DOĞALGAZ anlaşmalarında yer alan take or pay (al ya da öde) hükmü, ekonominin yeni kara deliği haline geldi. Botaş Genel Müdürlüğü, 2007-2011 yılları arasında anlaşmalarda yer alan bu hüküm nedeniyle, Rusya, İran ve Azerbaycan’a tam 2 milyar 554 milyon 874 bin dolar ödemek zorunda kaldı. Bir anlamda almadığımız gaz için 2.5 milyar dolar ödemiş olduk. Türkiye ‘al ya da öde’ yükümlüğüne 2007 yılından itibaren girmeye başladı. İran’a 2007’de alamadığımız gaz için 20 milyon dolar, 2008’de 704 milyon dolar, 2009’da ise 604 milyon dolar ödemek zorunda kaldık. Rusya ile ise 2009’da 62 milyon dolar, 2010’da 35 milyon dolar, 2011’de 1 milyar dolar al ya da öde yükümlüğü doğdu. 2011 yılındaki 1 milyar dolarlık fatura ise, Mavi Akım Projesi’nden taahhüt edildiği halde alınmayan gazdan kaynaklandı. Yine 2011 yılında, Azerbaycan ile de 123 milyon 654 bin liralık al ya da öde yükümlüğüne girildi.
5 yıl içinde geri alınabilecek
Anlaşmalara göre, al ya da öde yükümlüğünü kapsamında yapılan ödemeler, beş yıl içinde gaz olarak geri alınabiliyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı şimdi ödenen al ya da öde faturalarını geri almanın yollarını arıyor. Bunun için gaz deposunun hızla tamamlanması, gaz tüketiminin artırılması planlanıyor. Bu arada, al ya da öde yükümlülüklerinin tamamı nakit olarak ödenmedi. Örneğin, İran’a olan yükümlüklerin 700 milyon dolarlık kısmı, tahkim bedeli ile karşılandı. Rusya ile yapılan anlaşma ile ödenen al ya da öde tutarlarının bir kısmının daha düşük bedel üzerinden alınması sağlandı.
Hüseyin Özay - Star
Yazdır