sıçramanın önemli bölümünü külçe altın ve külçe gümüş ihracatı oluşturuyor. Dolayısıyla rakamlardaki yükselişin mücevher üretimindeki gerçek bir canlanmayı yansıtmadığı belirtiliyor.

TÜRKİYE’DE ALTIN DIŞ PİYASADAN DAHA UCUZ

İç piyasadaki talep zayıflarken Türkiye’de altın ve gümüşün uluslararası fiyatların altında işlem görmesi, külçe metal ihracatını cazip hale getiriyor.

Sektör temsilcilerine göre Türkiye’deki altın ile uluslararası piyasa arasındaki fark bazı dönemlerde 1.000-1.500 dolara kadar çıkıyor. Bu fiyat avantajı, külçe altın ihracatını desteklerken mücevher ihracatındaki gerilemenin önüne geçemiyor.

KUYUMCUKENT’TE ÜRETİM FRENE BASTI

Kota uygulamasının etkisi yalnızca ticaret rakamlarında görülmüyor. Üretim ve istihdam tarafında da ciddi bir daralma yaşanıyor.

Sektör temsilcilerinin verdiği bilgilere göre özellikle Kuyumcukent ve Yenibosna çevresindeki büyük işletmeler personel sayılarını yüzde 40-50 oranında azaltmış durumda. Bazı imalathanelerde çalışanların önemli bölümünün üretim tezgâhlarında iş beklediği belirtiliyor.

Firmalar ise sektörde olası bir toparlanmada deneyimli çalışan bulmanın zorlaşacağı gerekçesiyle personeli tamamen kaybetmemeye çalışıyor.

İÇ PİYASADA TALEP YENİDEN KIPIRDANIYOR

Kapalıçarşı tarafında ise son günlerde daha farklı bir hareketlilik gözleniyor. İstanbul Mücevherciler Kuyumcular ve Sarraflar Derneği Başkan Yardımcısı Mehmet Ali Yıldırımtürk, iç piyasadaki talebin yeniden toparlanmaya başladığını belirtiyor.

Ancak yüksek faiz ortamı ve likidite sıkışıklığı, tüketicinin altın alım gücünü sınırlamaya devam ediyor. Sektör temsilcilerine göre talep belirgin biçimde güçlenirse Türkiye’deki altın fiyatları yeniden uluslararası fiyatların üzerine çıkabilir.

FİYAT FARKI KAPANIRSA KÜLÇE İHRACATI DA YAVAŞLAYACAK

Külçe altındaki ihracat artışının önündeki en büyük risk ise fiyat makasının kapanması. Uluslararası altın fiyatlarının yükselmesi ve Türkiye’de iç talebin canlanması halinde iki piyasa arasındaki farkın azalması bekleniyor.

Bu gerçekleştiğinde Türkiye’den daha düşük fiyatla altın alma avantajı ortadan kalkacağı için külçe ihracatındaki son dönemdeki hızlı yükselişin de yavaşlaması bekleniyor.

GÜMRÜKLERDE 11,1 MİLYAR LİRALIK DEĞERLİ MADEN YAKALAMASI

Altın piyasasında dikkat çeken bir diğer gelişme ise gümrük operasyonları oldu. Ticaret Bakanlığı verilerine göre yılın ilk yedi ayında değerli maden grubunda 11 milyar 166 milyon liralık yakalama gerçekleştirildi.

Bu tutarın yaklaşık 6 milyar liralık bölümü nisanda, 1,93 milyar liralık bölümü ise temmuzda kaydedildi. Yılın ilk yedi ayındaki toplam yakalamaların yaklaşık yüzde 71'i yalnızca bu iki ayda gerçekleşti.

SEKTÖRÜN GÖZÜ KOTA KARARINDA

Altın piyasasında ortaya çıkan tablo, kota uygulamasının yalnızca ithalatı sınırlamakla kalmadığını; üretim, ihracat ve istihdam zincirinin tamamında etkisini hissettirdiğini gösteriyor.

Sektör temsilcileri, özellikle mücevher üretiminin yeniden güçlenmesi için kota uygulamasının gözden geçirilmesi gerektiğini savunuyor. Mevcut durumda ise Türkiye’nin altın piyasasında ithalat daralırken mücevher ihracatı geriliyor, külçe altın ihracatındaki artış ise fiyat avantajına bağlı geçici bir hareket olarak değerlendiriliyor.

Yerin 100 metre altında lüks dünya! Zenginlere özel sığınak