Ricardo, 1817’de bir malın fiyatını, kullanım değerinin belirlediğini yazdı. Çok değil, 50 yıl sonra Marx’tan şiddetli bir itiraz geldi. Ona göre fiyat, hem kullanım hem de değişim değerinin ürünüydü. Bir 50 yıl daha geçtikten sonra bu kez Keynes, “Para talebi, talep fiyatı arttırıyor” dedi. Şimdi bu üç ciddi iktisatçı kendilerini fiyatların insanın hırs ve tutkularına bağlı olduğu amansız bir müzayede yarışının içinde buldu... Sotheby’s’in 28 Ekim’de Londra’da düzenleyeceği bugüne kadarki en büyük kitap müzayedesinde böylesine ilginç bir iktisatçı rekabetine tanık olunacak. İsmi açıklanmayan bir İngiliz’e ait olan ve ilk baskılardan oluşan 3 bin kitaplık kütüphaneye tam 15 milyon sterlinlik değer biçiliyor. Klasikler göz kamaştırıyor Hatırı sayılır bir servet eden kitaplar sadece koleksiyonerlerin değil, dünyadaki sahaf hastalarının da ilgisini çekiyor. Müzayede; sokağın yazarı Charles Dickens’ın ‘Bir Noel Şarkısı’ndan taşra asilzadelerinin hikayelerini anlatan Jane Austen’ın eseri ‘Aşk ve Gurur’a, Charles Darwin’in evrimin kutsal kitabı sayılan ‘Türlerin Kökeni’ninden Daniel Defoe’nun bestsellerı ‘Robinson Crusoe’ya dek pek çok klasiği kapsıyor. Dickens’ın kitabı 200 bin sterlinlik açılış fiyatıyla müzayedenin de en pahalı eseri. Tüm bu dudak uçuklatan fiyatlara sahip şatafatlı kitapların arasındaki üç eser ise diğerleriyle değil ama ister istemez yaratıcılarının fikirleri yüzünden birbiriyle rekabetin içine girecek. Zira Ricardo, Marx ve Keynes gibi modern iktisatın temel taşları, kendilerini ebedi üne kavuşturan başyapıtlarında yıllar önce tam da bu müzayedenin ruhuna uygun bir tartışma yürütmüştü: Bir malın değerini ne belirler? Marx, çıkışta fark attı Haftaya 8 bin sterlinden açık arttırmaya çıkacak Ekonomi Politik ve Vergilendirmenin Temel İlkeleri’nde Ricardo’nun verdiği yanıt, kesin bir dille ‘değişim’ değeriydi. Suyu örnek gösterip, “Her gün, herkes kullanıyor ama fiyatı son derece düşük” diyordu. Oysa 1867’de Marx, Sotheby’s’in 30 bin sterlin muhammen bedel biçtiği Kapital’de bu fikre hiç de katılmadığını ilan ediyordu. Ona göre, mantık doğru sonuç yanlıştı. Fiyat, bir malın kullanım ve değişim değerinin ortak ürünüydü. Uzun süre iktisatçıların kafasını kurcalayan bu soru 1929 kriziyle birlikte yerini fiyatların yol açtığı sıkıntıya bıraktı. Ve Keynes, açık arttırmaya 6 bin sterlinle başlayacak ünlü kitabı Genel Teori’de fiyat oluşumunda devlet müdahalesinin gerekliliğini, aksi halde enflasyonun önünün alınamayacağını savunuyordu. Ekonomiye daima belli yasaların yön verdiğini ileri süren bu üç iktisatçı hayatta olsaydı, acaba tezlerine aykırı biçimde yalnızca tutkunun ve hırsın fiyatlara hükmettiği bu müzayede için ne söylerlerdi? Açık arttırmadaki kitaplarda bu sorunun yanıtını bulmak hayli güç. Eğer, bu üçlüyü tamamlayan ekonomi biliminin babası Adam Smith de aralarına katılsaydı, yanıtı 230 yıl öncesinden hazırdı: Serbest ticarette parası olan konuşur! Bahadır ÖZGÜR / Radikal