Türkiye'nin gündemini aylardır meşgul eden anayasa değişikliğine ilişkin referandumda halk güçlü bir şekilde ‘evet' dedi. Türkiye genelinde ‘evet' diyenlerin oranı yüzde 58.4'ü bulurken hayır diyenlerin oranı yüzde 41.6 oldu. Genel beklenti yüzde 50-55 aralığında bir ‘evet' çıkacağı şeklindeydi. Uzmanlar yüzde 55-60 arasını ‘güçlü bir evet' olarak yorumluyor. Türk halkı değişimden yana tavrını net bir şekilde ortaya koyarken referandum sonucuyla 1982 Anayasası'nın 26 maddesi değişmiş oldu. Seçim sonuçlarını değerlendiren Başbakan Tayyip Erdoğan, "Bu sonucun ülkemize, milletimize ve bütün vatandaşlarımıza hayırlı olmasını Allah'tan temenni ediyorum" dedi. Evet diyenlerin de hayır diyenlerin de kazandığını dile getiren Erdoğan, "Bugün kaybeden darbeci anlayış olmuştur. 12 Eylül günü demokrasi tarihine bir dönüm noktası olarak geçmiştir. Darbe ananayası ile anılan 12 Eylül tarihi yine aynı tarihle tarihe karışmıştır. Vesayet rejimi tarihe karışacaktır" diye konuştu. Erdoğan, Anayasa değişikliğinin AK Parti değil, devlet projesi olduğunu belirtti. İŞADAMLARI "EVET" SONUCUNU YORUMLADI Ekonomi olumlu etkilenecek, yeni yatırımlar artabilir Türkiye gündemini aylardır işgal eden, toplumda büyük tartışmalara ve kamplaşmalara neden olan 12 Eylül referandumundan "Evet" kararının çıkması, işdünyası tarafından olumlu karşılandı. Halkın sandık başında demokratik hakkını kullandığını vurgulayan işadamları, "Evet sonucu yeni yatırımlara kapı açabilir" dedi. Uzun zamandır referandumla yatıp kalkan Türkiye'de artık gündemin yeniden ekonomiye odaklanması gerektiğini dile getiren iş dünyasının önemli isimleri, anayasa değişikliği konusunda halktan onay alan hükümetin kısa süre içinde Ticaret ve Borçlar Kanunu'nu da çıkarması gerektiğini vurguladı. Müstakil Sanayici ve İşadamları Derneği (MÜSİAD) Başkanı Ömer Cihad Vardan: Bundan sonraki adım yeni anayasa olmalı Çıkan sonuçla beraber artık Türk halkı değişim istediğini, demokrasi istediğini sandığa yansıtmıştır. Bu kadar ağır bir hayır propagandasına ve referandumun güven oyuna dönüştürülmeye çalışılmasına rağmen, halk sağduyusunu kullanarak statükoyu istemediğini gösterdi. Artık bundan sonraki adım yeni anayasa hazırlamak olmalı. Evet çıkması ekonomiyi de olumlu etkileyecek. Bu istikrarın devam etmesi, yeni yatırımların gelmesi ve mevcut yatırımların hız kazanmasına da vesile olacaktır. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mehmet Büyükekşi: ‘Evet' ekonominin önünü açacak Halk oylamasından evet çıkması, milletimize hayırlı olsun. Biz zaten bu konudaki tavrımızı daha önce açıklamış ve evet diyeceğimizi açıklamıştık. Sonuç beklediğimiz şekilde gerçekleşti. Hatta bizim tahminimiz yüzde 55-56 oranında evet çıkmasıydı. Bu sonuç aynı zamanda ekonominin de önünü açacaktır. Türkiye'deki güven ve istikrarın artmasıyla, yeni yatırımlar da ülkemize kayacaktır. Önümüzdeki dönemde özellikle faizlerin düşmesini bekliyoruz. Bundan sonraki dönemde Meclis'te bekleyen Ticaret ve Borçlar Hukuku'nu içeren kanunların çıkmasını bekliyoruz. Ali Ağaoğlu (Ağaoğlu Şirketler Grubu Yönetim Kurulu Başkanı): İnsanlar istikrara oy verdi Bence referandumun sonuçları herkese hayırlı olsun. Bu sonuçlar aslında Türkiye'nin siyasi istikrarının korunması için verilen oylardı. Ben işadamıyım. Bu istikrarın devam etmesini istiyorum. İnsanlar Türkiye'de artık istikrar görmek istiyor. Oylarını verirken de bunu düşündüler ve insanlar istikrara oy verdi. Abdülkadir Konukoğlu (Sanko Holding Yönetim Kurulu Başkanı): Türkiye bir demokrasi sınavını daha başarı ile atlattı Zaten Referandum sonuçlarında evet çıkması bekleniyordu. Benim tahminin yüzde 55'in üzerinde ‘evet' çıkacağı yönündeydi. İnşaallah bundan sonra herşey daha iyi olacak. Çünkü evet çıkması herkes için daha faydalı olacaktı. Türkiye bir demokrasi sınavından daha başarı ile çıktı. Güneydoğu'da yapılan tüm bu boykot çabaları bir sonuç vermedi. İnşallah tüm memleket için hayırlı olur. Ahmet Nazif Zorlu (Zorlu Holding Yönetim Kurulu Başkanı): Artık sanayi ve istihdama bakalım Memleket için hayırlı olsun. Demokrasi için çok önemli bir olay. Sonuçta bu halkın kararıdır, demokrasinin uygulanmasıdır. Ekonomi açısından da faydalı olacağına inanıyorum. Artık referandum konusu gündemden düşmeli ve sanayimize, istihdam politkamıza, ihracatımıza bakmalıyız. Tuncay Özilhan (Anadolu Grubu Yönetim Kurulu Başkanı): Ekonomi ‘evet'i satın almıştı Hayırlı olsun. Türkiye için önemli bir tecrübe ve yüzde 59 önemli bir oran. Bu kadar insan anayasa değişikliğine evet dedi. Sevindirici bir gelişme. Ekonomik açıdan bakıldığında ise daha istikrar anlamında geldiği için ekonomi zaten bunu satın almıştı. Hükümetin de artık ekonomiye dönmesi ve bu konulara ağırlık vermesi gerekiyor. Bosphorus Gaz CEO'su Metin Şen: Kısa vadede iş alemini olumlu etkiler Referandum sonucu kısa vadede iş alemini ve ekonomiyi olumlu etkileyecektir. Orta ve uzun vadede sonucun Türk halkını nasıl etkileyeceğini ise zamanla göreceğiz. Benim beklediğimden daha yüksek oranda ‘evet' çıktı. Benim tahminim yüzde 52-53 oranında evet çıkacağı yönündeydi. Bu sonucun herkese hayırlı olmasını diliyorum. TÜSİAD: Hedef yeni anayasa olmalı Başbakan Erdoğan'ın referandum konusunda tarafsız kaldığı gerekçesi ile "bitaraf olan bertaraf olur" sözleri ile eleştirdiği Türk Sanayici ve İşadamları Derneği (TÜSİAD), referandumdan "evet" çıkmasının hemen ardından yazılı bir açıklama yaparak, "Sonuç seçmenin iradesi, saygı duyulmalı. Yeni anayasa için çalışmalar bir an önce başlamalı" mesajı verdi. Referandum sonucunun yeni bir anayasa yapılması konusunda toplumda oluşan ortak tavırı bir kez daha ortaya koyduğuna vurgu yapılan açıklamada, "Hedef; bir arada, özgürce yaşama irademizin ifadesi ve gerçek bir toplum sözleşmesi niteliğinde hazırlanacak bir 21. yüzyıl Anayasası olmalıdır. Yeni anayasa her şeyden önce, tüm vatandaşlarımızın farklılıklarıyla bir arada yaşama iradesini temsil eden, ileri demokrasilere örnek teşkil edebilecek, vatandaşla iletişim gücü yüksek ve yenilikçi bir toplum sözleşmesi niteliği taşımalıdır" denildi. ‘3 böleni' ‘3 birleştiren' yapalım Yeni anayasanın Türkiye'nin "3 bölenini" "3 birleştiren" haline getirmeye hizmet etmesi gerektiğine işaret edilen açıklamada, "Bölenlerden ilki din ve vicdan özgürlüğüdür; Devlet tüm din ve mezheplere tam anlamıyla eşit mesafede duracak mıdır? İkinci bölen kimlikler meselesidir. Hepimiz, Türk, Kürt veya herhangi bir etnik köken tanımlamasının ötesinde "eşit vatandaş" olma noktasında anlaşacak mıyız? Üçüncü bölen ise kuvvetler, yani yasama, yürütme ve yargı erklerinin ayrılığı ve hiçbir vesayet altında olmadan etkili çalışabilmeleridir. Yasama, yürütme ve yargının aralarındaki ilişkilerde doğru kontrol/denge mekanizmalarının nasıl oluşturulacağı, yargının tarafsızlık ve bağımsızlığının nasıl korunacağı, vatandaşın hür iradesinin siyasi partilerde ve Meclis'te en yüksek şekilde nasıl temsil edileceği konusunda anlaşacak mıyız?" denildi. TÜSİAD açıklamasında, referandumun geride kalması ile birlikte mevcut kutuplaşma ortamının yerini siyasi partilerin ve toplumun her kesiminin, yeni anayasa üzerine özgürce tartışabileceği bir ortama terk etmesi gerektiği de dile getirildi. Yerli turist sahilleri boşalttı Yerli turistlerin büyük bölümünün referandumda oy kullanmak için evlerine dönmeleri üzerine sahiller sessizliğe büründü. Güney Ege Turistik Otelciler ve İşletmeciler Birliği (GETOB) Başkanı İlhan Açıkgöz, bayram tatili nedeniyle Marmaris ve çevresindeki tatil beldelerinde görülen yerli turist yoğunluğunun azaldığını söyledi. Tatillerini geçirmek için İzmir gibi yakın illerden Marmaris'e gelen yerli turistlerin çoğunluğunun referandumda oy kullanmak üzere cumartesi gecesi ve pazar gününden itibaren dönmeye başladığına işaret eden Açıkgöz, bazılarının ise tatiline devam ettiğini kaydetti. Tatilcilerin tercih ettiği Bodrum'un Kumbahçe, Paşatarlası, Bitez, Ortakent ve Göltürkbükü sahilleri referandum nedeniyle boşaldı. Bodrum'da yaşayan bazı vatandaşlarsa oylarını kullandıktan sonra denize girdi. Bodrum Otelciler Derneği (BODER) Genel Sekreteri Orhan Kavala, halk oylaması nedeniyle yerli turist sayısında büyük düşüş olduğunu belirterek, "Önümüzdeki günlerde de okullar açılacak. O nedenle bundan sonra fazla bir yoğunluk yaşanacağını zannetmiyorum. Ancak Bodrum'da sonbaharın sıcak geçeceğini bilen yerli turistler ilçemize gelebilir" diye konuştu. Muğla'nın Fethiye ve Marmaris ilçeleri ile Akyaka beldesinde de sahillerin boşaldığı gözlendi. ANAYASA'DE NELER DEĞİŞTİ MİLLETVEKİLLİĞİ DÜŞMEYECEK Parti kapatma davalarında, milletvekilliğinin düşürülmesi kararı verilemeyecek. (Madde 84) HSYK'YA 22 ÜYE Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'nun (HSYK) halen 7 olan asıl üye sayısı 21'e, 5 olan yedek üye sayısı ise 10'a çıkarılacak. Kurulun Başkanı, Adalet Bakanı olmaya devam edecek. Kurul üyelerinin belirlenmesinde tüm hakim ve savcılar oy kullanacak. (Madde 159) YAŞ'A SINIRLI YARGI YOLU Yüksek Askeri Şura (YAŞ) kararları yargıya götürülebilecek. Yargı, bu yetkiyi, idari eylem ve işlemin hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlı kullanacak, yerindelik denetimi yapamayacak. (Madde 125) ASKERİ YARGIYA KISITLAMA Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve düzenin işleyişine karşı suçlara ait davalar, her durumda adliye mahkemelerinde görülecek. (Madde 145) MEMURA TOPLU SÖZLEŞME Memura toplu görüşme yerine toplu sözleşme hakkı getirilecek. Ancak, memura yine grev hakkı tanınmıyor. (Madde 53) - Memura verilen uyarma ve kınama cezaları da yargı denetimine açıldı. (Madde 129) KİŞİSEL BAŞVURU HAKKI Kişiler, "Anayasa şikayeti" başvurusunda bulunabilecek. Yüce Divan kararlarına karşı yeniden inceleme başvurusu yapılabilecek. (Madde 148) OMBUDSMANLIK Kamu Denetçiliği Kurumu (ombudsmanlık) oluşturulacak. Kurum, TBMM Başkanlığı'na bağlı olarak kurulacak ve idarenin işleyişi ile ilgili şikiyatleri inceleyecek. POZİTİF AYRIMCILIK "Kadınlar ve erkekler eşik haklara sahiptir" şeklindeki maddeye "bu maksatla alınacak tedbirler, eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz" cümlesi eklenerek, pozitif ayrımcılık getirildi. (Madde 10) SEYAHAT HÜRRİYETİ Yurt dışına çıkma hürriyetini kısıtlamak, hakim iznine bağlanıyor. Değişiklik, özellikle vergi cezaları nedeniyle getirilen yasakları etkileyecek. (Madde 23) ÇOCUK HAKLARI "Ailenin korunması" başlıklı maddenin başlığı "ailenin korunması ve çocuk hakları" şeklinde değiştirilerek, çocuk hakları genişletiliyor. (Madde 41) 12 EYLÜL'E YARGI YOLU Anayasanın, 12 Eylül yöneticilerinin yargılanmasını önleyen geçici 15. maddesi, yürürlükten kaldırıldı. REFERANS