Dünyanın en pahalı akaryakıtının satıldığı Türkiye'de 42 kuruşa çıkan dağıtıcı şirket payı EPDK'yı harekete geçirdi. Kurum, daha önce de müdahale ettiği fiyatları anlık izlemeye aldı
Bir dönemler "Benzinin litresi 1 dolar olur mu?" tartışmalarının yapıldığı Türkiye'de, benzinin fiyatı neredeyse 3 doları buldu. Vergili ve vergisiz bazda dünyanın en pahalı akaryakıtının satıldığı Türkiye'de son 1 ayda fiyatlar 4 lirayı aştı. Artışa, uluslararası piyasalarda petrol fiyatlarının artışı gerekçe gösterilirken, yüksek fiyatın ardından çarpık yapı ortaya çıktı. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK), 1 Temmuz 2009'da serbest piyasa kurallarının geçerli olduğu akaryakıt sektöründe yükselen fiyatlar üzerine piyasaya müdahale ederek "tavan fiyat" uygulamasına geçti. Tavan fiyat öncesi akaryakıtta 40 kuruş olan bayi dağıtıcı kâr payı bir anda 25 kuruşa indi. Tavan fiyat sonrası tekrar yükselişe geçen kâr payları bugün 40 kuruş seviyesini geçti. Böylece Türkiye, kâr paylarında tüm Avrupa ülkelerini solladı. Benzinde AB ortalamasında toplam kâr payı 25 kuruş iken, Türkiye'de bu rakam 42 kuruş. Motorinde ise AB'de toplam kâr payı 32 kuruş iken Türkiye'de 39 kuruş.
EPDK ANLIK İZLEMEDE
EPDK yetkilileri, son gelişmeler ışığında fiyatları anlık izlemeye aldı. 1 Temmuz 2009'da uygulanan tavan fiyatta ise düşen fiyatlara Maliye Bakanlığı sürpriz vergi artışı ile karşılık vermiş ve indirim tekrar vergilere gitmişti. Türkiye'de akaryakıt ithalat fiyatında Petrol Piyasası Kanunu gereği Akdeniz Piyasası baz alınıyor. Ancak Türkiye'de ithalatın yaklaşık yüzde 60'ı Rusya ve diğer piyasalardan gerçekleştiriliyor. İthal akaryakıtı göreceli olarak daha ucuza getiren şirketler EPDK'nın sadece Akdeniz piyasasını baz alması nedeniyle çifte kazanç sağlıyor. Şu anda Akdeniz piyasasında EPDK'nın baz aldığı fiyatta benzinin litre fiyatı 85 kuruştan 96 kuruşa çıktı. Enerji uzmanları, uluslararası piyasalarda petrolün varil fiyatının yükselmesine paralel olarak fiyatlarının daha da artacağı yorumunda bulunarak, "Akaryakıtta fiyat artışları 1-2 ay sürer. Ancak daha sonra yaşanacak düşüşler ise nispeten yavaş olur" diyor.
Küsuratlı gizli zam
AKARYAKIT zamlarında genellikle küsuratlı rakamlar yuvarlanıyor. Bu şekilde zamlar olması gerekenden daha yüksek oranlarda pompaya yansıyor.
İndirimler yansıtılmıyor
AKARYAKITTA serbest piyasaya geçilmesi ile fiyat artışlarını anında pompaya yansıtan akaryakıt şirketleri, indirimleri yansıtmakta çok yavaş kalıyor. İncelemelerde fiyat düşüşlerinin bazen geç yansıtıldığı bazı durumlarda ise hiç yansıtılmadığı tespit edildi.
İthalat kolaylaşsın
ÜLKEMİZDE petrol ithalatı serbest olmasına karşın, petrol ithalat rejiminin zorlaştırıcı yapısı dağıtıcıları tek rafineriye mecbur etmekte. AB ülkelerinde ithalat 1-2 günde yapılırken ülkemizde bu süreç 14 günü bulmakta. İthalatın önü açılarak akaryakıtta serbest piyasa şartları oluşturulmalı.
DDK: Çarpık yapı var
ENERJİ sektörünü mercek altına alan Devlet Denetleme Kurulu (DDK), sektörde serbest piyasa koşullarının uygulanmadığını belirterek, "Akaryakıt sektöründeki kamu tekeli, yerini özel sektör tekeline bırakıyor" tespiti yapmıştı. Sektörde kâr ve rafineri marjlarının yüksekliğine vurgu yapan DDK, ilaveten şu önerileri de getirmişti:
Rafineriler, fiyat formülünü aşıyor
TÜRKİYE'DE akaryakıt üzerinde vergi yükü yüzde 70 dolaylarında bulunuyor. Yılbaşında kriz gerekçe gösterilerek getirilen son 20 kuruşluk ÖTV zammı, Türkiye'nin krizi atlatmasına rağmen hâlâ geri çekilmedi. Yüksek oranlı vergi yükü ise akaryakıt fiyatlarının belini büküyor. Türkiye'de akaryakıt üretimi tekel rafineriye dayanıyor. Enerji sektörünü inceleyen Devlet Denetleme Kurulu'nun (DDK) raporuna göre, Türkiye'deki rafineriler akaryakıtı satması gereken fiyat formülünden yer yer yüzde 14'e kadar fazlasına satıyor.
Mehmet NAYIR / SABAH
Yazdır