AB ile vizesiz seyahat yolunda yeni dönem: Türkiye son 6 kriteri aşabilecek mi?

Türkiye’nin Avrupa Birliği (AB) ülkelerine yönelik vize serbestisi sürecinde başlattığı yeni çalışma, 13 yıldır devam eden tıkanıklığın aşılması yönünde somut bir girişim olarak değerlendiriliyor. Sürecin sonuç verip vermeyeceği ise Türkiye’nin gerekli mevzuat düzenlemelerini hayata geçirmesinin yanı sıra Ankara ve Brüksel’in siyasi iradesine bağlı olacak.

Türkiye, AB ile uzun süredir ilerleme kaydedilemeyen vize serbestisi sürecinde geriye kalan 6 kriteri karşılamak amacıyla ilgili bakanlıkların katılımıyla kapsamlı bir çalışma başlattı.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, 8 Ağustos’ta yaptığı açıklamada Adalet, İçişleri ve Dışişleri bakanlıklarının dahil olduğu “yeni bir stratejik yaklaşım” benimsendiğini ve konuya ilişkin “mutfak çalışmasının” başlatıldığını duyurdu.

Yılmaz, özellikle kişisel verilerin korunması, terör tanımının kapsamı ve geri kabul anlaşması konularına odaklandıklarını ifade etti. Adalet Bakanlığı bünyesinde oluşturulan bilim kurulunun Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) üzerinde çalışmalar yürüttüğünü belirten Yılmaz, süreci kendisinin koordine ettiğini söyledi. Yılmaz ayrıca Avrupa tarafında da siyasi iradenin ortaya konulmasını beklediklerini vurguladı.

Türkiye, AB’nin en eski aday ülkesi ve önemli ticaret ortaklarından biri olmasına karşın, halen vize muafiyetinden faydalanamayan tek aday ülke olma özelliğini koruyor.

Diğer taraftan, 2025 yılında uygulamaya alınan “kademeli vize” sistemi, güvenilir seyahat geçmişine sahip Türk vatandaşlarına daha uzun süreli ve çok girişli vize verilmesini sağlayarak belirli ölçüde kolaylık sundu.

Avrupa Komisyonu verilerine göre, 2025 yılında Türkiye’den Schengen Bölgesi’ne seyahat etmek amacıyla yaklaşık 1,26 milyon vize başvurusu gerçekleştirildi. Bu başvuruların 1,07 milyonu olumlu sonuçlandı.

Türkiye, Çin’in ardından dünya genelinde Schengen vizesine en fazla başvuru yapan ikinci ülke olurken, 2025 yılında başvuruların yüzde 14,6’sı reddedildi.

Kalan 6 kriter hangileri?

Peki kalan altı kriterin karşılanması Türk vatandaşlarının Schengen ülkelerine vizesiz girişini sağlayabilecek mi?

DW Türkçe'den Gülsen Solaker'in derlediği habere göre, AB ile Türkiye arasında sığınmacılarla ilgili Türkiye-AB Geri Kabul Anlaşması ile eş zamanlı olarak 16 Aralık 2013'te başlayan Vize Serbestisi Diyaloğu, 72 kriterden oluşan bir yol haritasına dayanıyor. Bu 72 kriter, "Belge Güvenliği, Göç Yönetimi, Kamu Düzeni ve Güvenliği, Temel Haklar ve Düzensiz Göçmenlerin Geri Kabulü" olmak üzere beş tematik grupta toplandı.

Türkiye 2016'ya kadar 65 kriteri karşıladı ve 2018'de biyometrik pasaport yükümlülüğünü de tamamlayarak sayıyı 66'ya çıkardı. Avrupa Komisyonu'nun raporlarıyla teyit edilen bu ilerlemeye rağmen aradan geçen 13 yılda kalan son 6 kriter aşılamadı.

Türkiye'nin tamamlaması gereken altı kriter şöyle sıralanıyor:

• Terörle mücadele yasasının Avrupa standartlarıyla uyumlu hale getirilmesi

• EUROPOL ile operasyonel iş birliği anlaşmasının imzalanması

• GRECO tavsiyelerinin uygulanması

• Kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuatın AB normlarına uyarlanması

• Tüm AB ülkeleriyle etkin adli iş birliğinin sağlanması

• Geri Kabul Anlaşması’nın üçüncü ülke vatandaşlarını da kapsayacak şekilde tam uygulanması

Türkiye hangi açılardan zorlanıyor?

Ankara'nın son altı kriteri yerine getirmesi bazı teknik düzenlemelerin yanı sıra bazı hassas konularda siyasi irade ve keskin dönüşler gerektiriyor.

Türkiye için şimdiye kadar en hassas ve zorlu kriter olarak terörle mücadele yasası gösterildi. Ancak son başlatılan çözüm süreci ile bu kriterde en azından PKK ile ilgili ilerleme olabileceğine dair beklentiler oluşmuş durumda. Öte yandan AB'nin beklentisi sadece belli örgütler ile ilgili değil ve Türkiye'den çok geniş bulduğu terör tanımının daraltılmasını talep ediyor. Bu arada karşılanması en zor kriterlerden bir diğeri adli iş birliği.

Buna göre Türkiye'nin AB üyesi tüm ülkelerle ceza davaları, adli yardım ve suçluların takibi gibi konularda etkili iş birliği yapması gerekiyor. Ancak Türkiye Kıbrıs Cumhuriyeti'ni tanımıyor ve bu kriterin önündeki önemli siyasi engellerden biri Türkiye'nin Kıbrıs'ı tanımaması öne çıkıyor.

Geri kabul anlaşmasında üçüncü ülke vatandaşlarıyla ilgili düzenleme de Türkiye için uygulaması hassas ve siyasi karar gerektiren bir kriter. Türkiye-AB Geri Kabul Anlaşması şu anda sadece Türk vatandaşları için uygulanıyor.

Cumhurbaşkanlığı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi tarafından Haziran ayında bir habere ilişkin yapılan açıklamada, Türkiye'nin üçüncü ülke vatandaşlarını başka ülkelerden kabul etmesine yönelik bir uygulaması bulunmadığı belirtilmişti. Ayrıca suç kaydı bulunan ya da yasal ikamet hakkı olmayan yabancıların Türkiye'ye iade edilmesinin hukuken mümkün olmadığı kaydedilmişti.

Vize serbestisi otomatik mi?

Türkiye geriye kalan altı kriteri karşılasa bile vize muafiyeti otomatik olarak devreye girmiyor. Avrupa Komisyonu'nun olumlu görüş bildirmesinin ardından Avrupa Parlamentosu ve AB Konseyi'nin onayı gerekiyor.

Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti dahil üye ülkelerin bu onayları vermesi durumunda Türkiye vize zorunlu ülkeler listesinden muaf ülkeler listesine geçirilebilir. Atina ve Lefkoşa'nın Türkiye'nin vize serbestisine yaklaşımı, sürecin siyasi boyutunda önemli bir faktör olarak öne çıkıyor.

Öte yandan pek çok Avrupa ülkesinde aşırı sağ ve AB karşıtı popülist partilerin yükselişini sürdürmesi, merkez sol ve sağ partilerin yüksek nüfuslu Türkiye'ye vize serbestisi getirmesini savunmasını zorlaştıran bir etken olarak görülüyor.

Vize randevusu soruşturmasında 37 şüpheli tutuklandı

Trump döneminde 175 binden fazla vize iptal edildi

AB vize serbestisinde kalan 6 kriter için çalışmalar başladı