AKP nasıl kazandı?

CHP seçmeni bir hayli şaşkın ve umutsuz. Şaşkın olması normal, çünkü hem yanıltıldı hem de çevresinde gözlemlediklerini istatistik sanıyor. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) rakamlarını ya kaale almıyor ya da rakamların iktidar tarafından manipüle edildiğine inanıyor. Oysa AKP’nin seçim başarısında öyle fazla şaşılacak bir taraf yok. Açıklamak, dolayısıyla anlamak mümkün. Anlaşıldığı ölçüde de umutsuz olmak için bir neden yok.
Oy tercihlerinde refah düzeyinin önemli rol oynadığı malum. Seçmenlerin katı ideolojik tercihleri olmayan bölümü ekonomik gidişattan memnun değilse iktidar partisini cezalandırmaktan çekinmiyor. Tabii yağmurdan kaçarken doluya tutulma riski yoksa. Mart 2009 İl Genel Meclisi seçimlerinde AKP’nin 8 puanlık oy kaybı bu davranışın sonucudur. Aynı şekilde AKP’nin kaybettiği oyları yeniden kazanması da önemli ölçüde son iki yılda ekonomik gidişatın iyileşmesi ile ilgilidir.
Özel mallar ve kamu malları
2002’den 2007’ye yoksul sayısının toplam nüfus içindeki payı yüzde 27’den 17,8’e geriledi. Buna karşılık 2007-2009 arası yoksulluk oranı biraz artarak yüzde 18,1’e yükseldi. Ancak alttakilerin refah düzeyleri AKP’nin birinci dönemi kadar olmasa da krizi izleyen güçlü canlanma sayesinde artmaya devam etti. Örneğin net asgari ücret ile Aralık 2009’da 114 kg pirinç alınabilirken Mart 2011’de bu miktar 134 kg’ye yükseldi. Dana eti miktarı 27 kg’den 28 kg’ye, ayçiçeği yağı 123 litreden 126 litreye, gömlek adedi 15’ten 17’ye, buzdolabı adedi de 0,56’dan 0,58’e çıktı. Sadece tüpgaz miktarı 12’den 11’e geriledi. En düşük memur maaşı ile satın alınan miktarlardaki artışlar net ücrete kıyasla daha yüksek (Maliye Bakanlığı, Ekonomik Göstergeler).
Bu iyileşme, özel mal tüketimi ile ilgili. Oysa seçmenlerin refahı özel mal tüketimi kadar kamu mallarının tüketim miktarına da bağlı. Duble yolların ve tünellerin ulaşımda sağladığı rahatlık, sağlık hizmetlerinin iyileşmesi ve daha kolay ulaşılabilir hale gelmesi TÜİK’in yoksulluk ve gelir eşitsizliği istatistiklerinde yer almıyor. Sağlık ve eğitim harcamalarının GSYH içindeki paylarında son yıllarda dikkate değer artışlar oldu. Yüksek büyümenin yarattığı ekstra vergi gelirleri ve düşen reel faizler sayesinde kamu harcamaları 2010 yılında ve bu yılın ilk aylarında reel olarak önemli ölçüde, üstelik bütçe açığı arttırılmadan arttırılabildi.
CHP stratejisini gözden geçirmeli
Uzun lafın kısası, “Yoksulluk arttıkça artıyor, halk perişan” inancından yola çıkan bir muhalefet stratejisinin 12 Haziran’da etkili olması mümkün değildi. Türkiye’de yoksulluk elbette önemli bir sorun. Ama aynı zamanda yoksulların durumunun hangi yollardan iyileşmekte olduğu iyi anlaşılmak zorunda. AKP’nin oyunun yüzde 50’ye yükseldiğini gördükten sonra bile bu stratejinin yanlış olduğunu kabul etmek istemeyenlerin sığındıkları açıklama, kaçınılmaz olarak ‘Stockholm Sendromu’ oldu. Yine de ‘bidon kafalı’ seçmen açıklamasına kıyasla daha sofistike sayılır.
CHP 2015’te AKP iktidarına gerçekten meydan okumak istiyorsa muhalefet stratejisini değiştirmek zorunda. Bu başlı başına bir yazının konusu. Yeni stratejinin temel yaklaşımı, Türkiye’yi AKP’den daha iyi nasıl yöneteceğinin ikna edici şekilde anlatılması olmalıdır. Ancak bu yolla AKP’ye ideolojik olarak yakın olmayan ama CHP’ye de iyi yönetim konusunda güvenmediği için oyunu AKP’ye vermeye devam eden milyonlarca seçmenin desteği alınabilir.
Seyfettin Gürsel-Radikal